Wystawienie mandatu karnego przez urząd skarbowy w 2026 r.

W ramach poniższego artykułu szczegółowo wyjaśniamy, na jakich zasadach odbywa się wystawienie mandatu karnego przez urząd skarbowy oraz jakie uprawnienia przysługują w takiej sytuacji podatnikowi. Zagadnienie to przeanalizujemy w kontekście nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego wprowadzonej ustawą z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 846). Większość nowych przepisów obowiązuje od 1 października 2026 r., natomiast regulacje dotyczące mandatu karnego zaocznego wejdą w życie 26 grudnia 2026 r.

Mandat karny w świetle Kodeksu karnego skarbowego

Zgodnie z art. 48 § 2 Kodeksu karnego skarbowego (dalej: k.k.s.) mandatem karnym można nałożyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Wymierzając karę grzywny lub nakładając ją mandatem karnym, uwzględnia się także stosunki majątkowe i rodzinne sprawcy oraz jego dochody i możliwości zarobkowe (art. 48 § 4 k.k.s.).

Należy podkreślić, że mandatem karnym można ukarać wyłącznie sprawcę wykroczenia skarbowego. Jak wynika z treści art. 53 § 3 k.k.s., wykroczenie skarbowe jest to czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn zabroniony, jeżeli kodeks tak stanowi.

Dodatkowo wysokość mandatu karnego nie może przekroczyć kwoty 24 030 zł (pięciokrotna wysokość minimalnego wynagrodzenia w 2026 roku).

Wystawienie mandatu karnego przez urząd skarbowy – zasady nakładania kar

Postępowanie mandatowe prowadzi finansowy organ postępowania przygotowawczego, którym jest m.in. naczelnik urzędu skarbowego, lub jego upoważniony przedstawiciel (art. 136 § 1 w zw. z art. 53 § 37 k.k.s.). W praktyce mandat karny nakłada zatem upoważniony pracownik urzędu skarbowego. Jak wynika z treści art. 137 k.k.s. – w brzmieniu obowiązującym od 26 grudnia 2026 r. – w postępowaniu mandatowym, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej, karę grzywny w drodze mandatu karnego nałożyć można jedynie, gdy:

osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości oraz
nie zachodzi potrzeba wymierzenia kary surowszej niż ta, która jest określona w art. 48 § 2.

Mandatem karnym zaocznym można nałożyć karę grzywny w razie stwierdzenia wykroczenia skarbowego pod nieobecność sprawcy, w wypadku gdy zachodzą przesłanki, o których mowa powyżej.

Warto również zwrócić uwagę na okoliczności wyłączające nałożenie mandatu. Otóż w myśl art. 137 § 2 k.k.s. postępowania mandatowego nie stosuje się, jeżeli:

w związku z wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, chyba że do chwili przyjęcia mandatu karnego wymagalna należność została w całości uiszczona;
zachodzi zbieg przepisów określony w art. 7 § 1, a ten sam czyn sprawcy wykroczenia skarbowego wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa skarbowego;
(uchylony);
za wykroczenie skarbowe należałoby orzec przepadek przedmiotów.

Warunkiem nałożenia kary grzywny w drodze mandatu karnego jest wyrażenie przez sprawcę wykroczenia skarbowego zgody na przyjęcie mandatu; zgodę tę odnotowuje się na dokumencie mandatu karnego. W wypadku mandatu karnego zaocznego przez wyrażenie zgody rozumie się uiszczenie uprawnionemu organowi kary grzywny w terminie; zgody tej nie odnotowuje się na dokumencie mandatu karnego.

Upoważniony organ postępowania przygotowawczego lub jego przedstawiciel, nakładając karę grzywny w drodze mandatu karnego, obowiązany jest określić wykroczenie skarbowe zarzucane sprawcy oraz pouczyć go o warunkach dopuszczalności postępowania mandatowego, a zwłaszcza o skutkach prawnych braku zgody na przyjęcie mandatu.

Zgodnie z art. 138 k.k.s. – również w brzmieniu obowiązującym od 26 grudnia 2026 r. – w postępowaniu mandatowym można nałożyć karę grzywny w drodze mandatu karnego:

wydanego ukaranemu po uiszczeniu kary grzywny bezpośrednio upoważnionemu podmiotowi, który ją nałożył;
kredytowanego, wydawanego za potwierdzeniem odbioru ukaranemu;
zaocznego, doręczanego sprawcy w sposób przewidziany w dziale IV rozdziale 15 Kodeksu postępowania karnego dla wezwań, zawiadomień i innych pism (z wyłączeniem art. 133 § 2 zdanie drugie, art. 135, art. 137, art. 138, art. 139 i art. 140 k.p.k.).

Mandat karny, o którym mowa w:

pkt 1 – staje się prawomocny z chwilą uiszczenia kary grzywny upoważnionemu podmiotowi, który ją nałożył;
pkt 2 – staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego;
pkt 3 – staje się prawomocny z chwilą uiszczenia kary grzywny uprawnionemu organowi w terminie.

Zobacz też:

W przypadku mandatu karnego zaocznego sprawca ma 14 dni na uiszczenie kary grzywny, licząc od dnia doręczenia mandatu. Mandat powinien wskazywać organ, na rzecz którego należy dokonać wpłaty, oraz informować o skutkach nieuiszczenia grzywny w tym terminie (art. 138 § 5a k.k.s.). Jeżeli grzywna zostanie uiszczona po terminie, kwotę zatrzymuje się jako zabezpieczenie grożących kar i kosztów postępowania, o ile postępowanie zostanie wszczęte w terminie 14 dni od dnia wpłaty. W pozostałych wypadkach kara grzywny podlega zwrotowi (art. 138 § 5b k.k.s.).

Sprawca wykroczenia na mocy art. 139 k.k.s. może odmówić przyjęcia mandatu karnego. W takim przypadku sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych, co w praktyce oznacza prowadzenie postępowania przygotowawczego, które z reguły kończy się skierowaniem do sądu aktu oskarżenia. W przypadku mandatu karnego zaocznego brakiem zgody jest nieuiszczenie kary grzywny w terminie 14 dni od doręczenia mandatu.

Nowe okoliczności uchylenia prawomocnego mandatu karnego

Przepisy Kodeksu karnego skarbowego przewidują również instytucję uchylenia mandatu karnego. Na mocy art. 140 § 1 i § 1a k.k.s. prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli karę grzywny nałożono:

za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie skarbowe albo
na osobę, która nie podpisała mandatu karnego albo
na osobę, która nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe albo
wbrew zakazom określonym w art. 137 § 2 pkt 2 i 4 albo
w wysokości wyższej niż wynika to z art. 48 § 2, z tym że w takim wypadku jedynie w części przekraczającej dopuszczalną jej wysokość.

Od 26 grudnia 2026 r. przesłanka braku podpisu będzie dotyczyć wyłącznie mandatu wydanego po uiszczeniu grzywny oraz mandatu kredytowanego (art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.k.s.), ponieważ mandatu karnego zaocznego sprawca nie podpisuje.

W tym miejscu warto też dodać, że z dniem 1 października 2026 roku do Kodeksu wprowadzono dodatkowe przesłanki. Otóż zgodnie z art. 140 § 1b k.k.s. prawomocny mandat karny podlega uchyleniu w każdym czasie na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego albo z urzędu, jeżeli:

Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego została nałożona grzywna tym mandatem;
potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską;
w związku z jego nałożeniem dopuszczono się czynu zabronionego, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść prawomocnego mandatu karnego;
po jego uprawomocnieniu ujawnią się nowe fakty lub dowody wskazujące na to, że ukarany nie popełnił czynu.

POLECAMY

Zgodnie z art. 140 § 5 k.k.s. w razie wydania ponownego rozstrzygnięcia w sprawie, w której uchylono prawomocny mandat karny, nie można orzec na niekorzyść oskarżonego, jeżeli uchylenie mandatu nastąpiło z przyczyn wskazanych w § 1b pkt 1, 2 i 4.

Uprawniony do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona kara grzywny. W przedmiocie uchylenia mandatu karnego sąd orzeka na posiedzeniu, w którym mają prawo uczestniczyć ukarany, organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył karę grzywny w drodze mandatu karnego, albo przedstawiciel tego organu oraz ujawniony interwenient. Przed wydaniem postanowienia sąd może zarządzić stosowne czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego.

Uchylając mandat karny, nakazuje się podmiotowi, na rachunek którego pobrano grzywnę, niezwłoczny zwrot uiszczonej kwoty, chyba że czyn zarzucany sprawcy wyczerpuje znamiona przestępstwa skarbowego, przestępstwa lub wykroczenia. W takim wypadku uiszczoną kwotę zatrzymuje się do zakończenia postępowania jako zabezpieczenie majątkowe grożących mu kar, środków karnych lub innych środków oraz kosztów postępowania.

Pamiętać należy, że w przypadku przesłanek z art. 140 § 1 i § 1a k.k.s. uchylenie mandatu karnego następuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego złożony nie później niż w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu albo z urzędu. Natomiast w przypadku nowych przesłanek z art. 140 § 1b k.k.s. wniosek o uchylenie mandatu można złożyć w każdym czasie.

Wskazać należy, że upoważniony pracownik urzędu skarbowego nadal będzie mógł nałożyć mandat karny za popełnione wykroczenie skarbowe. Co jednak istotne, w świetle nowelizacji od 1 października 2026 r. poszerzony został katalog przesłanek wpływających na możliwość uchylenia przez sąd prawomocnego mandatu karnego, a od 26 grudnia 2026 r. urząd będzie mógł nakładać także mandat karny zaoczny, czyli bez obecności sprawcy.

Polecamy:

Koszt całkowity zatrudnienia pracownika w 2026 roku - musisz to wiedzieć!