Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, znane powszechnie jako program Mama 4+, powstało z myślą o osobach, które zrezygnowały z kariery zawodowej na rzecz wychowania co najmniej czwórki dzieci. Choć kluczowym kryterium wydaje się liczba pociech, to rodzicielskie świadczenie uzupełniające wymaga również spełnienia restrykcyjnych wymogów prawnych. Jednym z nich jest nienaganne sprawowanie władzy rodzicielskiej, gdyż wszelkie wcześniejsze orzeczenia sądowe mogą wpłynąć na decyzję ZUS lub KRUS o przyznaniu wsparcia.
W jakich sytuacjach rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie będzie przysługiwało?
Uzupełniające świadczenie rodzicielskie nie przysługuje w następujących przypadkach:
- gdy uprawniony ma prawo do emerytury albo renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury;
- w przypadku tymczasowego aresztowania;
- w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności, z wyłączeniem odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego;
- gdy sąd pozbawił uprawnionego władzy rodzicielskiej albo ją ograniczył przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej;
- gdy uprawniony długotrwale zaprzestał wychowywania dzieci;
- gdy uprawniony nie mieszka na terytorium Polski.
Przykład 1.
Pani Helena urodziła pięcioro dzieci. Jednak z powodu problemów alkoholowych i rażącego zaniedbywania obowiązków sąd rodzinny kilkanaście lat temu ograniczył jej władzę rodzicielską, a dzieci trafiły do pieczy zastępczej. Kobieta zastanawia się, czy może ubiegać się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Pani Helena nie otrzyma świadczenia, ponieważ dzieci trafiły do pieczy zastępczej, co wiąże się z ograniczeniem władzy rodzicielskiej i wyklucza prawo do świadczenia.
Przykład 2.
Pan Tadeusz jest ojcem czwórki dzieci. Gdy były one w wieku szkolnym, w domu dochodziło do poważnych zaniedbań z jego strony wobec nich. Wynikało to z regularnego nadużywania przez niego alkoholu. W konsekwencji doszło do niezapewnienia przez mężczyznę dzieciom podstawowych warunków bytowych. Odmawiał on podjęcia leczenia i współpracy z asystentem rodziny. W związku z rażącym i zawinionym zaniedbywaniem obowiązków sąd rodzinny podjął ostateczną decyzję o pozbawieniu pana Tadeusza władzy rodzicielskiej nad wszystkimi dziećmi. Mężczyzna ubiega się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Czy je otrzyma? W tym wypadku pan Tadeusz jest wykluczony z otrzymania świadczenia, ponieważ został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a takim osobom to świadczenie nie jest przyznawane.
Władza rodzicielska a rodzicielskie świadczenie uzupełniające – kluczowe powiązania
Jak widać z powyższego, władza rodzicielska ma wpływ na uzyskanie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej zostało uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 111 § 1 kro, jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi ich władzy rodzicielskiej. Pozbawienie tej władzy może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców. Z kolei z art. 111 § 1a kro wynika, że sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 § 2 pkt 5 dotyczącego zarządzenia umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzenia tymczasowo pełnienia funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzenia umieszczenia małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, a w szczególności, gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.
Warto wyjaśnić, co rozumie się przez pojęcie trwałej przeszkody uzasadniającej pozbawienie władzy rodzicielskiej. Jest to taka przeszkoda, która według rozsądnego przewidywania będzie istniała przez długi czas niedający się ustalić albo wprawdzie możliwy do przewidzenia, ale obejmujący długi okres, z reguły wieloletni, czego przykładem może być zaginięcie tego z rodziców, co do którego sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, jego wyjazd na stałe za granicę połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem, umieszczenie rodzica w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary, umieszczenie go z powodu nieuleczalnej choroby w odpowiednim zakładzie leczniczym.
Przyczynami pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej z powodu jej nadużywania lub zaniedbań są m.in.:
- nałóg pijaństwa rodziców,
- rozwiązły tryb życia rodziców,
- uprawianie przestępczych procederów przez rodziców,
- uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka,
- nadmierne karanie dziecka,
- znęcanie się nad dzieckiem,
- całkowity brak zainteresowania dzieckiem.
Warunki otrzymania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego
Rodzicielskie świadczenie otrzymają:
- kobiety, które ukończyły 60 lat oraz urodziły i wychowały lub tylko wychowały co najmniej 4 dzieci, lub mężczyźni, którzy ukończyli 65 lat oraz wychowali co najmniej 4 dzieci, jeśli matka dzieci zmarła, porzuciła je lub przez długi czas ich nie wychowywała;
- spełniający warunek urodzenia i wychowania lub samego wychowania dzieci w stosunku do:
- dzieci własnych,
- dzieci współmałżonka,
- dzieci przysposobionych,
- dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej;
- zamieszkujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i mający tu po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są:
- obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, lub
- mającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub
- cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W jakiej wysokości przysługuje rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
Osoby, które nie wypracowały żadnych świadczeń, otrzymają wsparcie w pełnej wysokości. Z kolei w przypadku tych, którzy pobierają już emeryturę lub rentę niższą od minimalnej, program działa na zasadzie dopłaty. W takim wypadku wypłacana jest jedynie różnica, która wyrównuje ich budżet do kwoty najniższej emerytury.
Wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające
Wniosek o przyznanie uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego musi zawierać następujące elementy, które określono w art. 4 Ustawy z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym:
- dane osoby, która ubiega się o świadczenie: imię i nazwisko, data urodzenia, numer PESEL (albo jeśli nie nadano tego numeru, seria i numer dowodu osobistego lub numer paszportu), adres miejsca zamieszkania, adres miejsca pobytu lub ostatniego miejsca zamieszkania (w przypadku osoby niemającej adresu miejsca zamieszkania), adres do korespondencji, jeśli jest inny niż adres zamieszkania;
- żądanie wnioskodawcy ze wskazaniem świadczenia, o jakie się ubiega;
- wskazanie sposobu wypłaty świadczenia wraz z podaniem danych niezbędnych do jego wypłaty;
- podpis wnioskodawcy lub jego przedstawiciela ustawowego albo pełnomocnika.
Wniosek składa się do ZUS-u albo do KRUS-u, jeżeli do wydania decyzji w sprawie przyznania świadczenia właściwy jest Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Obowiązkowymi załącznikami do wniosku są następujące dokumenty:
- zagraniczny dokument stanu cywilnego potwierdzający urodzenie dziecka, jeżeli akt urodzenia dziecka nie jest sporządzony w rejestrze stanu cywilnego;
- orzeczenie sądu o powierzeniu sprawowania pieczy zastępczej nad dzieckiem;
- informacja o numerach PESEL dzieci;
- oświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej oraz innych okolicznościach, których ustalenie jest niezbędne do przyznania świadczenia, tym:
- urodzenia co najmniej czworga dzieci,
- wychowania co najmniej czworga dzieci,
- posiadania lub nieposiadania przerw w wychowywaniu dzieci, a w przypadku posiadania przerw również ich długości i przyczyn,
- w przypadku ojca – datę śmierci matki dzieci lub datę ich porzucenia przez matkę,
- ograniczenia lub pozbawienia praw rodzicielskich,
- zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadanie po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych oraz długości okresu, w jakim wnioskodawca spełniał ten warunek przed złożeniem wniosku o świadczenie,
- posiadania lub nieposiadania ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz pobierania lub niepobierania emerytury lub renty,
- uzyskiwania lub nieuzyskiwania dochodu z tytułu zatrudnienia lub prowadzenia innej działalności zarobkowej,
- posiadania lub nieposiadania gospodarstwa rolnego, a w przypadku posiadania gospodarstwa rolnego również wskazanie powierzchni tego gospodarstwa,
- uzyskiwania lub nieuzyskiwania dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej,
- uzyskiwania lub nieuzyskiwania innych dochodów,
- przebywania lub nieprzebywania w areszcie śledczym lub w zakładzie karnym,
- innych okoliczności niezbędnych do oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia.
Podsumowanie
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie jest automatyczną nagrodą za sam fakt posiadania licznego potomstwa, ale formą docenienia trudów realnego i odpowiedzialnego wychowania. Instytucja władzy rodzicielskiej stanowi tu ważny element przyznania świadczenia. Należy pamiętać, że państwo zabezpiecza tych rodziców, którzy w obliczu wielodzietności rzetelnie wywiązali się ze swojej najważniejszej społecznej roli.
Polecamy:
