Przedsiębiorcy, podobnie jak innej osobie pracującej na etacie, po ukończeniu określonego wieku, w przypadku kobiet – 60. roku życia, a w przypadku mężczyzn – 65. roku życia, przysługuje uprawnienie do złożenia wniosku o emeryturę i uzyskanie odpowiedniego świadczenia. Postępowanie w zakresie uzyskania emerytury jest tożsame do przypadku pracownika pracującego na etacie. Na co powinien zwrócić uwagę przedsiębiorca przy staraniu się o emeryturę, co może wpłynąć na jej wysokość? W artykule szczegółowo omawiamy kiedy i na jakich zasadach przysługuje prawo do emerytury dla prowadzących własną działalność.
Jakie składki powinien odprowadzać przedsiębiorca do ZUS-u?
Przedsiębiorca w toku prowadzonej działalności winien rozliczać i opłacać do ZUS-u składki za siebie na:
ubezpieczenia społeczne, z których:
ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe – są obowiązkowe,
ubezpieczenie chorobowe – jest dobrowolne;
Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Solidarnościowy (FS);
ubezpieczenie zdrowotne.
Wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe są wyrażone w procentach i wynoszą:
na ubezpieczenie emerytalne – 19,52% podstawy;
na ubezpieczenia rentowe – 8,00% podstawy;
na ubezpieczenie chorobowe – 2,45% podstawy;
na ubezpieczenie wypadkowe – stopa procentowa jest zróżnicowana i zależy od liczby osób ubezpieczonych oraz branży, w której działa firma.
Stopa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi od 0,67 do 3,33%.
Przykład liczony według stanu na 2026 rok
Minimalna podstawa, od której liczy się składki w 2026 roku, wynosi 5652 zł, tym samym wysokość składek (bez składki zdrowotnej liczonej na innych zasadach) wynosi:
Składka emerytalna (19,52%) | 1103,27 zł |
Składka rentowa (8,00%) | 452,16 zł |
Składka chorobowa (dobrowolna) (2,45%) | 138,47 zł |
Składka wypadkowa od 1 kwietnia 2026 (1,67%) | 94,39 zł |
Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (2,45%) | 138,47 zł |
Razem (bez składki zdrowotnej) | 1788,29 zł (bez chorobowej 1649,82 zł) |
Wysokość poszczególnych składowych, sumujących się na podstawę liczy się w następujący sposób: procent składki × 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, np. w 2026 roku składka emerytalna: 19,52% × 5652 zł = 1103,27 zł.
Jeżeli przedsiębiorca rozlicza się z podatku dochodowego na zasadach ogólnych (według skali podatkowej), składka na ubezpieczenie zdrowotne stanowi 9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej). Natomiast jeżeli przedsiębiorca rozlicza się w formie podatku liniowego (19%), zapłaci składkę zdrowotną w wysokości 4,9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej).
Minimalna składka zdrowotna w 2026 roku za każdy miesiąc roku składkowego od:
- 1 stycznia do 31 stycznia 2026 roku wynosi 314,96 zł,
- 1 lutego do 31 grudnia 2026 roku wynosi 432,54 zł.
Prawo do emerytury dla prowadzących własną działalność - jak się ubiegać o świadczenie?
Postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że przepisy ustawy przewidują wszczęcie tego postępowania z urzędu.
Wnioskując o emeryturę powszechną, przedsiębiorca powinien przedłożyć dokumenty potwierdzające:
1. Okresy składkowe i nieskładkowe przebyte przed 1 stycznia 1999 r. (o ile nie miał wcześniej ustalonego kapitału początkowego);
2. Wysokość osiąganych zarobków przed 1999 r. (np. zaświadczenia Rp-7 z dawnych zakładów pracy na etacie);
3. Ewentualne okresy ubezpieczenia za granicą w państwach UE/EFTA lub krajach umownych.
Wszelkie dane dotyczące okresów i składek z działalności gospodarczej po 1 stycznia 1999 r. ZUS posiada w swoim systemie teleinformatycznym.
Powyższe dokumenty nie są wymagane, jeśli ZUS posiada już te dane na koncie ubezpieczonego lub zostały one wcześniej przedłożone przy ustalaniu kapitału początkowego. Przedsiębiorcy, którzy rozpoczęli aktywność zawodową po 1998 roku, z reguły nie muszą dołączać żadnych papierowych zaświadczeń o okresach ubezpieczenia.
Przy ustalaniu okresów zatrudnienia, zwłaszcza takich sprzed wielu dekad, strona ma obowiązek przedstawić jako miarodajne dowody przede wszystkim oryginalne dokumenty z przebiegu zatrudnienia. Dopiero gdy dokumentacja jest niepełna lub budzi wątpliwości, dopuszczalne jest posiłkowanie się zeznaniami świadków. Dowód z zeznań świadków, jednak zawsze będzie miał charakter uzupełniający. Wniosek o emeryturę dostępny jest tu.
Wysokość emerytury przedsiębiorcy oblicza się według formuły zdefiniowanej składki (art. 25–26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Zależy ona od trzech kluczowych czynników:
- Sumy zwaloryzowanych składek emerytalnych zgromadzonych na koncie w ZUS;
- Zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz środków na subkoncie;
- Wieku przejścia na emeryturę – zgromadzony kapitał dzieli się przez średnie dalsze trwanie życia w miesiącach, ogłaszane corocznie przez GUS w tablicach trwania życia.
Inaczej natomiast będzie, jeżeli po uzyskaniu prawa do emerytury przedsiębiorca zechce nadal prowadzić działalność gospodarczą. W takiej sytuacji:
nie musi odprowadzać składek na ubezpieczenia społeczne – są dobrowolne;
ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne.
Podsumowując, przedsiębiorca-emeryt jest zwolniony z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności, jeśli łącznie spełnione są dwa warunki świadczenie emerytalne brutto nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia oraz dodatkowe przychody z tytułu działalności nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub opłacany jest podatek dochodowy w formie karty podatkowej.
