Przepisy Ordynacji podatkowej precyzyjnie określają sytuacje, w których może dojść do wstrzymania biegu sprawy. Postępowanie bywa zawieszane z urzędu, ale istnieje również zawieszenie postępowania podatkowego na wniosek podatnika. Wyjaśniamy, kiedy strona może złożyć stosowny wniosek i jakie warunki muszą zostać spełnione, aby organ przychylił się do jej prośby.
Zawieszenie postępowania podatkowego na wniosek
W art. 201 par. 1 Ordynacji podatkowej przewidziano sytuacje, w których zawieszenie postępowania jest obowiązkowe. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy zawiesza postępowanie m.in.:
- w razie śmierci strony, jeżeli postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe;
- gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd;
- w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony;
- w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych.
Ponadto w art. 201 par. 1b Ordynacji podatkowej przewidziano sytuacje, w których organ podatkowy może fakultatywnie dokonać zawieszenia postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że może on zawiesić postępowanie:
- w razie wystąpienia, na podstawie ratyfikowanych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do organów innego państwa o udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia lub określenia wysokości zobowiązania podatkowego, jeżeli nie ma żadnych innych okoliczności poza objętymi wystąpieniem, które mogą być przedmiotem dowodu, albo
- jeżeli wszczęta została procedura wzajemnego porozumiewania się, w tym procedura arbitrażowa prowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska.
W ww. przypadkach organ podatkowy działa z urzędu, co oznacza, że ewentualny wniosek złożony przez podatnika (stronę postępowania) nie jest dla organu podatkowego wiążący.
Przypadki zawieszenia postępowania podatkowego na wniosek
Zgodnie z art. 201 par. 1c Ordynacji podatkowej organ podatkowy może zawiesić postępowanie:
na wniosek lub z urzędu, gdy:
a) pomiędzy postępowaniami w sprawach dotyczących tej samej strony istnieje tego rodzaju związek, że na treść decyzji wydawanej w zawieszanym postępowaniu ma wpływ rozstrzygnięcie sprawy w innym postępowaniu, a rozstrzygnięcie sprawy w tym innym postępowaniu nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w § 1 pkt 2,
b) stan faktyczny lub zagadnienie prawne będące przedmiotem zawieszanego postępowania i innego postępowania w sprawach dotyczących tej samej strony są podobne, a pomiędzy tymi postępowaniami nie występuje związek, o którym mowa w lit. a;
z urzędu, gdy przepis mający wpływ na treść decyzji wydawanej w zawieszanym postępowaniu jest przedmiotem postępowania przed:
a) Trybunałem Konstytucyjnym,
b) Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
c) sądem administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego organu jednostki samorządu terytorialnego.
W tym miejscu warto zaznaczyć, że Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość zawieszenia postępowania podatkowego na wniosek strony, ale wniosek ten nie jest dla organu wiążący, ponieważ organ „może” zawiesić postępowanie. Oceny zasadności wniosku dokonuje zatem organ podatkowy, który w tym zakresie wydaje postanowienie (odpowiednio o zawieszeniu lub odmowie zawieszenia postępowania), na które przysługuje zażalenie.
Co więcej, należy zwrócić uwagę na warunki określone w art. 201 par. 1d Ordynacji podatkowej, gdzie postanowiono, iż zawieszenie postępowania na podstawie par. 1c może nastąpić pod warunkiem, że:
- zgodę na zawieszenie postępowania wyrazi strona – w przypadku zawieszania postępowania z urzędu;
- zawieszeniu postępowania nie sprzeciwiają się strony, które nie wystąpiły z wnioskiem o jego zawieszenie – w przypadku zawieszania postępowania na wniosek.
Przykładem sytuacji, w których zachodzi związek pomiędzy postępowaniami, będzie wydanie decyzji w postępowaniu akcyzowym i wpływ tej decyzji na opłatę paliwową. Z drugiej strony warto też zauważyć, że zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 4 listopada 2022 roku (III SA.Wa 965/22) wynik postępowania karnego nie przesądza o zakresie zobowiązań podatkowych podatnika, zatem okoliczność, że ustalenia danego postępowania karnego, mogą być pomocne przy ustaleniu stanu faktycznego w postępowaniu podatkowym, nie oznacza, że zakończenie postępowania podatkowego nie może nastąpić bez rozstrzygnięcia sprawy karnej. Ustalenia w postępowaniu karnym mogą być przydatne w postępowaniu podatkowym wymiarowym, ale w żaden sposób nie determinują przebiegu tego postępowania.
Tytułem przykładu postępowanie karne w zakresie fałszerstwa faktury (art. 270a kk) nie będzie uzasadniać zawieszenia postępowania podatkowego co do określenia wysokości podatku od towarów i usług.
Podkreślamy, że zawieszenie postępowania na wniosek może mieć miejsce, jeżeli nie występuje przypadek zagadnienia wstępnego (jeżeli bowiem występuje, to zawieszenie postępowania powinno mieć miejsce z urzędu).
Przepisy nie wyjaśniają, co należy rozumieć pod tym pojęciem, jednak jak wyjaśnił WSA w Gliwicach w wyroku z 17 grudnia 2024 roku (I SA/Gl 839/24), pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego organ nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji.
Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego (prejudycjalnego) przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego „zależeć” powinno rozpatrzenie sprawy w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnymi (NSA w wyroku z 2 grudnia 2024 roku, I FSK 1330/21).
Podsumowując, wskażmy, że zasadą jest zawieszenie postępowania podatkowego z urzędu. Ordynacja podatkowa dopuszcza możliwość zawieszenia na wniosek, ale dotyczy to tylko określonych przesłanek, gdzie ponadto muszą zostać spełnione dodatkowe warunki ustawowe.
