Często pojawia się pytanie, czy nieoprocentowana pożyczka udzielona pracownikowi przez pracodawcę podlega opodatkowaniu PCC. W artykule wyjaśniamy, czy w takiej sytuacji pracownik ma obowiązek odprowadzenia podatku od czynności cywilnoprawnych, czy też może skorzystać z przysługującego mu zwolnienia z tego podatku.
Opodatkowanie PCC: nieoprocentowana pożyczka udzielona pracownikowi
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) Ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi podlegają umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.
Ponieważ w ustawie brak jest definicji umowy pożyczki, w tym zakresie należy posiłkować się uregulowaniami zawartymi w ustawie – Kodeks cywilny.
W myśl art. 720 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo liczbę rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą liczbę rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Do elementów znamionujących umowę pożyczki należy obowiązek jej zwrotu. Przy czym nie tyle dotyczy to oznaczenia terminu zwrotu, ile zaznaczenia samego obowiązku zwrotu – który, jak wskazuje się w orzecznictwie, w myśl art. 720 § 1 ww. ustawy, jest elementem przedmiotowo istotnym dla tego rodzaju umowy, bez którego nie ma umowy pożyczki.
W zależności od tego, jak zostanie ukształtowana przez strony umowa pożyczki, może ona przyjąć postać umowy nieodpłatnej bądź też odpłatnej, gdzie pożyczkobiorca zobowiązany będzie do zapłaty odsetek. Umowa pożyczki jest umową konsensualną. Dochodzi do skutku poprzez zgodne oświadczenia woli.
Na podstawie art. 1 ust. 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi temu podlegają czynności cywilnoprawne, w tym umowy pożyczki, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że umowa pożyczki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot, tj. pieniądze, znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas nie ma znaczenia, gdzie umowa zostaje zawarta i gdzie mają miejsce zamieszkania (siedzibę) strony umowy.
Stosownie do przepisów art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 4 pkt 7 ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy pożyczki i spoczywa na biorącym pożyczkę.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy podstawę opodatkowania przy umowie pożyczki stanowi kwota lub wartość pożyczki. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy stawka podatku od umowy pożyczki wynosi 0,5%.
Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych przewidziano sytuacje, w których czynność mieszcząca się w zakresie przedmiotowym ustawy jest wyłączona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Na podstawie art. 2 pkt 4 lit. a i b ww. ustawy nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany:
- w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług, z wyjątkiem umów sprzedaży, których przedmiotem jest lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, opodatkowanych zgodnie z art. 7a;
- jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności, z wyjątkiem:
- umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym, lub udział w tych prawach,
- umów sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.
W przypadku umów pożyczki o wyłączeniu, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy mają status podatnika podatku od towarów i usług. Podstawę do ww. wyłączenia może stanowić m.in. fakt, że jedna ze stron z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest zwolniona z podatku od towarów i usług.
Należy wskazać, że w przypadku gdy udzielenie pożyczki pracownikowi ma charakter sporadyczny i incydentalny i nie wpisuje się w przedmiot działalności pracodawcy, taka umowa nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT po stronie pracodawcy, a zatem po stronie pracownika co do zasady pojawia się konieczność rozliczenia podatku PCC.
Kiedy nieoprocentowana pożyczka udzielona pracownikowi jest zwolniona z PCC?
Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział katalog zwolnień od podatku, w tym również taki dotyczący umów pożyczki.
Po pierwsze wskażmy, że zgodnie z art. 9 pkt 10 lit. e ustawy PCC zwalnia się od podatku pożyczki z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
Podkreślić należy, że ze zwolnienia określonego w treści art. 9 pkt 10 lit. e) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych korzystają wyłącznie te pożyczki, które są udzielane z funduszy wymienionych w powołanym przepisie. Instytucje te mają swoje umocowanie w obowiązujących przepisach, które określają zasady ich funkcjonowania. Ze zwolnienia nie mogą zatem korzystać pożyczki udzielane z innych funduszy (innych środków) niż wymienione w art. 9 pkt 10 lit. e) ustawy.
Przykładowo, jeżeli pożyczka zostanie udzielona ze środków obrotowych pracodawcy, to w takim zakresie pracownik nie może skorzystać ze wskazanego zwolnienia.
Dalej zauważmy, że zgodnie z art. 9 pkt 10 lit. b i c ustawy PCC zwalnia się od podatku pożyczki:
- w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a Ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (grupa zero) w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem;
- na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn.
W przypadku relacji pomiędzy pracodawcą a pracownikiem nie mamy do czynienia z powiązaniami, które można kwalifikować do zerowej lub pierwszej grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn. To oznacza, że ww. zwolnienia nie znajdą zastosowania co do umowy pożyczki zawartej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem.
Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 9 pkt 10 lit. d ustawy PCC zwalnia się od podatku pożyczki na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b i c, jeżeli kwota lub wartość pożyczki nie przekracza 1000 zł.
Podsumowując powyższe, należy wskazać, że w pewnych okolicznościach pracownik może skorzystać ze zwolnienia od podatku PCC z tytułu otrzymanej od pracodawcy pożyczki. W takich okolicznościach pracownik nie ma obowiązku złożenia deklaracji PCC-3 do urzędu skarbowego.
