Programy aktywizacyjne rynku pracy, wspomagające między innymi integrację społeczną i aktywność zawodową, przeznaczone dla osób niepełnosprawnych oraz opiekunów tych osób funkcjonowały już w ramach poprzednio obowiązujących przepisów. Jakie natomiast rozwiązania w tym zakresie przewidują nowe unormowania – piszemy na ten temat w niniejszym artykule
Programy aktywizacyjne rynku pracy dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów tych osób – obowiązujące przepisy oraz krótka charakterystyka
Kwestie dotyczące programów aktywizacyjnych dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów tych osób uregulowano w przepisach Ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia, zwanej dalej ustawą.
Po ogłoszeniu programu minister właściwy do spraw pracy zleca jego realizację podmiotom wskazanym w ustawie. Dokonanie wyboru podmiotu realizującego program następuje w ramach konkursu ofert.
Program aktywizacyjny dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów tych osób – informacje ogólne
Zgodnie z art. 212 ust. 1 ustawy minister właściwy do spraw pracy (dalej: minister) może opracować resortowy program aktywizacyjny dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów osób niepełnosprawnych.
Program wraz z kosztami jego obsługi jest finansowany z Funduszu Pracy (FP).
Konkurs ofert dotyczący powierzenia realizacji programu
Powierzenie realizacji zadań w zakresie programu odbywa się po przeprowadzeniu konkursu ofert ogłaszanego przez ministra. Konkurs ofert jest kierowany do:
- podmiotów ekonomii społecznej;
- publicznych służb zatrudnienia;
- Ochotniczych Hufców Pracy;
- agencji zatrudnienia;
- instytucji szkoleniowych;
- jednostek samorządu terytorialnego.
Na stronie podmiotowej ministra w Biuletynie Informacji Publicznej umieszcza się ogłoszenie o konkursie ofert oraz informacje o wyniku tego konkursu.
W przypadku podmiotów ekonomii społecznej będących warsztatami terapii zajęciowej i zakładami aktywności zawodowej oraz centrami integracji społecznej i klubami integracji społecznej ofertę składają jednostki tworzące te podmioty.
Ponadto do wyboru realizatorów zadań nie stosuje się przepisów o prowadzeniu działalności pożytku publicznego na podstawie zlecenia realizacji zadań publicznych, o których mowa w dziale II rozdziale 2 Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
W ogłoszeniu o konkursie ofert określa się:
- zadanie stanowiące przedmiot konkursu ofert;
- wysokość środków przeznaczonych na realizację zadania;
- terminy oraz warunki realizacji zadania;
- kryteria oceny ofert;
- miejsce i termin składania ofert – przy czym termin ten nie może być krótszy niż 7 dni od dnia ogłoszenia konkursu;
- termin rozstrzygnięcia konkursu ofert;
- termin i sposób ogłoszenia wyników konkursu ofert;
- informację o możliwości odwołania konkursu przed upływem terminu na złożenie ofert oraz możliwości przedłużenia terminu złożenia ofert i terminu rozstrzygnięcia konkursu;
- dodatkowe warunki lub informacje – o ile jest to konieczne.
Z kolei oferta złożona w konkursie ofert zawiera:
- szczegółowy sposób realizacji zadania;
- termin i miejsce realizacji zadania;
- harmonogram działań w zakresie realizacji zadania;
- kalkulację przewidywanych kosztów realizacji zadania;
- inne postanowienia wynikające z dodatkowych warunków lub informacji.
Oferta powinna obejmować także niezbędną dokumentację. Oznacza to zatem, że do oferty dołącza się:
- aktualny odpis z odpowiedniego rejestru lub inne dokumenty informujące o statusie prawnym podmiotu składającego ofertę i umocowaniu osób go reprezentujących;
- oświadczenie osoby uprawnionej do reprezentowania podmiotu składającego ofertę potwierdzające, że w stosunku do podmiotu składającego ofertę nie stwierdzono niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania środków publicznych;
- oświadczenie osoby uprawnionej do reprezentowania podmiotu składającego ofertę o niekaralności zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi oraz o niekaralności za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Oświadczenia wskazane wyżej w pkt 2 i 3 są składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”.
Minister może powołać zespół do oceny ofert w składzie co najmniej 3 trzech osób. W przypadku powołania zespołu minister wyznacza przewodniczącego zespołu.
Do członków zespołu biorących udział w przeprowadzaniu konkursu ofert oraz dokonywaniu wyboru najkorzystniejszych ofert mają zastosowanie przepisy Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące wyłączenia pracownika.
Umowa jako podstawa realizacji programu
Realizacja programu aktywizacyjnego dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów osób niepełnosprawnych wymaga uprzedniego zawarcia umowy.
Jak stanowi art. 214 ust. 2 ustawy, wskazana wyżej umowa określa:
- liczbę osób niepełnosprawnych lub opiekunów osób niepełnosprawnych objętych programem;
- zakres działań i okres ich realizacji;
- przewidywane efekty z podaniem mierników pozwalających ocenić indywidualne efekty;
- kwotę i tryb przekazania środków FP przysługujących z tytułu realizacji programu aktywizacyjnego dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów osób niepełnosprawnych;
- kwotę przekazywanych środków;
- termin i sposób rozliczenia przyznanych środków z FP;
- termin zwrotu niewykorzystanej części środków z FP;
- sposób kontroli i zakres monitorowania realizacji programu aktywizacyjnego dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów osób niepełnosprawnych, w tym rozliczania przyznanych środków z FP;
- warunki i sposób zmiany oraz rozwiązania umowy;
- inne postanowienia wynikające z dodatkowych warunków lub informacji.
Zwrot środków przyznanych na realizację programu
Przepisy ustawy wskazują także okoliczności, w których środki udzielone na realizację programu podlegają zwrotowi.
Zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 ustawy środki FP przyznane na realizację programu:
- wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,
- niewykorzystane,
- pobrane nienależnie,
- pobrane w nadmiernej wysokości
– podlegają zwrotowi na rachunek bankowy dysponenta FP.
Programy aktywizacyjne rynku pracy dla osób niepełnosprawnych lub opiekunów tych osób – podsumowanie
Przepisy nowej ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia kładą szczególny nacisk na aktywizację osób niepełnosprawnych i opiekunów tych osób w ramach specjalnie opracowanych programów. Zakres przedmiotowy tego programu obejmuje aktywizację zawodową, integrację i aktywność społeczną. Powierzenie realizacji zadań za pośrednictwem programu odbywa się po przeprowadzeniu konkursu ofert ogłaszanego przez ministra właściwego do spraw pracy. Wdrożenie programu aktywizacyjnego wymaga uprzedniego zawarcia umowy. W niektórych przypadkach środki przyznane z FP na realizację programu będą podlegać zwrotowi.
