Zwolnienie od pracy krwiodawców: zasady i nowe zmiany w rozliczeniu

Honorowe krwiodawstwo to szlachetna postawa, która wiąże się z konkretnymi przywilejami pracowniczymi. W obliczu ostatnich zmian w przepisach, kluczową kwestią dla wielu pracodawców i pracowników staje się aktualne zwolnienie od pracy krwiodawców. Sprawdź, jak poprawnie rozliczać czas poświęcony na oddanie krwi oraz jakie obowiązki spoczywają na obu stronach stosunku pracy w świetle nowych regulacji.

Zasłużeni Honorowi Dawcy Krwi

Tytuł i brązowa odznaka honorowa Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi III stopnia przysługują osobom, które oddały w dowolnym okresie co najmniej 5 litrów krwi w przypadku kobiet i 6 litrów w przypadku mężczyzn lub odpowiadającą tej objętości ilość składników krwi.

Tytuł i srebrna odznaka honorowa Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi II stopnia przysługują osobom, które oddały w dowolnym okresie co najmniej 10 litrów krwi w przypadku kobiet i 12 litrów krwi w przypadku mężczyzn lub odpowiadającą tej objętości ilość składników krwi.

Tytuł i złota odznaka honorowa Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi I stopnia przysługują osobom, które oddały w dowolnym okresie co najmniej 15 litrów krwi w przypadku kobiet i 18 litrów krwi w przypadku mężczyzn lub odpowiadającą tej objętości ilość składników krwi.

Uprawnienia i zwolnienie od pracy krwiodawców

Zasłużony i honorowy dawca krwi mają prawo do:

1. zwolnienia od pracy i wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddają krew, i w dniu następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi;
2. zwrotu utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy;
3. zwrotu kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju;
4. posiłku regeneracyjnego.

Zmiany w zaświadczeniach a zwolnienie od pracy krwiodawców

Przepisy te nie uległy zmianie. Jednak jak wynika z publicznych informacji, doprecyzowano ich wewnętrzne stosowanie w sytuacji, gdy mimo zgłoszenia się do oddania krwi do donacji nie dochodziło. Różne jednostki stosowały różne praktyki. Przykładowo w jednym centrum krwiodawstwa osoba, która nie została zakwalifikowana do donacji, otrzymywała wolne na cały dzień, a w innej na określony czas.

Krajowa Rada do spraw Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa podjęła 20 listopada 2025 roku uchwałę o uzupełnieniu zaświadczenia wydawanego na czas okresowego badania lekarskiego. Zgodnie z nowym zapisem wskazane w dokumencie godziny nie uwzględniają czasu potrzebnego na dotarcie do centrum krwiodawstwa i powrót. Tekst tej uchwały nie został podany do publicznej wiadomości, a sam dokument nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Przyjęte ustalenia budzą jednak wiele wątpliwości i niewykluczone, że w przyszłości doprowadzą do zmian w przepisach dotyczących krwiodawców.

Z komunikatów prasowych wynika, że dodawanie nowego zapisu do zaświadczeń o okresowych badaniach lekarskich – w tym wydawanych osobom niedopuszczonym do oddania krwi lub jej składników – będzie następowało sukcesywnie. Formuła ta brzmi: „podane wyżej godziny nie uwzględniają czasu niezbędnego na dotarcie do centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa oraz powrót z niego”. Poza tym w dokumencie zawsze wpisuje się czas kwalifikacji, który liczy się od momentu rejestracji potencjalnego krwiodawcy do chwili opuszczenia gabinetu lekarskiego.

Przykład 1.

Pan Tomasz pracuje w godzinach 8:00–16:00. O godzinie 8:00 stawił się w regionalnym centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa (RCKiK). Po rejestracji i badaniach, o godzinie 9:30, lekarz stwierdził przeciwwskazania do oddania krwi. Pan Tomasz otrzymał zaświadczenie, na którym widnieje czas kwalifikacji: 8:00–9:30 oraz adnotacja: „podane wyżej godziny nie uwzględniają czasu niezbędnego na dotarcie do RCKiK i powrót z niego”.

Jak takie zaświadczenie rozlicza pracodawca?

Pracodawca rozlicza takie zaświadczenie jako czas usprawiedliwiony płatny w wymiarze 1,5 godziny, obejmujący okres od rejestracji do wyjścia z gabinetu lekarskiego. Za ten czas pan Tomasz zachowuje prawo do wynagrodzenia. Z kolei czas spędzony na dotarcie do centrum oraz powrót do firmy nie stanowi czasu usprawiedliwionego płatnego na podstawie przepisów o krwiodawstwie. Pan Tomasz powinien niezwłocznie po zakończeniu badań stawić się w pracy i przepracować pozostałą część dnia. W przeciwnym razie pracodawca może uznać pozostałe godziny za nieobecność nieusprawiedliwioną.

Usprawiedliwianie nieobecności i wynagrodzenie

W §12 Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 roku w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy wskazano, że pracodawca ma obowiązek zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca musi również zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.

Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego w sposób określony w przepisach Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 roku w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy.

Zgodnie z §5 ww. aktu przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.

Przykład 2.

Pani Anna pracuje w systemie zmianowym od 7:00. Przed pracą udała się do punktu krwiodawstwa. Ze względu na duże kolejki proces kwalifikacji trwał od 7:15 do 12:00. Ostatecznie lekarz nie dopuścił jej do donacji. Na zaświadczeniu wpisano godziny: 7:15–12:00. Pani Anna musi jeszcze wrócić z punktu krwiodawstwa do firmy, co zajmuje jej 45 minut.

Czy w jej sytuacji coś się zmieni w zakresie rozliczenia tego dnia?

W tej sytuacji czas usprawiedliwiony płatny wynosi 4 godziny i 45 minut, z czego 4 godziny i 45 minut wynika bezpośrednio z godzin wpisanych na zaświadczeniu. Za ten okres pracodawca wypłaca wynagrodzenie. Sam czas powrotu do pracy nie jest jednak objęty płatnym zwolnieniem. Jeśli pani Anna stawi się w firmie o 12:45, do końca zmiany (15:00) pozostaną jej nieco ponad 2 godziny pracy. Aby zachować prawo do pełnego wynagrodzenia za cały ten dzień, powinna odpracować czas powrotu do pracy, chyba że pracodawca postanowi inaczej.

Posiłki kaloryczne

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 listopada 2004 roku w sprawie wartości kalorycznej posiłku regeneracyjnego przysługującego dawcy krwi określa wartość kaloryczną posiłku regeneracyjnego przysługującego zasłużonemu honorowemu dawcy krwi lub honorowemu dawcy krwi.

Wartość kaloryczna posiłku regeneracyjnego poziomie 4500 kcal (18 840 kJ) dotyczy także dawcy krwi poddanemu zabiegowi uodpornienia lub innym zabiegom w celu uzyskania osocza lub surowic diagnostycznych.

Zwrot kosztów przejazdu

Jeśli chodzi zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi, to ponosi je ta jednostka. Odbywa się to na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju. Istotne tutaj są indywidualne uregulowania obowiązujące w poszczególnych centrach krwiodawstwa i krwiolecznictwa.

Powiadomienie pracodawcy o zamiarze oddania krwi danego dnia roboczego

Pracownik, który zamierza oddać krew, powinien zawiadomić o tym pracodawcę. Jeżeli wewnętrzne przepisy prawa pracy obowiązujące w danym przedsiębiorstwie nie określają sposobu zawiadomienia pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy, zawiadomienia tego można dokonać:

• osobiście lub przez inną osobę,
• telefonicznie,
• za pośrednictwem innego środka łączności,
• drogą pocztową, przy czym za datę zawiadomienia uważa się wtedy datę stempla pocztowego.

Ograniczenia dla grup zawodowych związane z krwiodawstwem

Najwcześniej 12 godzin po oddaniu krwi mogą powrócić do swoich zajęć osoby, które wykonują następujące zawody:

• pilot,
• maszynista,
• kierowca autobusu,
• operator dźwigu
• pracujący na wysokości,
• uprawiający wspinaczkę
• uprawiający głębokie nurkowanie.

Podsumowanie

Kandydat na dawcę krwi, który nie przeszedł kwalifikacji, otrzyma wynagrodzenie tylko za godziny spędzone w placówce medycznej. Czas dojazdu i powrotu do pracy pozostaje niepłatny, chyba że wewnętrzne regulaminy firmy stanowią inaczej lub czas ten zostanie odpracowany. Niewykluczone, że w przyszłości podjęte zostaną działania mające na celu uregulowanie tej sytuacji.