Obowiązek wystawienia faktury VAT dotyczy wszystkich podmiotów posiadających status podatnika podatku od towarów i usług. Wielu specjalistów zastanawia się, czy biegły sądowy jako podatnik VAT ma obowiązek wystawienia faktury, a w szczególności, czy fakturowanie przez biegłego sądowego odbywa się w KSeF.
Biegły sądowy jako podatnik VAT – kluczowe zasady
Na początku wskażmy, że w myśl art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT przez odpłatne świadczenie usług rozumie się świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
W konsekwencji czynności biegłych w postępowaniu sądowym lub przygotowawczym oraz czynności sporządzania pisemnych opinii na rzecz osób fizycznych i przedsiębiorstw stanowią usługi. Pojawia się natomiast pytanie, czy biegły sądowy jest podatnikiem w rozumieniu ustawy o VAT.
W tym zakresie wskażmy, że zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności, z których tytułu przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Zgodnie z art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym.
Organy procesowe (sąd, prokuratura), a także policja „odpowiadają” za podjęte przez siebie rozstrzygnięcie czy działanie w danej sprawie. Nie ma natomiast tożsamości czynności organów i biegłego, których odbiorcą byłby uczestnik postępowania sądowego (prokuratorskiego, dochodzeniowego). Organy, wydając rozstrzygnięcie, dokonują oceny przedstawionych im dowodów, nie mogą zatem wpływać na treść opinii wydanej przez biegłego sądowego.
To, że zarówno organy procesowe, bez względu na fazę postępowania (postępowanie przygotowawcze, postępowanie przed sądem), jak i powołani biegli sądowi są uczestnikami tego samego postępowania, nie wprowadza żadnych zależności (co do treści opinii, ekspertyzy) między tymi podmiotami, chociaż występują tu niewątpliwie zdarzenia mogące być określone wzajemnymi relacjami. Zatem, w przypadku wykonywania przez biegłego zleconych czynności, zlecający nie bierze na siebie odpowiedzialności za czynności biegłego.
W konsekwencji pomimo tego, że czynności wykonywane przez biegłych sądowych wymienione zostały w art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie stanowiło to wystarczającej przesłanki do wyłączenia tych czynności z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie przepisu art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. W wyniku bowiem zlecenia sporządzenia opinii przez sąd (inny organ) nie dochodzi do przeniesienia odpowiedzialności na sąd za wyniki działania biegłego sądowego, zobowiązanego do samodzielnego sporządzenia opinii.
W takiej sytuacji nie występują niezbędne przesłanki z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, wyłączające biegłego z opodatkowania podatkiem od towarów i usług. W relacji pomiędzy biegłym a sądem nie zachodzi stosunek prawny zbliżony do stosunku pomiędzy pracownikiem a pracodawcą ani co do wynagrodzenia czy też co do odpowiedzialności wobec osób trzecich za wynik działania biegłego sądowego.
W interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 7 maja 2026 roku (nr 0114-KDIP1-3.4012.269.2026.2.JG) czytamy:
„W kontekście powyższej analizy oraz przedstawionego opisu sprawy, stwierdzić należy, że czynności wykonywane przez Pana jako biegłego sądowego nie korzystają z wyłączenia z zakresu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Nie jest spełniony jeden z warunków określonych w powołanym wyżej art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług dotyczący odpowiedzialności zlecającego wykonanie czynności za ich wykonanie przez zleceniobiorcę.
Należy więc uznać, że jako biegły sądowy występuje Pan w charakterze podatnika podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy. Czynności biegłego wykonującego powierzone mu funkcje wypełniają dyspozycję art. 8 ust. 1 pkt 3 i jako takie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, jako odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju”.
Jednocześnie w ww. interpretacji organ podatkowy wskazał, że biegły sądowy może korzystać ze zwolnienia podmiotowego. Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika mającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, u którego wartość sprzedaży, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty 240 000 zł.
Fakturowanie przez biegłego sądowego a KSeF
Z treści art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT wynika ogólny obowiązek wystawienia faktury dokumentującej świadczenie usług przez podatnika podatku VAT. Dalej wskażmy, że stosownie do art. 106ga ust. 1-4 ustawy:
- Podatnicy są obowiązani wystawiać faktury ustrukturyzowane przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur.
- Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy wystawiania faktur:
- przez podatnika niemającego siedziby działalności gospodarczej ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju;
- przez podatnika niemającego siedziby działalności gospodarczej na terytorium kraju, który ma stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju, przy czym to stałe miejsce prowadzenia działalności nie uczestniczy w dostawie towarów lub świadczeniu usług, dla których wystawiono fakturę;
- przez podatnika korzystającego z procedur szczególnych, o których mowa w dziale XII w rozdziałach 7, 7a i 9, dokumentujących czynności rozliczane w tych procedurach;
- na rzecz nabywcy towarów lub usług będącego osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej;
- w przypadku odpowiednio udokumentowanych dostaw towarów lub świadczenia usług, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 106s.;
- przez podatnika korzystającego ze zwolnienia, o którym mowa w art. 113a ust. 1;
- W przypadku, o którym mowa w ust. 2, wystawia się faktury elektroniczne lub faktury w postaci papierowej.
- W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 4, podatnicy mogą wystawiać faktury ustrukturyzowane.
W świetle art. 106gb ust. 1 ustawy faktura ustrukturyzowana jest wystawiana i otrzymywana przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur za pomocą oprogramowania interfejsowego, w postaci elektronicznej i zgodnie ze wzorem dokumentu elektronicznego w rozumieniu Ustawy z dnia 17 lutego 2005 roku o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Podatnicy podatku VAT, także zwolnieni, podlegają pod zasady ustawy o VAT, więc skoro ustawa o VAT określa sposób dokumentowania czynności fakturą, to podatnik zwolniony wystawia w takim przypadku ten dokument, który zasadniczo podlega wystawieniu przy użyciu KSeF.
W cytowanej interpretacji z 7 maja 2026 roku Dyrektor KIS wskazał, że biegły sądowy wykonujący wyłącznie czynności na zlecenie sądów, prokuratorów, komorników itd., korzystający ze zwolnienia na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy, wystawiając faktury VAT z tytułu wykonanych czynności, jest zobowiązany do wystawienia ich przy pomocy systemu KSeF.
Na koniec wskażmy, że na powyższy obowiązek nie ma wpływu okoliczność korzystania przez biegłego sądowego ze zwolnienia podmiotowego określonego w art. 113 ustawy o VAT. Do wystawienia faktury zobowiązani są co do zasady wszyscy podatnicy podatku od towarów i usług, zarówno podatnicy czynni, jak i zwolnieni, wykonujący działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. Faktury są dokumentami potwierdzającymi wykonywanie czynności podlegającej opodatkowaniu.
Polecamy:
