Umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego w praktyce

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego jest ściśle powiązane z efektywnym zarządzaniem płynnością finansową podmiotów przystępujących do tego mechanizmu. Analizując przepisy Ordynacji podatkowej, należy ustalić, czy umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego to obszar, który wymaga zgłoszenia, czyli czy umowa kwalifikuje się jako schemat podatkowy podlegający przekazaniu Szefowi KAS. Od 1 października 2026 r. raportowaniu podlegają wyłącznie schematy podatkowe o charakterze transgranicznym – uzgodnienia czysto krajowe nie są już schematami podatkowymi.

Schematy podatkowe podlegające raportowaniu 

Definicja schematu podatkowego została określona w art. 86a § 2 pkt 13 Ordynacji podatkowej. Schematem podatkowym jest podlegające zgłoszeniu uzgodnienie transgraniczne, które:

  • posiada ogólną cechę rozpoznawczą lub szczególną cechę rozpoznawczą,
  • dotyczy więcej niż jednego państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo państwa członkowskiego Unii Europejskiej i państwa trzeciego, przy czym spełniony jest co najmniej jeden z warunków wymienionych w tym przepisie (np. nie wszyscy uczestnicy uzgodnienia mają miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium tego samego państwa).

Kryterium głównej korzyści jest częścią definicji ogólnej cechy rozpoznawczej – ogólna cecha występuje tylko wtedy, gdy jednocześnie jest spełnione to kryterium. Szczególna cecha rozpoznawcza nie wymaga spełnienia kryterium głównej korzyści.

Katalog przypadków kwalifikujących się jako ogólna cecha rozpoznawcza został określony w art. 86a § 2 pkt 8 Ordynacji podatkowej. Jest to właściwość uzgodnienia polegająca na tym, że wraz ze spełnieniem kryterium głównej korzyści jest spełniony co najmniej jeden z warunków wymienionych w tym przepisie. Z punktu widzenia cash poolingu znaczenie mają przede wszystkim następujące warunki: 

  • dokonywane w ramach uzgodnienia czynności opierają się na znacznie ujednoliconej dokumentacji albo przyjmują znacznie ujednoliconą formę, które nie wymagają istotnych zmian w celu wdrożenia uzgodnienia u więcej niż jednego korzystającego (lit. d);
  • czynności prowadzą do okrężnego obiegu środków pieniężnych poprzez zaangażowanie podmiotów pośredniczących niepełniących istotnych funkcji gospodarczych lub do działań, które wzajemnie się znoszą lub kompensują lub prowadzą do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem tych czynności albo mają inne podobne funkcje (lit. g).

Zgodnie z art. 86a § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej kryterium głównej korzyści to spełnienie warunku polegającego na tym, że głównym efektem lub jednym z głównych efektów, które na podstawie istniejących okoliczności oraz faktów dany podmiot może spodziewać się osiągnąć dzięki wdrożeniu uzgodnienia, jest korzyść podatkowa. 

Zgodnie z art. 3 pkt 18 Ordynacji podatkowej przez korzyść podatkową rozumie się:

  • niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości;
  • powstanie lub zawyżenie straty podatkowej;
  • powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo zawyżenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku;
  • brak obowiązku pobrania podatku przez płatnika, jeżeli wynika on z okoliczności wskazanych w lit. a.

Na potrzeby przepisów o schematach podatkowych korzyścią podatkową jest także niepowstanie obowiązku albo odsunięcie w czasie powstania obowiązku sporządzania i przekazywania informacji podatkowych, w tym informacji o schematach podatkowych.

W objaśnieniach podatkowych z 31 stycznia 2019 r., wydanych do poprzedniego brzmienia przepisów, Minister Finansów wskazywał, że kryterium głównej korzyści nie jest spełnione, jeżeli podmiot działający rozsądnie nie miał alternatywnej, racjonalnej drogi postępowania. Definicja obowiązująca od 1 października 2026 r. (art. 86a § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej) nie zawiera już tej przesłanki.

Korzyść podatkowa jest główną lub jedną z głównych korzyści, jeśli stanowi istotną lub determinującą przesłankę decyzji o wdrożeniu uzgodnienia, a nie jest jedynie pobocznym lub nieoczekiwanym skutkiem uzgodnienia. Kryterium głównej korzyści będzie więc co do zasady spełnione w przypadku, w którym uzgodnienie nie zostałoby wdrożone, gdyby nie oczekiwana korzyść podatkowa. 

Umowa cash poolingu a raportowanie schematu podatkowego

Umowa cash poolingu pozostaje umową nienazwaną, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają przepisów odnoszących się do tego typu umowy. Jej zawarcie jest jednak dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów.

Umowa cash poolingu jest najbardziej zbliżona swą konstrukcją do umowy pożyczki wymienionej w art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa cash poolingu, jako sposób zarządzania płynnością finansową uczestniczących podmiotów, pomimo zawierania w sobie pewnych elementów pożyczki, nie wyczerpuje jej istotnych znamion. Cash pooling polega na umożliwieniu lepszej gospodarki finansowej grupy kapitałowej. Dzięki tej usłudze można skompensować niedobory środków podmiotów należących do danej grupy nadwyżkami innych podmiotów należących do tej samej grupy oraz korzystnie zagospodarować nadwyżkę środków. W przypadku cash poolingu mamy do czynienia z przynajmniej trzema podmiotami, a mianowicie: podmiotem posiadającym wolne środki finansowe, podmiotem mającym niedobór tych środków oraz podmiotem występującym w roli pośrednika działającego we własnym imieniu.

Z tytułu uczestnictwa w tych transakcjach dla wszystkich podmiotów powstają określone prawa i obowiązki, jednak nie dochodzi w tym przypadku do zawarcia umowy pożyczki, ponieważ brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot. Uczestnik cash poolingu posiadający wolne środki nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika. Tak samo uczestnik, który ma niedobory, nie wie, środkami którego podmiotu zostaną one zniwelowane.

Tym samym nie jest skonkretyzowana druga strona transakcji, jak też jej przedmiot, ponieważ źródłem, z którego zostanie zasilony rachunek o saldzie debetowym, jest co do zasady rachunek zbiorczy, na którym gromadzone są wolne środki wszystkich posiadających je uczestników cash poolingu lub też rachunek któregoś z uczestników, który ma saldo dodatnie.

Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 8 października 2025 roku (nr 0111-KDIB2-3.4014.445.2025.4.BD), konstrukcja cash poolingu jako sposobu gospodarowania wolnymi środkami finansowymi uczestników niewątpliwie zawiera w sobie pewne elementy kredytowania jednych podmiotów przez drugie. Nie sposób jednak uznać, że wyczerpuje ona wszystkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy pożyczki. Czynności tego typu nie można wobec tego uznać za umowy pożyczki.

Od 1 października 2026 r. analizę należy zacząć od ustalenia, czy cash pooling ma charakter transgraniczny. Jeżeli wszyscy uczestnicy cash poolingu mają siedzibę lub zarząd w Polsce i nie jest spełniony żaden inny warunek z art. 86a § 2 pkt 13 Ordynacji podatkowej, umowa nie jest schematem podatkowym – bez względu na to, czy spełnia kryterium głównej korzyści. Jeżeli cash pooling ma charakter transgraniczny, należy wskazać, że w przypadku typowej umowy cash poolingu nie można mówić o wystąpieniu kryterium głównej korzyści. Celem umowy cash poolingu jest poprawa płynności finansowej stron umowy, a nie osiągnięcie korzyści podatkowej w rozumieniu art. 3 pkt 18 Ordynacji podatkowej.

Umowy cash poolingu opierają się w głównej mierze na wzorcach, a wprowadzane w trakcie negocjacji modyfikacje nie zmieniają istotnie zapisów tych wzorców. Takie umowy mogą więc spełniać warunek, o którym mowa w art. 86a § 2 pkt 8 lit. d Ordynacji podatkowej. Ogólna cecha rozpoznawcza wystąpi jednak tylko wtedy, gdy jednocześnie zostanie spełnione kryterium głównej korzyści – dlatego zawsze należy zbadać, czy to kryterium jest spełnione.

Transgraniczne uzgodnienie, w którym dokonywane czynności opierają się na znacznie ujednoliconej dokumentacji albo przyjmują znacznie ujednoliconą formę, będzie miało ogólną cechę rozpoznawczą jedynie wtedy, gdy równocześnie będzie spełnione kryterium głównej korzyści, tj. gdy korzyść podatkowa będzie głównym efektem lub jednym z głównych efektów, jakich można się spodziewać po zawarciu umowy cash poolingu.

Podsumowując, od 1 października 2026 r. krajowa umowa cash poolingu – zawarta wyłącznie między podmiotami mającymi siedzibę lub zarząd w Polsce – nie jest schematem podatkowym i nie podlega raportowaniu. W przypadku cash poolingu transgranicznego typowa umowa, której celem jest poprawa płynności finansowej, nie spełnia kryterium głównej korzyści, a więc nie ma ogólnej cechy rozpoznawczej. Obowiązek raportowania może jednak powstać, jeżeli uzgodnienie ma szczególną cechę rozpoznawczą – np. odsetki zaliczane do kosztów uzyskania przychodów są wypłacane podmiotowi powiązanemu z kraju lub terytorium wskazanego w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2 ustawy o CIT albo w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych. W takiej sytuacji kryterium głównej korzyści nie ma znaczenia. Dlatego każdą umowę cash poolingu należy analizować indywidualnie pod kątem przepisów Ordynacji podatkowej o schematach podatkowych.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów