Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) dotyczy ściśle określonego katalogu umów. W obrocie gospodarczym często pojawia się jednak pytanie o faktoring a podatek PCC, ponieważ jest to popularna forma finansowania. W artykule wyjaśniamy, czy umowa faktoringowa generuje obowiązek podatkowy w zakresie PCC i jakie są w tym temacie regulacje prawne.
Zakres opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych
W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 Ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (ustawa o PCC) obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem ust. 2, powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Oznacza to, że dokonanie danej czynności, rozumianej jako określony stan faktyczny, wymaga zrealizowania wszystkich elementów tego stanu, tj. całego ciągu zdarzeń i stanów.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC podatkowi podlegają następujące czynności:
- umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
- umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku,
- umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,
- umowy dożywocia,
- umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat,
- ustanowienie hipoteki,
- ustanowienie odpłatnego użytkowania (w tym nieprawidłowego) i odpłatnej służebności,
- umowy depozytu nieprawidłowego,
- umowy spółki.
Z kolei według art. 1 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o PCC obowiązkowi temu podlegają również zmiany wyżej wymienionych umów (jeżeli prowadzą do podwyższenia podstawy opodatkowania), orzeczenia sądów (w tym polubownych) i ugody, jeżeli wywołują takie same skutki prawne.
Ustawodawca enumeratywnie określił czynności podlegające opodatkowaniu z tytułu PCC. Tym samym o kwalifikacji określonej czynności prawnej, a w konsekwencji o jej opodatkowaniu decyduje jej treść (elementy przedmiotowo istotne), a nie nazwa.
Powyższe wynika z treści art. 65 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (kc), według którego oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Natomiast w umowach należy badać zgodny zamiar stron i ich cel, a nie tylko ich dosłowne brzmienie.
Podobnie art. 199a Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa stanowi, że organ podatkowy, ustalając treść czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności. Jeżeli pod pozorem jednej czynności prawnej dokonano innej, skutki podatkowe wywodzi się z tej drugiej.
Jeżeli strony zawierają umowę i układają stosunki prawne w jej ramach w określony sposób, to o powstaniu obowiązku podatkowego z tytułu PCC w związku z dokonaniem wskazanych w ustawie czynności decydują rzeczywiste prawa i obowiązki stron pozwalające na kwalifikację prawną tych czynności.
Faktoring a podatek PCC - czy umowa faktoringowa podlega opodatkowaniu?
Zgodnie z art. 3531 kc strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Umowa faktoringowa (faktoring) stanowi umowę nienazwaną, wyróżnioną w zarówno nauce prawa, jak i w praktyce organów podatkowych. Opiera się ona na swobodzie zawierania umów zgodnie z art. 3531 kc i polega na nabywaniu przez faktora (usługodawcę) wierzytelności faktoranta (usługobiorcy) przysługujących mu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zamian za wynagrodzenie.
Ponadto umowa faktoringowa to umowa cywilnoprawna, na podstawie której przedsiębiorca (faktorant) przekazuje swoje wierzytelności (np. faktury sprzedaży) wyspecjalizowanej instytucji finansowej (faktorowi), otrzymując w zamian natychmiastową zapłatę.
Sąd Najwyższy w wyroku z 15 września 2016 roku (sygn. akt I CSK 611/15) uznał faktoring za umowę wzajemną. Charakteryzuje się ona tym, że każda ze stron jest zobowiązana do świadczenia wobec drugiej w zamian za ekwiwalentne świadczenie (art. 487 § 2 kc). Decydujący dla uznania świadczeń za równoważne jest miernik subiektywny, tj. ocena partnerów, a nie rzeczywista ich wartość rynkowa. O zakresie ekwiwalentności decyduje wola i wspólny zamiar stron, zgodnie z zasadą swobody umów wynikającą z art. 3531 kc i ze swobody ukształtowania treści umowy faktoringu.
Jak wcześniej stwierdzono, czynności niewymienione w ustawowym katalogu określonym w art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC nie podlegają opodatkowaniu, nawet gdy wywołują skutki w sferze gospodarczej takie same bądź podobne do tych, które zostały w nim wyliczone.
W związku z powyższym skoro umowa faktoringowa nie została wymieniona w ustawowym katalogu czynności podlegających opodatkowaniu z tytułu PCC i nie można jej uznać za umowę sprzedaży czy też inną czynność wskazaną w tym katalogu, to tym samym czynności dokonywane w ramach tej umowy nie podlegają opodatkowaniu z tytułu PCC.
Powyższe stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w treści wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej interpretacji. Przykładowo w piśmie z 7 kwietnia 2023 roku (nr 0111-KDIB2-3.4014.35.2023.4.BD) wskazano, iż: niezależnie od powyższego, z treści wniosku wynika, że jesteście Państwo co do zasady stroną przekazującą należności w ramach umowy faktoringu, a zatem gdyby nawet czynności wyżej wymienione przyjęły charakter umowy sprzedaży, to nie są Państwo stroną kupującą. Tym samym nie będzie ciążył na Państwu obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych.
Zgodnie bowiem z art. 4 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązek podatkowy – przy umowie sprzedaży – ciąży na kupującym.
Zatem dla Państwa – jako strony umowy faktoringowej – nie wystąpi obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu jej zawarcia. Obowiązek podatkowy po Państwa stronie nie wystąpi także z tytułu czynności dokonanych w ramach tej umowy.
Z uwagi na obowiązującą na gruncie prawa cywilnego zasadę swobody umów możliwe jest zawarcie umowy faktoringowej. Jednocześnie z perspektywy prawa podatkowego umowa faktoringowa nie wywołuje skutków w sferze PCC, ponieważ zamknięty katalog opodatkowanych czynności nie obejmuje faktoringu.
Polecamy:
