Powrót pracownika do firmy po długiej nieobecności związanej z rodzicielstwem to wyzwanie i stres. Często w takich sytuacjach pracownik ma do wykorzystania dodatkowo nagromadzony urlop wypoczynkowy. Ten artykuł wyjaśnia wątpliwości co do tego, jak wygląda kwestia urlop wypoczynkowy po rodzicielskim a badania lekarskie.
Prowadzenie badań kontrolnych pracowników
W art. 229 § 2 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: Kodeks pracy) uregulowano kwestie badań pracowniczych przeprowadzanych w trakcie zatrudnienia. Zgodnie z tym przepisem pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim, a w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą – która trwa powyżej 30 dni – kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Kodeks pracy wskazuje, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na dotychczasowym stanowisku.
Badania lekarskie okresowe i kontrolne powinny zostać przeprowadzone w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. W razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.
Wszystkie, czyli wstępne, okresowe i kontrolne, badania lekarskie są przeprowadzane na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę, które zgodnie z § 4 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 roku w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy zawiera:
określenie rodzaju badania profilaktycznego, jakie ma być wykonane;
określenie stanowiska pracy, na którym osoba ta ma być zatrudniona w przypadku osób nowo zatrudnionych lub przenoszonych na inne stanowiska (w tym przypadku pracodawca może wskazać w skierowaniu co najmniej dwa stanowiska pracy w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu);
określenie stanowiska pracy, na którym pracownik jest zatrudniony – w przypadku pracowników;
opis warunków pracy uwzględniający informacje o występowaniu na stanowisku pracy czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy, z podaniem wielkości narażenia oraz aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia.
Zakres badań profilaktycznych określają wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników zawarte we wspomnianym wyżej rozporządzeniu. Przy czym lekarz przeprowadzający badania pracownika może poszerzyć jego zakres o:
dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w szczególności: otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne;
badania dodatkowe.
Dokumentacja z badań pracowników
Dokumentacja medyczna prowadzona przez lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne obejmuje:
kartę badania profilaktycznego;
rejestr wydanych orzeczeń.
We wspomnianej karcie powinny się znaleźć informacje o:
jednostce wykonującej badanie profilaktyczne (nazwa, adres, numer identyfikacyjny REGON) oraz lekarzu udzielającym świadczeń (imię i nazwisko oraz symbole cyfrowe i literowe umieszczone na pieczęci lekarza na potrzeby prowadzenia badań profilaktycznych), a w przypadku lekarza prywatnie praktykującego – jego imię i nazwisko, adres, numer identyfikacyjny REGON oraz symbole cyfrowe i literowe umieszczone na pieczęci, na potrzeby prowadzenia badań profilaktycznych;
imię i nazwisko, datę urodzenia, płeć, adres osoby objętej badaniami;
nazwa, adres, numer identyfikacyjny REGON miejsca pracy osoby objętej badaniami;
dane o przebiegu zatrudnienia osoby badanej;
ocenę zagrożeń dla zdrowia pracownika lub stwierdzenie ich braku, wynikającą z informacji pracodawcy o występowaniu czynników szkodliwych lub uciążliwych na stanowisku pracy zajmowanym przez osobę badaną;
dane z wywiadu lekarskiego i badania przedmiotowego;
wyniki badań diagnostycznych i konsultacyjnych;
uzasadnienie poszerzenia zakresu lub skrócenia częstotliwości wykonania badania profilaktycznego w stosunku do ustaleń zawartych we wskazówkach metodycznych;
treść orzeczenia.
Urlop rodzicielski a urlop wypoczynkowy
Wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi:
do 41 tygodni w przypadku urodzenia się jednego dziecka,
do 43 tygodni w przypadku urodzenia się większej liczby dzieci.
Wyższy wymiar urlopu rodzicielskiego przysługuje rodzicom dziecka mającego zaświadczenie potwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, wydane przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego mającego specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej. W tym wypadku wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi:
do 65 tygodni w przypadku urodzenia się jednego dziecka,
do 67 tygodni w przypadku urodzenia się większej liczby dzieci.
Urlop rodzicielski przysługuje pracownikowi po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu. Każde z rodziców ma wyłączne prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze 9 tygodni z pełnego wymiaru urlopu rodzicielskiego. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice. Ważne, żeby długość urlopu rodzicielskiego nie przekroczyła przysługującego im łącznie wymiaru.
W trakcie korzystania ze świadczeń związanych z rodzicielstwem pracownik nie traci prawa do innych świadczeń przysługujących wszystkim pracownikom, a mianowicie do urlopu wypoczynkowego.
Zgodnie z art. 165 i 166 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny, jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:
czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,
odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
powołania na ćwiczenia wojskowe w ramach pasywnej rezerwy, stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie albo stawienia się do pełnienia służby w aktywnej rezerwie, na czas do 3 miesięcy,
urlopu macierzyńskiego
– pracodawca musi udzielić urlopu w terminie późniejszym.
W praktyce zdarza się, że przed urlopem pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby trwającej powyżej 30 dni lub w trakcie wypoczynku upłynął termin ważności jego badań okresowych. Po powrocie do firmy pracodawca ma obowiązek skierować taką osobę do lekarza medycyny pracy. Wątpliwości budzą jednak sytuacje, w których bezpośrednio po zakończeniu urlopu rodzicielskiego pracownik zamierza wykorzystać zaległy lub bieżący urlop wypoczynkowy. Pojawia się wówczas pytanie, kiedy należy wykonać badania kontrolne: przed rozpoczęciem urlopu wypoczynkowego czy dopiero po jego zakończeniu?
Przykład 1.
Pani Anna przebywała na rocznym urlopie macierzyńskim, a następnie rodzicielskim, który zakończył się 31 grudnia 2025 roku. Przed urlopem macierzyńskim korzystała ze zwolnienia chorobowego. Ponieważ jej nieobecność chorobowa trwała łącznie ponad 30 dni, podlega ona kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na danym stanowisku po powrocie do pracy. Pani Anna chce jednak wykorzystać zaległy urlop wypoczynkowy (łącznie 26 dni) bezpośrednio po zakończeniu urlopu rodzicielskiego, czyli od stycznia 2026 roku. Kiedy powinna odbyć badania kontrolne – przed urlopem wypoczynkowym czy po jego zakończeniu? Skoro pracownik podczas urlopu nie wykonuje pracy, nie ma potrzeby weryfikowania jego zdolności do jej świadczenia w tym czasie. Obowiązek ten staje się aktualny dopiero w momencie, gdy dana osoba fizycznie zgłasza gotowość do podjęcia obowiązków służbowych. Dlatego też pracodawca powinien wystawić pani Annie skierowanie na badania kontrolne tak, aby mogła je wykonać w pierwszym dniu po zakończeniu urlopu wypoczynkowego.
Przykład 2.
Pan Marek, zatrudniony na stanowisku specjalisty ds. logistyki, wykorzystał przysługującą mu 9-tygodniową, nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego. Jego urlop kończy się w piątek, 30 stycznia 2026 roku. Ponieważ wcześniej przebywał on na długotrwałym zwolnieniu lekarskim (powyżej 30 dni), a bezpośrednio po nim korzystał z urlopu rodzicielskiego, pracodawca ma obowiązek skierować go na badania kontrolne. Pan Marek złożył jednak wniosek o dwa tygodnie urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu opieki nad dzieckiem, czyli od 2 lutego 2026 roku. Jak w tej sytuacji wyglądają kwestie formalne? Skoro od 2 do 15 lutego pan Marek przebywa na urlopie, jego zdolność do pracy pozostaje w tym czasie nieistotna z punktu widzenia prawa. W związku z tym badania kontrolne może on wykonać w pierwszym dniu po faktycznym powrocie do wykonywania obowiązków służbowych.
Przykład 3.
Pan Tomasz pracował nieprzerwanie do momentu narodzin dziecka. Następnie, po wykorzystaniu przez matkę dziecka części urlopu, pan Tomasz przejął opiekę i udał się na 20 tygodni urlopu rodzicielskiego. W trakcie tego urlopu nie chorował, był w pełni sił, zajmując się dzieckiem. Urlop rodzicielski kończy się w niedzielę, 15 marca 2026 roku. Pan Tomasz chce od poniedziałku, 16 marca, rozpocząć 2 tygodnie urlopu wypoczynkowego. Czy potrzebne są tu badania kontrolne? Badania kontrolne zgodnie z art. 229 § 2 Kodeksu pracy wykonuje się tylko wtedy, gdy przerwa w pracy była spowodowana chorobą trwającą dłużej niż 30 dni. Urlop rodzicielski jest okresem opieki nad dzieckiem, a nie okresem choroby, zatem pracodawca nie musi go kierować na badania kontrolne.
Urlop wypoczynkowy po rodzicielskim a badania lekarskie – podsumowanie
Podsumowując, nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracownik został skierowany na kontrolne badania lekarskie po wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego, który został mu udzielony po powrocie z urlopu rodzicielskiego. Ważne, aby dopełnić tej formalności niezwłocznie po zakończeniu urlopu wypoczynkowego.
