Otrzymanie darowizny wiąże się z obowiązkiem podatkowym po stronie obdarowanego. Sprawa komplikuje się, gdy przedmiotem jest darowizna w walucie obcej. Podstawowe pytanie brzmi: jak prawidłowo rozliczyć takie przysporzenie majątkowe, aby uniknąć problemów z urzędem skarbowym? Wyjaśniamy, jak ustalić podstawę opodatkowania oraz czy przewalutowanie środków generuje przychód w podatku dochodowym.
Darowizna w walucie obcej a podatek od spadków i darowizn
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 Ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (dalej: ustawa o podatku od spadków i darowizn) temu podatkowi podlega: nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem darowizny, polecenia darczyńcy.
Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera definicji pojęcia „darowizna”. Z tego względu celem jej ustalenia, należy sięgnąć do art. 888 § 1 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny, gdzie czytamy, że: przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Darowizna to czynność polegająca na nieodpłatnym przysporzeniu majątkowym. Najczęściej opiera się na przesunięciu dobra z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego bez świadczenia wzajemnego. Do zawarcia umowy niezbędne są zgodne oświadczenia woli obu stron, przy czym dochodzi ona do skutku z chwilą złożenia przez obdarowanego oświadczenia o przyjęciu darowizny.
Stosownie do treści art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
Jak wynika z treści art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy: obowiązek podatkowy powstaje, przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.
Według art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn: podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.
Stosownie do art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy: wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych – w wysokości tych wkładów.
Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 3 tego aktu prawnego: wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego.
W przypadku darowizny w walucie obcej podstawę opodatkowania ustala się według średniego kursu danej waluty ogłaszanego przez NBP z dnia powstania obowiązku podatkowego. Wynika to z braku odrębnych uregulowań w ustawie o podatku od spadków i darowizn dotyczących określania wartości rynkowej walut.
Przykład 1.
Pan Tomasz 10 grudnia zawarł ze swoim wujkiem umowę darowizny środków pieniężnych. Darowizna w kwocie 200 tys. euro została przekazana przelewem bankowym i wpłynęła na jego konto 15 grudnia.
Jaki kurs waluty należy zastosować do przeliczenia kwoty darowizny?
W deklaracji SD-3 pan Tomasz musi wykazać kwotę darowizny w walucie polskiej. To oznacza, że konieczne jest przeliczenie kwoty darowizny z euro na złotówki. Powinien on zastosować kurs z dnia powstania obowiązku podatkowego – czyli zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn – z dnia otrzymania darowizny, tj. 15 grudnia.
Przewalutowanie darowizny nie generuje przychodu w PIT
Przechodząc na grunt podatku PIT, wskazać należy, że w myśl art. 11 ust. 1 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT): przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Z przedstawionych przepisów wynika, że opodatkowaniu podatkiem PIT podlega każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu, jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania.
Można zatem zauważyć, że pojęciem pierwotnym dla dochodu jest pojęcie przychodu. Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę, czemu dał wyraz w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT: jako otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z definicji tej wynika również, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które w istocie są określonym przyrostem majątkowym.
Ustawa o PIT posługuje się pojęciem przychodów z tytułu różnic kursowych, jednakże należy zauważyć, że zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy o PIT przychód z tego tytułu powstaje tylko w zakresie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wskazać w tym miejscu również należy na art. 24c ustawy o PIT, który reguluje zasady ustalania różnic kursowych. W myśl art. 24c ust. 1 ustawy o PIT: różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodów jako ujemne różnice kursowe w kwocie wynikającej z różnicy między wartościami określonymi w ust. 2 i 3.
Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 29 sierpnia 2018 roku (nr 0112-KDIL3-2.4011.287.2018.1.TR), przewalutowanie środków pieniężnych posiadanych przez podatnika nie skutkuje powstaniem przychodu w rozumieniu ustawy o PIT. Operacja przewalutowania środków pieniężnych w walucie obcej na środki pieniężne w złotych jest neutralna podatkowo.
W przypadku wymiany waluty obcej poza działalnością gospodarczą nie dochodzi do zapłaty lub innej formy wypływu środków pieniężnych. Podatnik wymienia na złotówki własne środki pieniężne nabyte w walucie obcej. W takim przypadku nie dochodzi do przyrostu w majątku u podatnika, ale jedynie do zmiany waluty, w której był on wyrażony.
Przykład 2.
Pani Aleksandra otrzymała od swojej matki darowiznę w kwocie 100 tys. dolarów. W ustawowym terminie złożyła zgłoszenie SD-Z2, dzięki czemu skorzystała z całkowitego zwolnienia od podatku na mocy art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Po tygodniu przewalutowała otrzymaną darowiznę w banku, otrzymując kwotę 358 tys. zł.
Czy po stronie pani Aleksandry powstał przychód w podatku PIT?
Opisana transakcja przewalutowania własnych środków pieniężnych jest w tych okolicznościach czynnością neutralną podatkowo. Po stronie Pani Aleksandry nie powstaje żaden dodatkowy przychód podatkowy, ponieważ cały czas dysponuje tym samym aktywem wyrażonym w innej walucie.
Podsumowując, okoliczność otrzymania darowizny w walucie obcej nie generuje dodatkowych obowiązków podatkowych. Obowiązkiem obdarowanego jest jedynie dokonanie przewalutowania otrzymanej kwoty na złotówki.
Polecamy:
