W zakresie określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej może ona prowadzić działalność gospodarczą. W związku z tym przedsiębiorców często zastanawia, czy wystawianie faktur przez fundację rodzinną jest obowiązkowe w każdym przypadku wykonywania czynności gospodarczych dozwolonych przez przepisy prawa, czy też dopuszczalne jest stosowanie rachunków.
Czy fundację rodzinną obowiązuje wystawianie faktur VAT?
Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy o VAT faktura to dokument w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie. Zgodnie zaś z regułą wyrażoną w art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż dokonywaną przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
W świetle powyższego fakturę wystawia podatnik podatku VAT. W związku z tym należy przeanalizować, czy fundacja rodzinna może mieć ten status.
Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik. Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym.
Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej. Natomiast w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej określono katalog czynności gospodarczych dozwolonych dla fundacji rodzinnej (m.in. w zakresie najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że dla uznania danego podmiotu za podatnika nie ma znaczenia rezultat prowadzonej działalności, a sam fakt jej wykonywania. Oznacza to, że aby uznać działalność podmiotu za działalność gospodarczą, nie jest konieczne, aby przyniosła ona jakiekolwiek efekty. Wystarczy, aby było to takie wykorzystywanie składników majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Zatem czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Z założenia fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów, dodatkowo przepisy ustawy o fundacji rodzinnej precyzują zakres prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, wymieniając szereg czynności, jakie fundacja może wykonywać w ramach swojej działalności.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 20 listopada 2023 roku (nr 0112-KDIL1-3.4012.425.2023.1.KK):
Jak przebiega wystawianie faktur przez fundację rodzinną?
Przechodząc do kolejnych kwestii, warto wskazać, że fundacja rodzinna może mieć status podatnika zwolnionego z VAT, czy to na mocy art. 43 ust. 1, czy też na mocy art. 113 ustawy o VAT. Będzie to miało swoje konsekwencje, jeżeli chodzi o kwestie związane z dokumentowaniem czynności.
Zgodnie z art. 106b ust. 2 ustawy o VAT podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113, art. 113a lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3. Natomiast w myśl art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż zwolnioną, jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.
W tym miejscu warto również odnieść się do kwestii związanej z wystawieniem rachunku. Otóż zgodnie z art. 87 Ordynacji podatkowej, jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury, podatnicy prowadzący działalność gospodarczą są obowiązani, na żądanie kupującego lub usługobiorcy, wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi.
Podatnicy, od których zażądano rachunku przed wykonaniem usługi lub wydaniem towaru, wystawiają rachunek nie później niż w terminie 7 dni od dnia wykonania usługi lub wydania towaru. Jeżeli jednak żądanie wystawienia rachunku zostało zgłoszone po wykonaniu usługi lub wydaniu towaru, wystawienie rachunku następuje w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia żądania.
Ponadto podatnik nie ma obowiązku wystawienia rachunku, jeżeli żądanie zostało zgłoszone po upływie 3 miesięcy od dnia wydania towaru lub wykonania usługi.
Przykład 1.
Fundacja rodzinna jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku VAT i świadczy usługi najmu lokali użytkowych na rzecz przedsiębiorców. Kwota uzyskana ze świadczenia usług przekracza 240 000 zł w każdym roku podatkowym. W jaki sposób fundacja powinna udokumentować świadczenie usługi najmu?
W opisanym przypadku fundacja rodzinna nie może korzystać ze zwolnień od podatku VAT. To oznacza, że zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT ma obowiązek wystawić fakturę. Fundacja nie może w tym przypadku posługiwać się rachunkiem.
Przykład 2.
Fundacja rodzinna świadczy usługi najmu lokali użytkowych na rzecz przedsiębiorców. Kwota uzyskana ze świadczenia usług nie przekracza 240 000 zł w żadnym roku podatkowym. W jaki sposób fundacja powinna udokumentować świadczenie usługi najmu?
W tym przypadku fundacja rodzinna może skorzystać ze zwolnienia od VAT na mocy art. 113 ustawy. W konsekwencji nie ma obowiązku wystawienia faktury. Faktura lub rachunek będzie obowiązkowa, jeżeli nabywca zażąda wystawienia.
Na zakończenie należy zauważyć, że w przepisach podatkowych brak jest szczególnych zwolnień od obowiązku wystawienia faktury lub rachunku w przypadku fundacji rodzinnych. To oznacza, że w stosunku do fundacji rodzinnej mają zastosowanie te same regulacje co w przypadku pozostałych podatników podatku VAT.
