Zakup nieruchomości w celu utworzenia żłobka – czy trzeba płacić PCC?

Zakup nieruchomości w celu utworzenia żłobka przez fundację wiąże się z koniecznością analizy obowiązków podatkowych. Kluczowe jest ustalenie, czy taka transakcja podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC), czy też może skorzystać z ustawowego wyłączenia. W artykule wyjaśniamy, jak przepisy ustawy o PCC regulują tę kwestię.

Zakup nieruchomości w celu utworzenia żłobka a podatek PCC

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a Ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi temu podlegają umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem ust. 2, powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Stosownie do art. 4 pkt 1 cyt. ustawy obowiązek podatkowy – przy umowie sprzedaży – ciąży na kupującym.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy przy umowie sprzedaży – podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 ww. ustawy wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.

Natomiast w myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych stawki podatku – przy umowie sprzedaży – wynoszą:

1. nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym – 2%;
2. innych praw majątkowych – 1%.

Należy też podkreślić, że zgodnie z art. 158 Kodeksu cywilnego umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To oznacza, że zastosowanie znajdzie art. 10 ust. 2 ustawy o podatku PCC, gdzie czytamy, że notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego. 

Zgodnie z art. 10 ust. 3a ustawy PCC notariusze są obowiązani:

1. prowadzić rejestr podatku;
2. wpłacić pobrany podatek na rachunek organu podatkowego właściwego ze względu na siedzibę płatnika, w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, a także przekazać w tym terminie, w formie elektronicznej, deklarację o wysokości pobranego i wpłaconego podatku przez płatnika, w tym informację o kwocie podatku należnego poszczególnym gminom.

Zakup nieruchomości na cele edukacyjne a wyłączenie z opodatkowania podatkiem PCC

Umowa sprzedaży rzeczy (w tym nieruchomości) podlega generalnie opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. W ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych przewidziano jednak sytuacje, w których czynność mieszcząca się w zakresie przedmiotowym ustawy jest wyłączona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Jak wynika z treści art. 2 pkt 1 ustawy PCC, nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne w sprawach:

• alimentacyjnych, opieki, kurateli i przysposobienia;
• ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, opieki społecznej, ulg określonych w przepisach szczególnych dla żołnierzy niezawodowych i osób odbywających służbę zastępczą oraz ich rodzin, a także uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami i osób objętych przepisami o szczególnych uprawnieniach dla kombatantów;
• wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wyborów do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego oraz referendum;
• obowiązku obrony Ojczyzny;
• zatrudnienia, świadczeń socjalnych i wynagrodzeń za pracę;
• nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia;
• podlegających przepisom o gospodarce nieruchomościami lub przepisom o autostradach płatnych;
• podlegających przepisom o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych;
• (uchylona);
• podlegających przepisom o szczególnych zasadach odbudowy, remontów, przebudowy i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 lit. f ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne w sprawach nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia.

Przepisy dotyczące spraw podlegających wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych w zakresie dotyczącym nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej znajdują się w następujących aktach prawnych:

1. Ustawie z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty,
2. Ustawie z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe,
3. Ustawie z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,
4. Ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 roku o Polskiej Akademii Nauk.

Ustawodawca, normując w art. 2 pkt 1 lit. f ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych wyłączenie z obowiązku zapłaty podatku od tych czynności cywilnoprawnych, które dotyczą spraw nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia, nie określił szczegółowo jego zakresu. Dlatego też ustawodawca dopuścił możliwość skorzystania z wyłączenia od podatku w sprawach, które są związane z nauką, szkolnictwem, oświatą pozaszkolną oraz zdrowiem zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyrok NSA z 12 grudnia 2017 roku (II FSK 2641/15), w którym można przeczytać, że wszelkie czynności dokonywane w sprawach nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia, zarówno bezpośrednio związane z tymi sprawami (realizacją wynikających z nich zadań), jak i takie, których związek z ich realizacją jest tylko pośredni, ze względu na niedokonanie przez ustawodawcę rozróżnień w tej kwestii, objęte są zwolnieniem, określonym w art. 2 pkt 1 lit. f ustawy PCC.

Jako że pojęcie „sprawa” ma charakter ogólny, należy przyjąć, że powyższe uregulowanie nie będzie dotyczyło tylko spraw, dla których materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia zawarta jest w przepisach regulujących kwestie wymienione w art. 2 pkt 1 lit. f powołanej ustawy. Ustawodawca, opisując wyłączenie dla czynności w sprawach nauki, szkolnictwa, oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia, nie odwołał się do przepisów konkretnych ustaw. 

W konsekwencji uznać należy, że jego wolą było objęcie wyłączeniem z podatku od czynności cywilnoprawnych wszelkich spraw z zakresu nauki, szkolnictwa, oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia, a nie jedynie tych, które ujęte są w aktach regulujących tę materię.

Jak wynika ze znaczenia językowego, „oświata” to proces kształcenia, upowszechnienia wiedzy i kultury w społeczeństwie. Z kolei termin „szkolnictwo” według ww. publikacji to całokształt zagadnień związanych ze szkołą i nauczaniem. Natomiast zwrot „edukacja” oznacza wychowanie, wykształcenie.

Dyrektor KIS w interpretacji z 5 grudnia 2023 roku (nr 0111-KDIB2-3.4014.399.2023.1.ASZ) wskazał: „Przyjmuje się, że »system oświaty« w Polsce należy rozumieć jako ustanowioną przez państwo strukturę organizacyjną edukacji obejmującą oświatę, zapewniającą w szczególności realizację prawa do nauki poprzez kształcenie, wychowanie i opiekę. Obejmuje on publiczne i niepubliczne przedszkola, szkoły podstawowe, szkoły ponadpodstawowe, policealne, artystyczne oraz szkoły specjalne i placówki opiekuńczo-wychowawcze. Do systemu oświaty nie zalicza się natomiast żłobków, klubów dziecięcych, zakładów poprawczych ani szkół wyższych (uczelni)”.

W przypadku dokonywania czynności cywilnoprawnych objętych zakresem przedmiotowym ustawy PCC warto sięgnąć do treści art. 2 pkt 1 tejże ustawy, gdzie przewidziano przypadki, w których ustawodawca wyłącza zastosowanie opodatkowania podatkiem PCC w konkretnych sprawach.