Urlop rodzicielski w 2026 roku - kto może się o niego starać?

Urlop rodzicielski jest jednym z przywilejów gwarantowanych pracownikom-rodzicom przez Kodeks pracy. Dzięki temu uprawnieniu rodzice mogą opiekować się dzieckiem w pierwszych latach jego życia, otrzymując za ten okres zasiłek macierzyński. W związku z wejściem w życie dyrektyw unijnych i koniecznością dostosowania do nich polskiego prawa pracy pojawi się również kilka zmian w zasadach korzystania z tego urlopu.

Urlop rodzicielski - zmiany

Urlop rodzicielski to przywilej przysługujący osobom powiększającym rodzinę. Urlopy związane z rodzicielstwem mają na celu wykształcenie i pogłębienie więzi między rodzicami a nowo narodzonymi potomkami czy dziećmi przysposobionymi. Zasady ich udzielania są szczegółowo opisane w przepisach Kodeksu pracy.

Polskie prawo zostało dostosowane do przepisów unijnych 26 kwietnia 2023 roku, a mianowicie do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 roku w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów. Jak czytamy w uzasadnieniu: „dyrektywa 2019/1158 ustanawia minimalne wymagania mające na celu osiągnięcie równości kobiet i mężczyzn pod względem szans na rynku pracy i traktowania w miejscu pracy przez ułatwienie pracownikom będącym rodzicami lub opiekunami godzenia życia zawodowego z rodzinnym". Dyrektywa przedłużyła przede wszystkim wymiar urlopu rodzicielskiego.

Kto może skorzystać z urlopu rodzicielskiego?

Od 26 kwietnia 2023 roku prawo do urlopu rodzicielskiego stanowi indywidualne prawo dla każdego z rodziców dziecka. Wcześniej prawo ojca do urlopu rodzicielskiego było uzależnione od pozostawania matki dziecka w zatrudnieniu (ubezpieczeniu) w dniu porodu i od wykorzystania przez nią urlopu macierzyńskiego. Co ważne, przysługuje on zarówno w przypadku urodzenia, jak i przysposobienia dziecka (przyjęcia na wychowanie). Matka i ojciec dziecka mogą przebywać na tym urlopie jednocześnie, jednak wówczas łączny czas jego trwania nie powinien przekroczyć wyznaczonego limitu.

Ile trwa urlop rodzicielski w 2026 roku?

Urlop rodzicielski przysługuje w wymiarze 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka bądź 43 tygodni, jeśli przy jednym porodzie urodzonych zostanie dwoje lub więcej dzieci. Co ważne, urlop nie musi już być wykorzystywany bezpośrednio po urlopie macierzyńskim — rodzice mogą z niego skorzystać w dowolnym, dogodnym dla siebie momencie, nie później jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia.

Taki sam wymiar (41 lub 43 tygodnie) przysługuje osobom przysposabiającym dziecko — w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka w wieku do:

• 7. roku życia,

• 10. roku życia, jeżeli wobec dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego.

Natomiast pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie w wieku starszym (maksymalnie do ukończenia przez nie 14. roku życia), ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 38 tygodni.

Warto pamiętać, że w ramach łącznego wymiaru urlopu każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tej części nie można przenieść na drugiego rodzica — jeśli nie zostanie wykorzystana, po prostu przepada. W praktyce oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie (lub 34 przy ciąży mnogiej), a pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane dla drugiego rodzica.

Wydłużenie urlopu rodzicielskiego w związku z ustawą „Za życiem”

Pojawiła się również nowa możliwość zwiększenia nowej puli urlopu rodzicielskiego o dodatkowe 24 tygodnie dla rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Jest to wsparcie wynikające z tzw. ustawy „Za życiem”. W takiej sytuacji urlop rodzicielski przysługuje przez okres: 

• 65 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
• 67 tygodni – w przypadku urodzenia dwójki lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie;
• 62 tygodni – w przypadku przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia.

Podział rodzicielskiego na części

Urlop rodzicielski może zostać wykorzystany jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach. Przepisy nie określają minimalnej długości poszczególnych części ani nie wymagają, aby przypadały one bezpośrednio jedna po drugiej — rodzice mogą więc dowolnie planować terminy, dzielić się urlopem naprzemiennie lub korzystać z niego jednocześnie. Jedynym ograniczeniem czasowym jest to, że urlop trzeba wykorzystać nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia.

Wnioskowanie o urlop rodzicielski

Według aktualnych przepisów prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego przysługuje na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika. Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego pracownik powinien dostarczyć pracodawcy nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Zasiłek za czas urlop rodzicielski - ile płatny?

 Oczywiście na czas urlopu rodzicielskiego rodzic nie zostaje bez środków, wysokość zasiłku macierzyńskiego za czas urlopu rodzicielskiego wynosi:

• 70% za cały okres urlopu rodzicielskiego lub

• 81,5% za podstawowy okres urlopu rodzicielskiego – takie rozwiązanie będzie jednak stosowane, jeśli w ciągu 21 dni po porodzie matka złoży wniosek do ZUS-u lub pracodawcy o wypłacenie jej zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Wtedy jednak za dodatkowe 9 tygodni urlopu przysługującego drugiemu rodzicowi zasiłek będzie należny w kwocie 70%.

Co istotne, jeżeli pracownica pobierała zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru (na podstawie tzw. długiego wniosku), a następnie nie wykorzysta urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, przysługuje jej jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego do wysokości 100% podstawy wymiaru. Wyrównanie wypłacane jest pod warunkiem niepobrania zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego.

Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą

Pracownik ma możliwość łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą. W tej sytuacji urlop rodzicielski ulega proporcjonalnemu wydłużeniu. Limity te zostały zmienione dwa lata temu (w 2023 roku) i przedstawia je poniższa tabela:

Wniosek o łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą należy złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej nie później niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem wykonywania pracy. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy pracodawca informuje pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Urlop rodzicielski wydłuża okres, w którym pracownik może przebywać z nowo narodzonym lub adoptowanym dzieckiem. Kodeks pracy przewiduje wiele uprawnień związanych z korzystaniem z tego urlopu.