Klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy stanowi niezbędny instrument przy organizowaniu m.in. pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego i szkoleń. Obecnie stosuje się nową klasyfikację określoną, w formie rozporządzenia, na podstawie przepisów o rynku pracy i służbach zatrudnienia. W niniejszym artykule omawiamy, jakie są najważniejsze rozwiązania przewidziane w powyższym akcie wykonawczym.
Klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy – regulacje ustawowe
Podstawą do określenia klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy są przepisy zawarte w Ustawie z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia (dalej: ustawa).
Jak wynika z ustawy, klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy jest narzędziem stosowanym w zakresie:
prowadzenia badań, analiz, prognoz i innych opracowań dotyczących rynku pracy,
rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy, pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego,
organizowania form pomocy określonych w tym akcie prawnym.
Omawiana klasyfikacja może podlegać modyfikacjom na podstawie wniosków podmiotów ustawowo uprawnionych. Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy wnioskodawcą o wprowadzenie zmian do klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy mogą być:
urzędy obsługujące ministrów,
urzędy centralne,
stowarzyszenia zawodowe,
partnerzy społeczni oraz inne podmioty prowadzące zorganizowaną działalność w obszarze gospodarki, rynku pracy, edukacji, merytorycznie właściwe dla danego zawodu lub specjalności.
Nowy akt wykonawczy w zakresie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy
Szczegółowe regulacje w odniesieniu do klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy należy określić w akcie wykonawczym wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego.
Rozporządzenie weszło w życie 27 listopada 2025 roku.
Struktura klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy
Klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy (dalej: klasyfikacja) stanowi załącznik do rozporządzenia i jest pięciopoziomowym, hierarchicznie usystematyzowanym zbiorem zawodów i specjalności występujących na rynku pracy.
W rozumieniu rozporządzenia zawód to źródło dochodów i oznacza zestaw zadań (czynności) wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, wymagających kompetencji nabytych w toku uczenia się lub praktyki, natomiast specjalność obejmuje część zawodu, wymagającą dodatkowych kompetencji.
Warto dodać, że klasyfikacja została opracowana na podstawie Międzynarodowego Standardu Klasyfikacji Zawodów ISCO-08.
W klasyfikacji uwzględniono:
4 szerokie poziomy kompetencji określone w ISCO-08,
poziomy kształcenia określone w Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED 2013),
poziomy wyodrębnione w Polskiej Ramie Kwalifikacji (PRK), przypisane kwalifikacjom odpowiednim dla większości zawodów w danej grupie – zgodnie z Ustawą z 22 grudnia 2015 roku o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (dalej: ustawa o ZSK).
Rodzaje grup zawodów uwzględnionych w klasyfikacji oraz ich charakterystyka
Klasyfikacja obejmuje 10 grup wielkich zawodów. Każdą z tych grup można scharakteryzować w następujący sposób:
Grupa 1. Przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy i kierownicy – obejmuje zawody, w których podstawowymi zadaniami są: planowanie, określanie i realizowanie podstawowych celów i kierunków polityki państwa, formułowanie przepisów prawnych oraz kierowanie działalnością jednostek administracji publicznej, a także sprawowanie funkcji zarządzania w przedsiębiorstwach lub ich wewnętrznych jednostkach organizacyjnych.
Grupa 2. Specjaliści – obejmuje zawody wymagające wysokiego poziomu wiedzy zawodowej, umiejętności oraz doświadczenia w zakresie: nauk technicznych, przyrodniczych, społecznych, humanistycznych i pokrewnych. Ich główne zadania to wdrażanie do praktyki koncepcji i teorii naukowych lub artystycznych, powiększanie dotychczasowego stanu wiedzy poprzez badania i twórczość oraz systematyczne nauczanie w tym zakresie.
Grupa 3. Technicy i inny średni personel – obejmuje zawody wymagające posiadania wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do wykonywania głównie prac technicznych i podobnych, związanych z badaniem i stosowaniem naukowych oraz artystycznych koncepcji i metod działania.
Grupa 4. Pracownicy biurowi – obejmuje zawody wymagające posiadania wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do zapisywania, organizowania, przechowywania i wyszukiwania informacji, obliczania danych liczbowych, finansowych i statystycznych oraz spełniania obowiązków wobec klientów, szczególnie związanych z operacjami pieniężnymi, organizowaniem podróży, informacjami i spotkaniami w zakresie biznesu.
Grupa 5. Pracownicy usług i sprzedawcy – obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia, które są niezbędne do świadczenia usług ochrony, usług osobistych związanych między innymi z podróżą, prowadzeniem gospodarstwa, dostarczaniem żywności, opieką osobistą oraz do sprzedawania i demonstrowania towarów w sklepach hurtowych czy detalicznych.
Grupa 6. Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy – obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do uprawy i zbioru ziemiopłodów, zbierania owoców lub roślin dziko rosnących, uprawy i eksploatacji lasów, chowu i hodowli zwierząt, połowów lub chowu i hodowli ryb.
Grupa 7. Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy – obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do uzyskiwania i obróbki surowców, wytwarzania i naprawy towarów oraz budowy, konserwacji i naprawy dróg, konstrukcji i maszyn. Główne zadania wymagają znajomości i zrozumienia charakteru pracy, stosowanych materiałów, maszyn i wytwarzanych produktów.
Grupa 8. Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń – obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do prowadzenia pojazdów i innego sprzętu ruchomego, nadzorowania, kontroli i obserwacji pracy maszyn i urządzeń przemysłowych na miejscu lub za pomocą zdalnego sterowania oraz do montowania produktów z komponentów zgodnie z normami i metodami montażu. Wykonywanie zadań wymaga odpowiedniej wiedzy i zrozumienia zasad funkcjonowania obsługiwanych urządzeń.
Grupa 9. Pracownicy wykonujący prace proste – obejmuje zawody, które wymagają podstawowych umiejętności i wiedzy teoretycznej niezbędnych do wykonywania przeważnie prostych i rutynowych prac. Praca wykonywana jest przy zastosowaniu prostych narzędzi ręcznych i przy ograniczonej własnej inicjatywie i ocenie.
Grupa 10. Siły zbrojne – klasyfikowani są tutaj żołnierze zawodowi służby stałej i kontraktowej.
Wnioskowanie o wprowadzenie zmian w klasyfikacji
Jak już wspomniano, ustawa przewiduje możliwość wnioskowania przez uprawniony podmiot o wprowadzenie zmian do klasyfikacji. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia zakres danych niezbędnych do wnioskowania o wprowadzenie zmiany w klasyfikacji obejmuje:
rodzaj wnioskowanej zmiany w klasyfikacji,
dane wnioskodawcy zgłaszającego zmianę:
nazwę wnioskodawcy,
adres siedziby,
numer identyfikacji podatkowej (NIP),
numer identyfikacyjny (REGON),
dane osoby wskazanej przez wnioskodawcę do kontaktu:
imię i nazwisko,
numer telefonu,
adres elektroniczny,
nazwę zawodu lub specjalności oraz grupę elementarną w obowiązującej klasyfikacji, której dotyczy wnioskowana zmiana,
uzasadnienie celowości wprowadzenia zmiany w klasyfikacji.
W przypadku wnioskowania o wprowadzenie nowego zawodu lub specjalności do klasyfikacji wniosek – poza danymi wyszczególnionymi powyżej – powinien dodatkowo zawierać:
opis zawodu lub specjalności zawierający krótką syntezę zawodu lub specjalności oraz najważniejsze zadania zawodowe,
informacje dotyczące wymaganego wykształcenia oraz regulacji prawnych dotyczących danego zawodu lub specjalności, jeśli takie obowiązują.
Symbole cyfrowe i nazwy zawodów – odpowiednie stosowanie
Poniżej wskazane – określone w załączniku do rozporządzenia – symbole cyfrowe i nazwy zawodów:
134504 Kierownik praktycznej nauki zawodu,
227201 Diagnosta laboratoryjny – specjalista laboratoryjnej cytomorfologii medycznej,
227211 Diagnosta laboratoryjny – specjalista laboratoryjnej mikrobiologii medycznej,
229917 Specjalista w dziedzinie psychologii klinicznej,
242212 Inspektor ochrony danych,
242231 Specjalista do spraw cudzoziemców, migracji i integracji,
242306 Doradca do spraw zatrudnienia,
252905 Główny menedżer bezpieczeństwa informacji (Chief information security officer),
252906 Specjalista do spraw obsługi incydentów (Cyber incident responder),
252907 Specjalista do spraw prawnych i zgodności w zakresie cyberbezpieczeństwa (Cyber legal, policy & compliance officer),
252908 Specjalista do spraw pozyskiwania i analizy informacji o cyberzagrożeniach (Cyber threat intelligence specialist),
252909 Architekt cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity architect),
252910 Audytor cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity auditor),
252911 Specjalista do spraw szkoleń z zakresu cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity educator),
252912 Specjalista do spraw wdrażania rozwiązań z zakresu cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity implementer),
252913 Specjalista do spraw badań w obszarze cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity researcher),
252914 Specjalista do spraw zarządzania ryzykiem w obszarze cyberbezpieczeństwa (Cybersecurity risk manager),
252915 Specjalista do spraw testów bezpieczeństwa systemów informacyjnych (Penetration tester),
261912 Asystent radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,
261913 Referendarz w Urzędzie Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,
311949 Diagnosta sieci preizolowanych,
333405 Technik gospodarki nieruchomościami,
341206 Interwent kryzysowy,
516412 Specjalista w dopasowaniu siodeł (Saddle Fitter),
531206 Pomoc nauczyciela,
833 Kierowcy samochodów ciężarowych i autobusów
– mają zastosowanie od 1 stycznia 2026 roku.
Podsumowanie
Klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy jest narzędziem stosowanym m.in. w zakresie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy, pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego oraz organizowania form pomocy określonych w ustawie o rynku pracy. Nowa klasyfikacja została zawarta w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 października 2025 roku. We wskazanej klasyfikacji uwzględniono 4 szerokie poziomy kompetencji oraz określono 10 grup zawodów.
