Utrata prawa do zasiłku chorobowego 2026 a praca na zwolnieniu

Choroba pracownika w firmie to dla przedsiębiorcy zazwyczaj synonim logistycznych i finansowych wyzwań. Przez lata polski system ubezpieczeń społecznych opierał się na rygorystycznej zasadzie, zgodnie z którą czas zwolnienia lekarskiego to czas całkowitej rezygnacji z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nawet wysłanie jednej wiadomości e-mail czy podpisanie faktury w sytuacjach awaryjnych mogło skończyć się dla ubezpieczonego poważnymi konsekwencjami, jakimi jest utrata prawa do zasiłku chorobowego. Wprowadzone zmiany prawne w zakresie incydentalnego wykonywania pracy w czasie pobierania zasiłku to próba dostosowania przepisów do rzeczywistości. W niniejszym artykule przyjrzymy się, gdzie przebiega nowa granica między ratowaniem firmy w sytuacji podbramkowej a naruszeniem celów rekonwalescencji.

Utrata prawa do zasiłku chorobowego – po zmianach obowiązujących od kwietnia 2026 roku

13 kwietnia 2026 roku zgodnie z wejściem w życie art. 13 Ustawy z dnia 18 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw zmieniającego m.in. art. 17 Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zaczną obowiązywać nowe zasady dotyczące utraty prawa do zasiłku chorobowego w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w związku z wykorzystaniem zwolnienia. 

W znowelizowanych przepisach zdefiniowano przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego. 

Przykład 1. 

Pani Grażyna jest zatrudniona w dwóch różnych firmach. W jednej z nich wykonuje pracę fizyczną, w drugiej jest pracownikiem biurowym i może wykonywać swoje obowiązki zdalnie. Pani Grażyna złamała nogę i musi korzystać ze zwolnienia lekarskiego. Czy w tej sytuacji może pracować u tego pracodawcy, u którego wykonuje pracę biurową? Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami do 31 grudnia 2026 roku pani Grażyna nie może pracować w czasie zwolnienia lekarskiego u obu pracodawców. Narażałaby się bowiem na utratę prawa do zasiłku. Od stycznia 2027 roku wejdą w życie zmiany, dzięki którym będzie mogła nadal pracować zdalnie, jeśli na jej żądanie lekarz nie wystawi zwolnienia od pracy z tego tytułu. Jednak wtedy pani Grażyna będzie musiała dopełnić obowiązków informacyjnych wobec płatnika składek dotyczących poinformowania go o okresie, na który zostało jej wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu. 

Przykład 2. 

Pani Marta, zatrudniona jako kadrowa, obecnie przebywa na 3-tygodniowym zwolnieniu lekarskim po operacji. Leży w łóżku, rekonwalescencja przebiega prawidłowo. W poniedziałek rano pani Marta otrzymuje pilny telefon od szefa, że musi uratować pilnie sytuację i potwierdzić w systemie elektronicznym listę płac. Pani Marta bierze laptopa do łóżka, loguje się, wykonuje trzy kliknięcia (co zajmuje jej 2 minuty) i zamyka komputer. Nie analizuje danych, nie pisze maili, nie zarządza ludźmi. Wykonuje czysto techniczną, kilkuminutową czynność. Co w tym wypadku z prawem pani Marty do zasiłku chorobowego? Po zmianach opisywana sytuacja nie będzie skutkowała utratą prawa do zasiłku. Nie jest to aktywność niezgodna z celem zwolnienia utrudniająca lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, a jej podjęcie w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Przykład 3. 

Pan Marek, programista na etacie, przebywa na 2-tygodniowym zwolnieniu z powodu grypy. W czasie zwolnienia chorobowego przyjął od prywatnego klienta zlecenie na poprawienie strony internetowej na podstawie umowy o dzieło i wykonuje je w domu. Czy w takich okolicznościach straci prawo do zasiłku? Tak, gdyż wykonywał czynność o charakterze zarobkowym w czasie choroby, która przeszkodziła mu w pracy dla swojego pracodawcy. Zwolnienie lekarskie było przez pana Marka wykorzystywane niezgodnie z jego celem.

Kiedy następuje utrata prawa do zasiłku chorobowego w przypadku pracy na dwóch etatach

Dodatkowo w nowelizacji przepisów przewidziano, że od 1 stycznia 2027 roku osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów będą otrzymywać odrębne zwolnienia lekarskie dla każdego z nich. Jeżeli rodzaj pracy w ramach danego tytułu pozwoli na jej wykonywanie mimo choroby, na żądanie ubezpieczonego będzie można zrezygnować z wystawienia zwolnienia z tego konkretnego tytułu. W takim przypadku ubezpieczony będzie zobowiązany poinformować płatnika składek o okresie, na który otrzymał zwolnienie z innej aktywności zawodowej.

Świadczenia przysługujące w przypadku otrzymania zwolnienia chorobowego

Przypomnieć należy, że nie zmieniają się zasady wypłaty świadczeń w związku z niezdolnością do pracy. Nadal na początku wypłacane jest wynagrodzenie chorobowe, a dopiero po wyczerpaniu jego okresu zasiłek chorobowy. 

Pracownik do 50. roku życia ma prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy przez 33 dni w ciągu roku kalendarzowego w następującej wysokości:

• 80% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu;
• 100% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży;
• 100% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Pracownik, który ukończył 50 lat, ma prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy przez 14 w ciągu roku kalendarzowego w następującej wysokości:

• 80% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu;
• 100% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży;
• 100% wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Regulacje odnoszące się do pracownika w wieku 50 lat dotyczą niezdolności do pracy przypadającej po roku kalendarzowym, w którym ukończył 50. rok życia.

Za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż wyżej wymienione okresy dla poszczególnych grup pracowników w zależności od ich wieku pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach określonych w odrębnych przepisach, tj. Ustawie z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zmiany w zasadach prowadzenia kontroli

Po nowelizacji zmienią się też procedury kontroli wykorzystania zwolnienia niezgodnie z jego celem. 

Kontrola ma być prowadzona w zależności od potrzeb, bez ustalania z góry stałych jej terminów, a nasilana szczególnie w okresach, w których występuje zwiększona absencja z powodu choroby lub sprawowania opieki nad dziećmi. Jest realizowana z wykorzystaniem środków adekwatnych i proporcjonalnych do celu kontroli, z poszanowaniem prywatności osoby kontrolowanej oraz innych osób przebywających w miejscu kontroli oraz w sposób wolny od ryzyka pogorszenia się stanu zdrowia osoby kontrolowanej i zakłócania procesu leczenia lub rekonwalescencji. 

Czas trwania kontroli musi być ograniczony do okresu niezbędnego do dokonania ustaleń z tej kontroli.

Protokół kontroli po zmianach przepisów

Po zmianach z kontroli zawsze sporządza się protokół, który zawiera:

• oznaczenie jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo płatnika składek;
• datę, godzinę i miejsce przeprowadzenia kontroli;
• dane osoby kontrolowanej: imię i nazwisko, numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – datę urodzenia, rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości, miejsce zamieszkania lub pobytu, miejsce pracy;
• dane osób kontrolujących: imię i nazwisko, numer legitymacji służbowej – w przypadku kontroli dokonywanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, numer legitymacji pracowniczej lub dokumentu tożsamości i datę wydania tego dokumentu  – w przypadku kontroli dokonywanej przez płatnika składek;
• okres orzeczonej niezdolności do pracy albo okres konieczności sprawowania opieki;
• numer zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy albo oznaczenie decyzji o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego;
• imię i nazwisko lekarza, który wydał zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy;
• opis dokonanych ustaleń;
• pouczenie o prawie złożenia zastrzeżeń;
• podpis osoby kontrolowanej;
• wzmiankę o odmowie podpisania protokołu przez osobę kontrolowaną  – w przypadku odmowy podpisania protokołu;
• podpis osoby kontrolującej.

Podsumowanie

Zmiana przepisów w stronę dopuszczenia czynności incydentalnych na zwolnieniu chorobowym to bez wątpienia krok w stronę nowoczesnego rynku pracy, który rozumie dynamikę prowadzenia biznesu. Dla przedsiębiorcy oznacza to przede wszystkim mniejszy stres w sytuacjach kryzysowych, gdy obecność choćby zdalna i chwilowa kluczowej osoby jest niezbędna do zachowania ciągłości operacyjnej firmy. Należy jednak pamiętać, że „incydentalność” nie jest synonimem „pracy na pół etatu”. Kluczem do bezpiecznego korzystania z nowych uprawnień pozostaje umiar oraz dbałość o to, by podejmowane działania nie stały w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi.