Umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego jest ściśle powiązane z efektywnym zarządzaniem płynnością finansową podmiotów przystępujących do tego mechanizmu. Analizując przepisy prawne, w tym Ordynację podatkową, warto dokładnie rozważyć, czy umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego to obszar, który wymaga zgłoszenia i kwalifikuje się jako schemat podlegający przekazaniu do Szefa KAS.
Schematy podatkowe podlegające raportowaniu
Definicja schematu podatkowego została określona w art. 86a §1 pkt 10 Ordynacji podatkowej, gdzie możemy przeczytać, że schemat podatkowy został szeroko zarysowany jako uzgodnienie, które:
- spełnia kryterium głównej korzyści oraz ma ogólną cechę rozpoznawczą,
- ma szczególną cechę rozpoznawczą,
- ma inną szczególną cechę rozpoznawczą.
W zakresie przypadku określonego w lit. a konieczne jest wystąpienie dwóch elementów, tj. ogólnej cechy rozpoznawczej oraz kryterium głównej korzyści.
Katalog przypadków kwalifikujących się jako ogólna cecha rozpoznawcza został określony w art. 86a § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. W tym zakresie można m.in. wyróżnić właściwość uzgodnienia polegającą na tym, że spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
- dokonywane w ramach uzgodnienia czynności opierają się na znacznie ujednoliconej dokumentacji albo przyjmują znacznie ujednoliconą formę, które nie wymagają istotnych zmian w celu wdrożenia schematu u więcej niż jednego korzystającego;
- czynności prowadzą do okrężnego obiegu środków pieniężnych poprzez zaangażowanie podmiotów pośredniczących niepełniących istotnych funkcji gospodarczych lub działań, które wzajemnie się znoszą lub kompensują, lub prowadzą do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem tych czynności albo mają inne podobne cechy.
Według art. 86a § 2 Ordynacji podatkowej kryterium głównej korzyści uważa się za spełnione, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności oraz faktów należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej mógłby zasadnie wybrać inny sposób postępowania, z którym nie wiązałoby się uzyskanie korzyści podatkowej rozsądnie oczekiwanej lub wynikającej z wykonania uzgodnienia, a korzyść podatkowa jest główną lub jedną z głównych korzyści, którą podmiot spodziewa się osiągnąć w związku z wykonaniem uzgodnienia.
W myśl zaś art. 3 pkt 18 Ordynacji mówiąc o korzyści podatkowej – rozumie się przez to:
- niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości;
- powstanie lub zawyżenie straty podatkowej;
- powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo zawyżenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku;
- brak obowiązku pobrania podatku przez płatnika, jeżeli wynika on z okoliczności wskazanych w lit. a.
Kryterium głównej korzyści nie będzie spełnione co do zasady, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności oraz faktów należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie wskutek stosowania zgodnych z prawem rozwiązań nie ma lub nie miał alternatywnej, racjonalnej drogi postępowania, nawet jeżeli skutkiem tego działania jest osiągnięcie korzyści podatkowej.
Kryterium głównej korzyści nie będzie również spełnione w sytuacji, gdy podatnik, który stoi przed wyborem pomiędzy dwiema czynnościami, nie jest zobowiązany do wyboru tej czynności, z którą wiąże się zapłata najwyższej kwoty podatku, lecz przeciwnie przysługuje mu prawo do dokonania wyboru takiej struktury swojej działalności, poprzez którą ograniczy swoje zobowiązanie podatkowe. Podatnikowi przysługuje swoboda wyboru struktur organizacyjnych oraz sposobu dokonywania czynności, które uważa za najlepiej przystosowane do potrzeb swojej działalności gospodarczej oraz w celu ograniczenia swoich obciążeń podatkowych.
Umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego
Umowa cash poolingu pozostaje umową nienazwaną, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają przepisów odnoszących się do tego typu umowy. Jej zawarcie jest jednak dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów.
Umowa cash poolingu jest najbardziej zbliżona swą konstrukcją do umowy pożyczki wymienionej w katalogu określonym w art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W myśl bowiem art. 720 § 1 ustawy – Kodeks cywilny przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo liczbę rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą liczbę rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Umowa cash poolingu, jako sposobu zarządzania płynnością finansową uczestniczących podmiotów, pomimo zawierania w sobie pewnych elementów pożyczki, nie wyczerpuje jej istotnych znamion. Cash pooling polega na umożliwieniu lepszej gospodarki finansowej grupy kapitałowej. Dzięki tej usłudze można skompensować niedobory środków podmiotów należących do danej grupy nadwyżkami innych podmiotów należących do tej samej grupy oraz korzystnie zagospodarować nadwyżkę środków. W przypadku cash poolingu mamy do czynienia z przynajmniej trzema podmiotami, a mianowicie: podmiotem posiadającym wolne środki finansowe, podmiotem mającym niedobór tych środków oraz podmiotem występującym w roli pośrednika działającego we własnym imieniu.
Z tytułu uczestnictwa w tych transakcjach dla wszystkich podmiotów powstają określone prawa i obowiązki, jednak nie dochodzi w tym przypadku do zawarcia umowy pożyczki, ponieważ brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot. Uczestnik cash poolingu posiadający wolne środki nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika. Tak samo uczestnik, który ma niedobory, nie wie, środkami którego podmiotu zostaną one zniwelowane.
Tym samym nie jest skonkretyzowana druga strona transakcji, jak też jej przedmiot, ponieważ źródłem, z którego zostanie zasilony rachunek o saldzie debetowym, jest co do zasady rachunek zbiorczy, na którym gromadzone są wolne środki wszystkich posiadających je uczestników cash poolingu lub też rachunek któregoś z uczestników, który ma saldo dodatnie.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 8 października 2025 roku (nr 0111-KDIB2-3.4014.445.2025.4.BD), konstrukcja cash poolingu jako sposobu gospodarowania wolnymi środkami finansowymi uczestników niewątpliwie zawiera w sobie pewne elementy kredytowania jednych podmiotów przez drugie. Nie sposób jednak uznać, że wyczerpuje ona wszystkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy pożyczki. Czynności tego typu nie można wobec tego uznać za umowy pożyczki.
Analizując powyższe z punktu widzenia przepisów stanowiących o schemacie podatkowym, należy wskazać, że w przypadku typowej umowy cash poolingu nie można mówić o wystąpieniu kryterium głównej korzyści. Celem umowy cash poolingu jest poprawa płynności finansowej stron umowy, a nie osiągnięcie korzyści podatkowej w rozumieniu art. 3 pkt 18 Ordynacji podatkowej.
Choć umowy cash poolingu opierają się w głównej mierze na pewnych wzorcach umów, a wprowadzane w trakcie negocjacji modyfikacje nie wpływają na istotną zmianę zapisów ujętych w tych wzorach i tym samym tego typu umowy mogą rzeczywiście spełniać ogólną cechę rozpoznawczą, o której mowa w art. 86a § 1 pkt 6 lit. d Ordynacji podatkowej, to jednak, aby zostały spełnione przesłanki do wystąpienia schematu podatkowego, należy (jak w przypadku spełniania jakiejkolwiek ogólnej cechy rozpoznawczej) zawsze badać, czy zostanie spełnione kryterium głównej korzyści.
Podsumowując, należy wskazać, że w przypadku typowej umowy cash poolingu nie są spełnione cechy wskazujące na występowanie schematu podatkowego, co oznacza brak obowiązku raportowania. Jednocześnie trzeba mieć na względzie, że każdy przypadek oraz konstrukcja umowy powinny być analizowane indywidualnie pod kątem przepisów Ordynacji podatkowej stanowiących o schematach podatkowych.
Polecamy:
