Przepisy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jasno wskazują obowiązki płatników składek i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie ustalania oraz regulowania zobowiązań. Może się jednak zdarzyć, że płatnik zobowiązany do świadczeń ma trudności z wykonaniem tego obowiązku, np. wskutek kryzysu ekonomicznego. W takich okolicznościach zasadna staje się przejęcie przez ZUS wypłaty zasiłków, co pozwala odciążyć firmę i zabezpieczyć interesy pracowników.
Wypłata zasiłków z ubezpieczenia społecznego – obowiązujące przepisy
Postępowanie w zakresie ustalania prawa do zasiłków i ich wypłaty zostało określone w przepisach Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanej dalej „ustawą”.
Podmioty uprawnione do ustalania prawa do zasiłków oraz do ich wypłaty
W pierwszej kolejności należy wspomnieć o tym, w jaki sposób przepisy ustawy określają zobowiązania płatników i ZUS-u w zakresie ustalania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Zgodnie zatem z art. 61 ust. 1 ustawy prawo do zasiłków określonych w ustawie i ich wysokość ustalają oraz zasiłki te wypłacają:
- płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, z zastrzeżeniem osób uprawnionych do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia;
- ZUS:
- ubezpieczonym, których płatnicy składek zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych,
- ubezpieczonym prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym,
- ubezpieczonym będącym duchownymi,
- osobom uprawnionym do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia,
- ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu w Polsce z tytułu zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego.
Ustalenie prawa do zasiłków oraz ich wypłata
Jeżeli do wypłaty zasiłku obowiązany jest ZUS, płatnik składek przedkłada zaświadczenie zawierające zestawienie składników wynagrodzenia lub przychodu, stanowiących podstawę wymiaru zasiłku.
W celu ustalenia prawa do zasiłku i jego wypłaty ZUS:
- ma prawo do przetwarzania danych i informacji niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłków, ich wysokości, podstawy wymiaru oraz do ich wypłaty;
- może pozyskiwać dane i informacje w zakresie niezbędnym do ustalenia prawa do zasiłków, ich wysokości, podstawy wymiaru oraz do ich wypłat od ubezpieczonych oraz płatników składek, którzy są obowiązani bezpłatnie je udostępnić.
Płatnicy składek, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a ZUS na bieżąco po stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki te wypłaca się jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku.
Jeżeli płatnik składek nie wypłacił zasiłku w powyższym terminie, jest on obowiązany do wypłaty odsetek od tego zasiłku w wysokości i na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
ZUS kontynuuje po 31 grudnia podjętą wcześniej wypłatę zasiłku, nawet jeżeli od 1 stycznia płatnik składek jest zobowiązany do wypłaty zasiłków.
W jakich okolicznościach płatnik zasiłków może wystąpić do ZUS-u o przejęcie wypłaty świadczeń?
Co do zasady płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych – są obowiązani do ustalania i wypłaty ubezpieczonym zasiłków określonych w ustawie. Jak jednocześnie informuje ZUS – w pewnych okolicznościach istnieje możliwość wystąpienia do Zakładu o przejęcie zobowiązań zasiłkowych płatnika względem ubezpieczonych.
Przykład 1.
Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której zatrudnia pracowników. Ze względu na stan zatrudnienia pracodawca jest płatnikiem zobowiązanym do ustalania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W ostatnich miesiącach doszło do pogorszenia się sytuacji ekonomicznej firmy. Wskutek powyższego płatnik ma trudności z bieżącym regulowaniem zasiłków przysługujących pracownikom. Czy w takich okolicznościach pracodawca może wystąpić do ZUS-u o przejęcie wypłaty świadczeń na rzecz ubezpieczonych?
Według informacji przedstawionych przez ZUS – istnieje możliwość pomocy przedsiębiorcy, który znalazł się w niekorzystnej sytuacji finansowej i ma trudności z bieżącym regulowaniem świadczeń na rzecz pracowników.
Należy jednocześnie podkreślić, że z wnioskiem o przejęcie wypłaty zasiłków może wystąpić zarówno płatnik, jak i ubezpieczony, czyli w praktyce wnioskodawcą może być pracodawca lub pracownik. Podstawą do takiego działania jest zasada gwarantowania przez ZUS wypłacania świadczeń w ramach systemu ubezpieczeń społecznych.
W świetle informacji udostępnionych przez ZUS okolicznościami uzasadniającymi przejęcie przez Zakład wypłaty zasiłków mogą być:
- trudna sytuacja ekonomiczna płatnika;
- przedłużające się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne dotyczące przedsiębiorstwa;
- pozostałe przyczyny, niezależne od płatnika, na skutek których nie może on pokryć roszczeń ubezpieczonych.
Wniosek w sprawie o przejęcie przez ZUS wypłaty zasiłków – procedura krok po kroku
Z wnioskiem o przejęcie przez ZUS wypłaty zasiłków może wystąpić:
- płatnik składek, który ma problemy z wypłatą zasiłków swoim ubezpieczonym. W tym celu powinien przekazać do ZUS-u zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3 niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia i jego wysokości;
- ubezpieczony, któremu płatnik nie wypłaca zasiłków.
Jaka jest procedura złożenia wspomnianego wniosku? Nie jest ona odrębnie sformalizowana, co oznacza, że można skorzystać z ogólnie dostępnych standardowych sposobów przekazania dokumentu.
Przykład 2.
Płatnik postanowił złożyć wniosek do ZUS-u w sprawie przejęcia wypłaty przez Zakład zasiłków należnych ubezpieczonym, uzasadniając to trudną sytuacją finansową uniemożliwiającą mu wywiązanie się ze zobowiązań ustawowych. Płatnik może skierować wniosek drogą internetową poprzez wybór pisma ogólnego (symbol: POG). Wniosek można również dostarczyć osobiście lub przesłać pocztą list polecony.
Po otrzymaniu wniosku płatnika lub ubezpieczonego o przejęcie wypłaty zasiłków ZUS przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, w którego trakcie ustali przyczyny braku możliwości wywiązania się płatnika z ustawowego obowiązku wypłacania świadczeń.
W ramach ww. postępowania ZUS może wystąpić do płatnika o udostępnienie dodatkowych dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia wszystkich okoliczności danej sprawy.
Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego ZUS wydaje decyzję rozstrzygającą sprawę.
Decyzja w sprawie wniosku o przejęcie przez ZUS wypłaty zasiłków
Decyzja o podjęciu wypłaty zasiłków lub o negatywnym rozpatrzeniu wniosku w tej sprawie jest przekazywana do płatnika składek. W przypadku gdy ZUS przejmie wypłatę zasiłków, decyzję ustalającą prawo do zasiłków otrzymują również ubezpieczeni, łącznie z informacją, że za opóźnienie w wypłacie tych należności mogą dochodzić odsetek od płatnika składek.
Odroczenie terminu płatności składek lub rozłożenie ich na raty
ZUS przypomina ponadto, że przedsiębiorcy dotknięci utratą płynności finansowej, mogą wystąpić do Zakładu o odroczenie terminu płatności składek lub rozłożenie ich na raty. Zawarcie ugody w tym zakresie oznacza wymierne korzyści, ponieważ ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę w opłatach, a tylko opłatę prolongacyjną (która jest o połowę niższa od odsetek).
Podsumowanie
Płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych – są obowiązani do ustalania i wypłaty ubezpieczonym zasiłków. W pewnych przypadkach istnieje możliwość wystąpienia do ZUS-u o przejęcie zobowiązań zasiłkowych płatnika względem ubezpieczonych. Z wnioskiem w tej sprawie może wystąpić zarówno płatnik składek, jak i ubezpieczony. Jeżeli ZUS uzna zasadność wniosku, przejmuje wypłatę świadczeń aż do momentu, gdy ustanie przeszkoda, która uniemożliwiała płatnikowi wypłatę zasiłków.
