Ulga na start jest jednym z najistotniejszych instrumentów wspierających osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej. Pozwala ona przez pierwsze 6 miesięcy wykonywania działalności nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, co dla wielu przedsiębiorców stanowi realną ulgę finansową w początkowej fazie funkcjonowania na rynku. Jednocześnie przepisy regulujące to rozwiązanie zawierają szereg ograniczeń, które mają zapobiegać wykorzystywaniu ulgi w sposób sprzeczny z jej celem. Sprawdź poniższy artykuł i dowiedz się, czy ulga na start przysługuje byłemu pracownikowi spółki cywilnej, który został jej wspólnikiem.
Charakter ulgi na start i jej podstawy prawne
Ulga na start została uregulowana w art. 18 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia, może przez okres 6 miesięcy nie podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Celem tego rozwiązania jest zmniejszenie obciążeń publicznoprawnych w pierwszym okresie prowadzenia biznesu. Ustawodawca zakłada, że początkowa faza działalności wiąże się z największym ryzykiem ekonomicznym i koniecznością ponoszenia kosztów inwestycyjnych, dlatego preferencja składkowa ma ułatwiać wejście na rynek.
Ograniczenia w korzystaniu z ulgi na start
Ulga na start nie ma charakteru powszechnego i nie przysługuje każdemu, kto formalnie rejestruje działalność gospodarczą. Najważniejsze ograniczenie dotyczy osób, które wykonują działalność na rzecz byłego pracodawcy.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców ulga nie przysługuje przedsiębiorcy, jeżeli wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy, na którego rzecz przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
Kluczowe znaczenie ma więc ustalenie, czy w przypadku spółki cywilnej można mówić o wykonywaniu działalności na rzecz byłego pracodawcy, gdy pracownik staje się wspólnikiem tej spółki.
Specyfika spółki cywilnej a status wspólnika
Spółka cywilna jest szczególną formą prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest odrębnym podmiotem prawa w takim sensie jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółka jawna. Spółka cywilna stanowi umowę zawartą pomiędzy wspólnikami, którzy zobowiązują się do wspólnego działania w celu osiągnięcia określonego celu gospodarczego.
W obrocie gospodarczym to wspólnicy spółki cywilnej są przedsiębiorcami, a nie sama spółka jako odrębna jednostka. Każdy wspólnik jest wpisany do CEIDG jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.
Z tego powodu, gdy pracownik spółki cywilnej zostaje jej wspólnikiem, zmienia się nie tylko forma jego uczestnictwa, ale również status prawny – z osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy staje się przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą wspólnie z innymi wspólnikami.
Czy były pracownik wykonuje działalność „na rzecz byłego pracodawcy”?
Najistotniejsze pytanie sprowadza się do tego, czy wspólnik spółki cywilnej wykonuje działalność gospodarczą na rzecz tej spółki jako byłego pracodawcy.
W praktyce odpowiedź zależy od tego, jak rozumieć pojęcie „byłego pracodawcy” w kontekście spółki cywilnej. Pracodawcą w spółce cywilnej nie jest sama spółka jako byt prawny, lecz wspólnicy łącznie. To oni zatrudniają pracowników i są stroną stosunku pracy.
Jeżeli więc dana osoba była pracownikiem spółki cywilnej, to formalnie jej pracodawcami byli wspólnicy tej spółki. Po przystąpieniu do spółki jako wspólnik osoba ta nie wykonuje działalności na rzecz tych wspólników, lecz staje się jednym z nich i współtworzy przedsiębiorstwo.
W wielu interpretacjach i stanowiskach ZUS-u (np. pismo z 26 lutego 2019 roku, Centrala Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, WPI/200000/43/168/2019) podkreśla się, że sytuacja, w której były pracownik staje się wspólnikiem, nie jest klasycznym przypadkiem świadczenia usług na rzecz byłego pracodawcy, ponieważ nie występuje tu relacja usługodawca–zleceniodawca, lecz relacja współwłasności i współprowadzenia działalności.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że ulga na start jest wyłączona w przypadku kontynuowania tych samych czynności na rzecz byłego pracodawcy. W przypadku spółki cywilnej ocena będzie zależeć od tego, czy nowy wspólnik faktycznie wykonuje działalność w sposób niezależny, czy też de facto utrzymuje dotychczasowy charakter podporządkowania, tylko w innej formie prawnej.
Faktyczny charakter współpracy a ulga na start dla byłego pracownika spółki cywilnej
Prawo ubezpieczeń społecznych opiera się na zasadzie prymatu treści nad formą. ZUS bada nie tylko dokumenty, lecz także rzeczywisty sposób wykonywania działalności.
Jeżeli pracownik został wspólnikiem spółki cywilnej, ale w praktyce nadal wykonuje te same obowiązki w podporządkowaniu wobec pozostałych wspólników, nie uczestniczy w podejmowaniu decyzji i nie ponosi ryzyka gospodarczego, organ może zakwestionować pozorność takiej zmiany i uznać, że doszło do obejścia przepisów.
Natomiast jeżeli wspólnik rzeczywiście uczestniczy w prowadzeniu przedsiębiorstwa, współodpowiada za zobowiązania spółki i działa jako przedsiębiorca, to argument o wykonywaniu działalności na rzecz byłego pracodawcy traci swoją aktualność.
Przykład 1.
Pan Michał pracował przez 4 lata jako handlowiec w spółce cywilnej prowadzonej przez 2 wspólników. Zajmował się obsługą klientów i pozyskiwaniem zamówień. Po pewnym czasie wspólnicy zaproponowali mu wejście do spółki jako trzeci wspólnik, aby wzmocnić rozwój firmy i rozszerzyć działalność. Pan Michał rozwiązał umowę o pracę i został wpisany do CEIDG jako wspólnik spółki cywilnej. Od tego momentu uczestniczył w decyzjach gospodarczych, miał prawo reprezentacji w sprawach spółki, odpowiadał za zobowiązania oraz partycypował w zyskach i stratach. W tej sytuacji trudno uznać, że wykonuje działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy. Może więc skorzystać z ulgi na start, o ile spełnia pozostałe warunki, w szczególności nie prowadził działalności gospodarczej w ostatnich 60 miesiącach. Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby formalnie został wspólnikiem, ale nadal wykonywał wyłącznie czynności pracownicze bez wpływu na działalność spółki, co mogłoby zostać ocenione jako próba obejścia przepisów.
Podsumowanie
Ulga na start co do zasady może przysługiwać byłemu pracownikowi spółki cywilnej, który został jej wspólnikiem, ponieważ wspólnik nie świadczy działalności na rzecz spółki jako byłego pracodawcy, lecz współtworzy przedsiębiorstwo jako jeden z przedsiębiorców.
Decydujące znaczenie ma jednak rzeczywisty charakter tej zmiany. Jeśli przystąpienie do spółki wiąże się z realnym uczestnictwem w działalności gospodarczej, ponoszeniem ryzyka i współodpowiedzialnością, ulga może zostać zastosowana. Jeżeli natomiast nowa rola ma charakter jedynie formalny i prowadzi do kontynuowania wcześniejszego stosunku zależności, ZUS może zakwestionować prawo do preferencji składkowej.
Polecamy:
