Darowizna pojazdu samochodowego to popularna forma przekazania majątku w rodzinie, która podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. W poniższym artykule wyjaśniamy, jak wygląda rozliczenie podatkowe tej czynności, wskazując na obowiązki darczyńcy oraz obdarowanego.
Darowizna pojazdu samochodowego a opodatkowanie
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 Ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (dalej: ustawa) opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem darowizny.
Ustawa nie definiuje pojęcia darowizny, w związku z tym należy odwołać się do przepisów Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (dalej: kc). Z art. 888 § 1 kc wynika, że: przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Jak stanowi art. 890 § 1 kc: oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Z powyższych przepisów wynika, że podstawową cechą darowizny jest nieodpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem jego majątku. Darowizna należy do czynności mających na celu przysporzenie majątkowe – świadczenie musi wzbogacić obdarowanego, a zobowiązanie darczyńcy powinno mieć charakter nieodpłatny.
Świadczenie uznaje się za nieodpłatne, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do niczego innego w zamian. Istotą darowizny jest więc brak ekwiwalentu po stronie obdarowanego. Darowizna może polegać zarówno na przekazaniu określonych przedmiotów, jak i na innych formach dysponowania majątkiem darczyńcy, które zmniejszają jego majątek i jednocześnie zwiększają aktywa lub zmniejszają pasywa obdarowanego.
Do zawarcia umowy darowizny, podobnie jak każdej innej umowy, niezbędne jest zgodne oświadczenie woli obu stron. Umowa darowizny staje się skuteczna dopiero z chwilą złożenia oświadczenia woli przez obdarowanego o przyjęciu darowizny.
Stosownie natomiast do treści art. 5 ustawy: obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
Z kolei w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy wskazano, że: obowiązek podatkowy powstaje, przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.
W tym miejscu warto też dodać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisy dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych nie mają zastosowania do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.
Rozliczenie podatku z tytułu otrzymanej darowizny
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn: podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.
W myśl art. 8 ust. 1 ustawy: wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych – w wysokości tych wkładów.
Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie przedmiotami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, a w przypadku praw majątkowych – w obrocie prawami tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Jeżeli nabywca nie określił wartości rzeczy lub praw majątkowych albo wskazana przez niego wartość nie odpowiada wartości rynkowej według oceny naczelnika urzędu skarbowego, organ wzywa nabywcę do jej ustalenia, podwyższenia lub obniżenia. Termin do działania wynosi co najmniej 14 dni od doręczenia wezwania, przy czym organ podaje również swoją wstępną ocenę wartości.
Jeżeli nabywca nie ustali wartości lub wskaże wartość niezgodną z rynkową, naczelnik urzędu skarbowego samodzielnie określi wartość, uwzględniając opinię biegłego lub wycenę przedstawioną przez nabywcę. Jeżeli różnica między wartością ustaloną z pomocą biegłego a wartością podaną przez nabywcę przekracza 33%, koszty opinii ponosi nabywca.
Warto również pamiętać o kwocie wolnej od podatku. Otóż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy: opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej:
- 36 120 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;
- 27 090 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej;
- 5733 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.
Należy także wskazać, że zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy: podatnicy podatku są obowiązani złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru (SD-3). Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.
Na podstawie tego zeznania naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku. Na zapłatę podatku podatnik ma 14, licząc od momentu odebrania decyzji.
Ponadto stosownie do przepisu art. 4a ust. 1 ustawy: zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych dokonuje się na formularzu SD-Z2. W art. 4a ust. 3 ustawy wskazano, że: w przypadku niespełnienia ww. warunków, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
Przykład 1.
Pani Iwona otrzymała od swojej siostry w drodze darowizny samochód o wartości rynkowej 100 000 zł. Po 8 miesiącach po otrzymaniu darowizny złożyła zgłoszenie SD-Z2, wykazując wartość pojazdu 70 000 zł.
Jak w tym przypadku wygląda rozliczenie podatku z tytułu darowizny?
W tej sytuacji pani Iwona nie może skorzystać ze zwolnienia podatkowego, ponieważ zgłoszenie SD-Z2 zostało złożone po terminie określonym w art. 4a ustawy. Powinna więc złożyć deklarację SD-3 i wykazać wartość pojazdu zgodnie z jego wartością rynkową, tj. 100 000 zł. W decyzji podatkowej naczelnik urzędu skarbowego uwzględni kwotę wolną od podatku – dla rodzeństwa wynosi ona 36 160 zł. Natomiast po stronie siostry pani Iwony nie powstają żadne obowiązki podatkowe. Przekazana darowizna na rzecz osoby prywatnej nie podlega wykazaniu w żadnej deklaracji podatkowej.
Podsumowując, umowa darowizny jest czynnością prawną, która w świetle prawa podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Jednocześnie w tym zakresie obowiązek rozliczenia podatku spoczywa wyłącznie na osobie uzyskującej korzyść, czyli na obdarowanym.
