Sprzedaż akcji pracowniczych nabytych w spadku to zagadnienie budzące wiele wątpliwości podatkowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy spadkodawca wszedł w ich posiadanie nieodpłatnie. W artykule analizujemy, czy spadkobierca może zaliczyć wartość rynkową takich walorów do kosztów uzyskania przychodu oraz jak prawidłowo rozliczyć podatek z tego tytułu.
Przychód z odpłatnego zbycia jako efekt sprzedaży akcji pracowniczych nabytych w spadku
Celem ustalenia zasad opodatkowania opisanego przychodu w pierwszej kolejności należy ustalić, z jakim źródłem mamy do czynienia. Katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych zawiera art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy źródłami przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c.
Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 2 tej ustawy przy ustalaniu wartości przychodów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 lit. c, pkt 6, 7 i 10, stosuje się odpowiednio przepisy art. 19.
W świetle art. 19 ustawy, do którego odsyła powyższy przepis, przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej. Przepis art. 14 ust. 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.
Jak wynika z powołanych przepisów, w szczególności z art. 17 ust. 2 i art. 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, określenie przychodu (dochodu) z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) wymaga uwzględnienia dwóch elementów:
- wartości tych udziałów (akcji) określonej przez strony umowy (tj. zbywcę i nabywcę) jako cena zbycia,
- kosztów odpłatnego zbycia, tj. kosztów koniecznych dla przeprowadzenia czynności odpłatnego zbycia, kosztów bezpośrednio związanych z transakcją odpłatnego zbycia, niezbędnych dla dojścia tej transakcji do skutku (np. koszty sporządzenia umowy w wymaganej prawem formie, prowizje pośredników w sprzedaży, opłaty sądowe i administracyjne ponoszone w związku ze zbyciem). Przy czym pomiędzy tymi kosztami a dokonanym zbyciem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.
Sprzedaż akcji pracowniczych nabytych w spadku a brak kosztów uzyskania przychodów
Dalej wskażmy, że zgodnie z art. 30b ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Dochód, o którym mowa w powołanym przepisie, ustala się na zasadach określonych w art. 30b ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W świetle pkt 4 tej regulacji dochodem jest osiągnięta w roku podatkowym różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c.
Wyłączenie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy określa natomiast, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów (akcji). Jednocześnie wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Koszty uzyskania przychodów wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych muszą spełniać kryterium celowości określone w tym przepisie. Tym samym do wydatków na objęcie/nabycie udziałów (akcji), o których mowa w ww. przepisie, nie zalicza się wydatków, których poniesienie nie służyło objęciu/nabyciu tych udziałów (akcji) lub nie było konieczne dla ich objęcia/nabycia.
Dla celów ustalenia kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) bierze się zatem pod uwagę czynność ich objęcia (nabycia). Ustawodawca, normując omawiane zagadnienie, uwzględnił bezpośredni związek wydatków warunkujących posiadanie udziałów (akcji) z możliwością uzyskania przychodów z ich zbycia. Kosztem uzyskania przychodów jako "wydatek na nabycie udziałów (akcji)" będzie w szczególności zapłata ceny nabycia udziałów (akcji).
Jak wynika z kolei z art. 22 ust. 1m tej ustawy, w przypadku odpłatnego zbycia udziałów w spółce kapitałowej, udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych, wykupu przez emitenta papierów wartościowych albo umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, a także zwrotu wkładów albo udziałów w spółdzielni, nabytych przez podatnika w drodze spadku, kosztami uzyskania przychodu są wydatki poniesione przez spadkodawcę w celu objęcia lub nabycia tych udziałów w spółce kapitałowej oraz papierów wartościowych, udziałów albo wkładów w spółdzielni, a także na nabycie tych tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.
Powołany przepis ma charakter wyjątku od zasady, że kosztami uzyskania przychodów są wydatki poniesione przez podatnika (zasada ta wynika w szczególności z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Pozwala na uwzględnienie w kosztach podatkowych podatników-spadkobierców wydatków faktycznie poniesionych przez inne osoby (spadkodawców).
Przykład 1.
Pani Monika nabyła w spadku po ojcu akcje, które zmarły zakupił w 2024 roku za kwotę 10 000 zł. W 2026 roku Pani Monika sprzedała akcje za kwotę 15 000 zł.
W jaki sposób rozliczyć podatek PIT od zbycia akcji?
Z uwagi na treść art. 22 ust. 1m ustawy PIT Pani Monika w rozliczeniu podatkowym może uwzględnić wydatek poniesiony przez zmarłego na nabycie akcji. To oznacza, że dochodem do opodatkowania będzie kwota 5 000 zł. Pani Monika 19% podatek rozliczy w ramach zeznania PIT-38 składanego w terminie do 30.04.2027 r.
Przepis art. 22 ust. 1m ustawy przewiduje swoistą sukcesję prawa spadkodawcy do uwzględnienia wydatków, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38, w kosztach uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce kapitałowej na spadkobiercę (spadkobierców), tj. w przypadku ich dziedziczenia.
Zgodnie z treścią interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z dnia 23.04.2026 r., nr 0113-KDIPT2-3.4011.299.2026.1.JŚ:
„ Wobec sytuacji, że Pani zmarły ojciec, po którym odziedziczyła Pani akcje, nabył je w sposób nieodpłatny, przychód ze sprzedaży akcji nabytych w spadku po nim będzie stanowił podstawę obliczenia podatku. W stosunku do tych akcji Pani ojciec (spadkodawca) nie poniósł żadnych wydatków, które mogłyby podlegać rozliczeniu w kosztach uzyskania przychodu na podstawie ww. przepisu.
Nieprawidłowe jest więc Pani stanowisko, w którym uznaje Pani za koszt uzyskania przychodu ze zbycia odziedziczonych akcji ich wartość rynkową akcji z dnia śmierci spadkodawcy.”
Podsumowując powyższe, należy wskazać, że spadkobierca nie ma możliwości uwzględnienia w rozliczeniu podatkowym wartości rynkowej zbywanych akcji w sytuacji, gdy ani on, ani też spadkodawca nie poniósł na ich nabycie żadnego wydatku.
Polecamy:
