Elastyczne przepisy Kodeksu pracy pozwalają rodzicom dziecka na dzielenie się urlopem rodzicielskim. Kluczową kwestią w takiej sytuacji staje się wysokość zasiłku macierzyńskiego, która zależy od sposobu wykorzystania uprawnień. W artykule wyjaśniamy, jak jest ona ustalana, gdy rodzice decydują się na wspólne korzystanie z urlopu i jakie formalności należy spełnić, aby świadczenie zostało prawidłowo naliczone.
Prawo do urlopu rodzicielskiego oraz zasady korzystania z tego uprawnienia
Urlop rodzicielski jest udzielany na podstawie przepisów Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej kp).
Według art. 1821a § 1 kp rodzice mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
- 41 tygodni – w przypadku urodzenia 1 dziecka przy jednym porodzie,
- 43 tygodni – w przypadkach urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie.
W przypadku rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, wymiar urlopu rodzicielskiego jest wyższy i wynosi do:
- 65 tygodni – w przypadku urodzenia 1 dziecka przy jednym porodzie,
- 67 tygodni – w przypadkach urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie.
Urlop rodzicielski w wymiarze określonym w powyżej przysługuje łącznie obojgu rodzicom dziecka.
Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z ogólnego wymiaru urlopu rodzicielskiego, przy czym prawa tego nie można przenieść na drugiego pracownika – rodzica dziecka.
Skorzystanie zatem z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni stanowi wykorzystanie przez rodzica indywidualnej nieprzenoszalnej części tego urlopu.
Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.
Urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek składany w formie papierowej lub elektronicznej przez pracownika w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu, przy czym pracodawca musi go uwzględnić. Ponadto do wniosku należy dołączyć wymagane dokumenty.
Liczbę części urlopu rodzicielskiego ustala się na podstawie złożonych wniosków o udzielenie urlopu. W liczbie wykorzystanych części urlopu uwzględnia się także wnioski o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu albo jego części, złożonych przez:
- ubezpieczoną – matkę dziecka lub
- ubezpieczonego – ojca dziecka.
Należy podkreślić, że pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego przysługującego za okres urlopu rodzicielskiego
Uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego w określonej wysokości przysługującego za okres urlopu rodzicielskiego uregulowano w przepisach Ustawy z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa).
Zgodnie z przepisami ustawy:
- miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku,
- zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu w 9-tygodniowej części przysługującej wyłącznie drugiemu rodzicowi dziecka wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku przysługuje również w przypadku niewykorzystania ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego w przypadku złożenia tzw. długiego wniosku o wypłatę
Odmienny sposób ustalania wysokości zasiłku macierzyńskiego obowiązuje w przypadku złożenia tzw. długiego wniosku o wypłatę zasiłku macierzyńskiego.
Zgodnie z art. 30a ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczona matka dziecka ma prawo złożyć pisemny wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za pełny okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu. Musi to zrobić najpóźniej 21 dni po porodzie. Wypłata ta nie obejmuje jednak 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru podstawowego, które przysługują wyłącznie drugiemu rodzicowi.
Przykład 1.
Pracownica złożyła w ciągu 21 dni po porodzie tzw. długi wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu w pełnym wymiarze, z wyłączeniem jednak niepodlegającej przeniesieniu części urlopu rodzicielskiego przysługującego drugiemu rodzicowi. W przedstawionych okolicznościach zasiłek macierzyński będzie przysługiwał w wysokości 81,5% wymiaru przez cały okres jego pobierania.
Trzeba jednak pamiętać, że złożenie wniosku po upływie 21 dni od porodu wyklucza możliwość zastosowania stawki zasiłku macierzyńskiego w wysokości 81,5%. W takim przypadku zasiłek macierzyński będzie przysługiwał w wysokości:
- 100% podstawy wymiaru zasiłku – za okres urlopu macierzyńskiego,
- 70% podstawy wymiaru zasiłku – za okres urlopu rodzicielskiego.
Ile wyniesie zasiłek macierzyński, w przypadku gdy rodzice dzielą się urlopem rodzicielskim?
Jeżeli rodzice dziecka zamierzają dzielić się prawem do urlopu rodzicielskiego, wysokość zasiłku macierzyńskiego ustala się przy odpowiednim zastosowaniu powyżej omówionych zasad określonych w przepisach kp i ustawy zasiłkowej.
Przykład 2.
Pracownica korzysta z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 32 tygodni. W związku ze złożeniem odpowiedniego wniosku przysługuje jej zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Po wykorzystaniu 6 tygodni urlopu rodzicielskiego ubezpieczona zrezygnowała na rzecz ojca dziecka z dalszej części tego urlopu.
Jak wobec tego ustalić wysokość zasiłku macierzyńskiego przysługującego ojcu dziecka w razie przejęcia pozostałej części urlopu rodzicielskiego?
Po pierwsze, wniosek o rezygnację z urlopu rodzicielskiego przez matkę dziecka jest dopuszczalny i to w każdym czasie. Po drugie, trzeba pamiętać o tym, że każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z ogólnego wymiaru takiego urlopu, przy czym prawa tego nie można przenieść na drugiego pracownika.
W tej sytuacji:
- matka dziecka wykorzystała 6 tygodni urlopu rodzicielskiego przed rezygnacją – za ten okres przysługiwał jej zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru,
- ojcu dziecka – po przejęciu urlopu rodzicielskiego – przysługuje, za pierwsze 9 tygodni tego urlopu, zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Wynika to z faktu, iż zgodnie z art. 31 ust. 3f ustawy zasiłkowej zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego w 9-tygodniowej części przysługującej wyłącznie drugiemu rodzicowi dziecka – wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku,
- za okres po upływie 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego pracownikowi – ojcu dziecka będzie przysługiwać zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru.
Podsumowując, ojcu dziecka przysługiwał po przejęciu od matki urlop rodzicielski w wymiarze 26 tygodni. Za 9 tygodni tego urlopu zasiłek macierzyński wynosi 70% podstawy wymiaru, natomiast za pozostałe 17 tygodni urlopu rodzicielskiego wysokość zasiłku to 81,5% podstawy wymiaru.
Podsumowanie
Urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek składany w formie papierowej lub elektronicznej przez pracownika w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu, przy czym pracodawca jest obowiązany go uwzględnić. Pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy. Jeżeli rodzice dziecka zamierzają dzielić się prawem do urlopu rodzicielskiego, wysokość zasiłku macierzyńskiego ustala się przy odpowiednim zastosowaniu unormowań kp i ustawy zasiłkowej.
