W ramach poniższego artykułu przeanalizujemy, czy przechowywanie środków pieniężnych na koncie małżonka oraz ich późniejszy zwrot generują skutki podatkowe. Sprawdzimy, czy taka operacja rodzi obowiązek w podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) lub w podatku od spadków i darowizn, w oparciu o aktualne regulacje prawne.
Przechowywanie środków pieniężnych na koncie małżonka a podatek PCC
Na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi temu podlegają m.in. takie czynności jak umowa pożyczki czy też depozyt nieprawidłowy.
Na podstawie art. 4 pkt 7 cyt. ustawy obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem art. 5, ciąży przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego – na biorącym pożyczkę lub przechowawcy.
Stosownie do art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Zgodnie z art. 835 cyt. ustawy przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie. W myśl art. 839 ww. ustawy przechowawcy nie wolno używać rzeczy bez zgody składającego, chyba że jest to konieczne do jej zachowania w stanie niepogorszonym.
Zgodnie z art. 845 Kodeksu cywilnego, jeżeli z przepisów szczególnych albo z umowy lub okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi lub innymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku, stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce (depozyt nieprawidłowy). Czas i miejsce zwrotu określają przepisy o przechowaniu.
Z treści art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że umowa pożyczki jest umową konsensualną, dwustronnie zobowiązującą, polegającą na zobowiązaniu stron do przeniesienia własności pieniędzy lub innych rzeczy oznaczonych rodzajowo, natomiast jej gospodarczy sens wyraża się w tym, że biorący pożyczkę uzyskuje możliwość korzystania przez pewien czas z wartości przekazanych mu przez dającego pożyczkę.
Depozyt nieprawidłowy uznawany jest albo za odmianę zwykłej umowy przechowania, instytucję odrębną od umowy pożyczki, albo odrębny typ umowy nazwanej. Uznaje się również, że depozyt nieprawidłowy (przechowanie nieprawidłowe) jest umową szczególnego rodzaju, zawierającą elementy przechowania i pożyczki. Przedmiotem depozytu nieprawidłowego mogą być wyłącznie pieniądze lub rzeczy oznaczone tylko co do gatunku. Osoba biorąca pieniądze (rzecz) do depozytu nieprawidłowego ma obowiązek oddać taką samą ilość pieniędzy (rzeczy), ale niekoniecznie tę samą.
Zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami, umowa przechowania nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jeżeli przechowawca nie może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi lub innymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 22.07.2026 r., nr 0111-KDIB2-3.4014.276.2026.4.MD:
„Obowiązek podatkowy w przypadku pożyczki i depozytu nieprawidłowego ciąży odpowiednio na pożyczkobiorcy i na przechowawcy. W opisanej sprawie nie może być mowy o umowie pożyczki, ponieważ środki cały czas pozostawały Pani własnością, a ich zwrot miał charakter czysto techniczny. W opisanej sytuacji, Pani nie była przechowawcą. Niezależnie zatem od kwalifikacji przechowania czy depozytu obowiązek podatkowy nie ciążyłby na Pani. Tym samym nie ciążył na Pani obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu opisanych we wniosku czynności.”
Przechowywanie środków pieniężnych na rachunku małżonka a podatek od spadków i darowizn
Opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie na podstawie tytułów ściśle w ustawie określonych. Jednym z takich tytułów jest darowizna.
Wskażmy, że w myśl art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu, i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. Darowizna jest więc czynnością, której celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego (świadczenie musi wzbogacić obdarowanego), a zobowiązanie darczyńcy musi być zamierzone jako nieodpłatne.
Do zawarcia umowy darowizny, podobnie jak każdej innej umowy, niezbędne jest zgodne oświadczenie złożone przez obie strony umowy. Umowa darowizny dochodzi do skutku dopiero z chwilą złożenia oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny. Należy zaznaczyć, że ustawodawca nie wymaga żadnej szczególnej formy oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny.
Jak stanowi natomiast art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Stosownie do art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
W interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z dnia 22.07.2026 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.211.2026.4.MD możemy przeczytać:
„ Z opisu zdarzenia wynika więc, że zwrot przechowanych przez męża środków, które cały czas były należne Pani, nie wypełnia znamion umowy darowizny. Środki te cały czas należały do Pani, zwrotne przelanie środków na Pani konto nie może więc być oceniane w kategorii przysporzenia. Tym samym nie ciążył na Pani obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn z tytułu otrzymania od męża środków pieniężnych, skoro środki te przez cały czas należały do Pani.„
Podsumowując, umowa przechowania środków pieniężnych nie może być utożsamiana z umową pożyczki, umową darowizny czy też z umową depozytu nieprawidłowego. Z uwagi na fakt, iż umowa przechowania nie została wymieniona w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu ani w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych, ani w ustawie o podatku od spadków i darowizn, należy stwierdzić, że wpłata środków pieniężnych na konto małżonka i późniejszy ich zwrot są zdarzeniem neutralnym podatkowo.
Istotne w tym zakresie jest jednak to, że małżonek, który udostępnia swój rachunek, nie może korzystać ze środków pieniężnych. W sytuacji ich wykorzystania na własne potrzeby może bowiem dojść do zmiany kwalifikacji czynności na jedną z ww., co w konsekwencji może również spowodować konieczność zapłaty podatku PCC lub podatku SD.
