Zwrotne przeniesienie wierzytelności odnosi się do sytuacji, w której prawo majątkowe wcześniej zbyte na inny podmiot (cesjonariusza) powraca do pierwotnego wierzyciela (cedenta). Z punktu widzenia przepisów podatkowych warto zastanowić się, czy taki transfer wierzytelności generuje obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Zwrotne przeniesienie wierzytelności a cesja
Przepisy prawa cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do zwrotnego przeniesienia praw majątkowych. W tym zakresie należy stosować regulacje dotyczące cesji wierzytelności.
Zgodnie z art. 509 § 1 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (kc): wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
Według art. 510 § 1 kc przelew wierzytelności może odbywać się na podstawie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia praw majątkowych, a zatem może podlegać PCC. Na skutek cesji wierzytelności zmienia się jedynie podmiot po stronie wierzyciela, natomiast przedmiot zobowiązania pozostaje ten sam. Jeżeli więc cesja przyjmie postać którejkolwiek z umów wskazanych w Ustawie z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (ustawa o PCC), to spowoduje obowiązek zapłaty tego podatku.
Warto przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC opodatkowane są następujące czynności cywilnoprawne:
- umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
- umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku,
- umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,
- umowy dożywocia,
- umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat,
- ustanowienie hipoteki,
- ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,
- umowy depozytu nieprawidłowego,
- umowy spółki.
Czynności cywilnoprawne zawarte w powyższym katalogu zamkniętym są opodatkowane, jeśli spełniają przesłanki zawarte m.in. w art. 1 ust. 4 ustawy o PCC, zgodnie z którym: czynności cywilnoprawne podlegają podatkowi, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Ustawodawca enumeratywnie określił czynności podlegające opodatkowaniu z tytułu PCC. W związku z tym o kwalifikacji określonej czynności prawnej, a w konsekwencji o jej opodatkowaniu decyduje jej treść (elementy przedmiotowo istotne), a nie jej nazwa. Jeżeli zatem strony zawierają umowę i układają stosunki w jej ramach w określony sposób, to o powstaniu obowiązku podatkowego PCC w związku z dokonaniem wskazanej w ustawie czynności decydujące są rzeczywiste prawa i obowiązki stron pozwalające na ich kwalifikację prawną.
Przykładowo, jeśli cesja wierzytelności przybierze postać umowy sprzedaży, to wówczas podlega PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC.
Według 535 § 1 kc: przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.
W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC: obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem ust. 2, powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Z kolei w art. 4 pkt 1 ustawy o PCC wskazano, że obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem art. 5, ciąży przy umowie sprzedaży – na kupującym.
Zwrotne przeniesienie wierzytelności a podatek PCC
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wielokrotnie odnosił się do kwestii zwrotnego przeniesienia wierzytelności. Przykładowo w interpretacji z 29 marca 2024 roku (nr 0111-KDIB2-3.4014.29.2024.4.JKU) wskazał, że „zwrotne przeniesienie” wierzytelności jest sytuacją wyjątkową związaną z tzw. domniemaną windykacją. Jej zaletą z prawnego punktu widzenia jest to, że ponowne przeniesienie niekwalifikujących się wierzytelności od nabywcy na sprzedawcę nie wymaga dalszych działań prawnych. Pierwotna umowa sprzedaży wierzytelności stanowi bowiem odpowiednią podstawę prawną do dokonania zwrotnego transferu tzw. niekwalifikowalnej wierzytelności.
W uproszczeniu sytuację tę można porównać ze zwrotem przez nabywcę wadliwego towaru, który nie spełnia uzgodnionych parametrów umownych. W takim przypadku zwrot nie wymaga odrębnej umowy, a stanowi element pierwotnego porozumienia.
Pierwotna umowa sprzedaży wierzytelności stanowi odpowiednią podstawę prawną do dokonania zwrotnego transferu tzw. niekwalifikowalnej wierzytelności. W związku z tym również ta czynność nie będzie opodatkowana PCC.
Przykład 1.
Firma Alfa (cedent) zawarła umowę przeniesienia wierzytelności wobec jednego z dłużników na firmę Beta (cesjonariusza). Wierzytelność została przelana jako zabezpieczenie umowy pożyczki zawartej między przedsiębiorstwami. Według umowy po spłacie pożyczki wierzytelność zostanie ponownie przeniesiona na firmę Alfa.
Czy w takim przypadku powstaje obowiązek w podatku PCC po stronie firmy Alfa?
W takiej sytuacji zwrotne przeniesienie wierzytelności nie przybiera postaci żadnej z umów określonych w art. 1 ust. 1 ustawy o PCC. Należy zatem uznać, że taka czynność nie jest objęta podatkiem PCC.
W interpretacji Dyrektora KIS z 14 lutego 2020 roku (nr 0111-KDIB2-2.4014.276.2019.4.MM) wskazano, że jeżeli zwrotne przeniesienie wierzytelności nastąpi w drodze rozwiązania pierwotnej umowy, to nie dojdzie do nabycia na podstawie jednej z umów będącej czynnością cywilnoprawną określoną w art. 1 ust. 1 ustawy o PCC. Czynność rozwiązania pierwotnej umowy nie została wymieniona w zamkniętym katalogu czynności podlegających opodatkowaniu PCC.
Podsumowując, jeżeli zwrotny przelew wierzytelności (cesja zwrotna) nastąpi na podstawie rozwiązania pierwotnej umowy, a nie odrębnej umowy sprzedaży, to czynność ta jako niewymieniona w art. 1 ust. 1 ustawy o PCC, w ogóle nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.
Polecamy:
