W przypadku przekazywania majątku pomiędzy członkami najbliższej rodziny prawo podatkowe przewiduje liczne udogodnienia. Wielu podatników zastanawia się jednak, czy darowizna dla dziecka bez adopcji uprawnia do skorzystania z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, co wyjaśniamy w niniejszym artykule.
Darowizna dla dziecka bez adopcji a zwolnienie z podatku
Umowa darowizny jest czynnością prawną, która co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera definicji pojęcia „darowizna”. Z tego względu, celem ustalenia tej definicji, należy sięgnąć do Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny. W myśl art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Jak stanowi natomiast art. 890 § 1 cyt. Kodeksu, oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Na podstawie art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy obowiązek podatkowy powstaje: przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.
Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
- do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
- do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
- do grupy III – innych nabywców.
Zgodnie z art. 14 ust. 4 ww. ustawy za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.
Należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Z treści przepisu art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, że o ile przedmiotem darowizny nie są środki pieniężne, dla skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania konieczne jest spełnienie dwóch warunków:
- otrzymanie darowizny od jednej z osób wymienionych w tym przepisie,
- złożenie zgłoszenia o nabyciu na druku SD-Z2.
Czy darowizna dla dziecka bez adopcji korzysta ze zwolnienia?
Relacje pomiędzy jednym z małżonków a krewnymi drugiego z małżonków reguluje Ustawa z 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 61(8) ww. ustawy z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa.
Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa.
Natomiast w myśl art. 121 § 1 ww. ustawy przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi (przysposobienie pełne).
Jak stanowi art. 124 ww. ustawy, na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna, sąd opiekuńczy orzeka, że skutki przysposobienia polegać będą wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. Jednakże i w tym wypadku skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego (przysposobienie niepełne).
Z powyższego wynika, że w przeciwieństwie do pokrewieństwa, opartego na wspólnym pochodzeniu, podstawę powinowactwa stanowi zawarcie małżeństwa. Jego skutkiem staje się powstanie relacji powinowactwa między małżonkiem a krewnymi współmałżonka (np. relacja pasierb/pasierbica-ojczym/macocha).
W przypadku przysposobienia powstaje natomiast zupełnie inny stosunek między małżonkiem a dzieckiem współmałżonka. Na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn ustawodawca wprost wskazał, że przysposabiającego – w rozumieniu ustawy – uważa się za rodzica.
Dyrektor KIS w interpretacji z 10 marca 2026 roku (nr 0111-KDIB2-3.4015.458.2025.2.AD) wskazał:
„Przenosząc powołane powyżej przepisy na grunt analizowanej sprawy, należy zgodzić się z Panią, że spodziewana darowizna lokalu mieszkalnego będzie podlegała zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ww. ustawy o podatku od spadków i darowizn. Spełnione będą bowiem – jak wynika z wniosku – warunki do zwolnienia. Otrzyma Pani darowiznę od ojczyma – męża matki, czyli jako pasierbica, a więc osoba wprost wymieniona w art. 4a ust. 1 ustawy podatku od spadków i darowizn. Nie ma znaczenia, że nie została Pani przysposobiona przez ojczyma”.
Biorąc pod uwagę przywołane uregulowania prawne, należy wskazać, że pasierbami są dzieci małżonka niebędące zarazem dziećmi drugiego ze współmałżonków. Pomiędzy tymi osobami (ojczym/macocha, pasierb) z chwilą zawarcia małżeństwa z rodzicem pasierba powstaje stosunek powinowactwa, o którym mowa w art. 61(8) ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Ustawodawca, ustalając zakres podmiotowy zwolnienia określonego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wskazał, że osobą uprawnioną do skorzystania z tego zwolnienia podatkowego przy spełnieniu pozostałych warunków jest również pasierb jako nabywca własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze m.in. darowizny.
Na zakończenie warto przypomnieć, że warunkiem zastosowania zwolnienia jest terminowe złożenie zgłoszenia SD-Z2 do urzędu skarbowego. Musi to nastąpić w terminie do 6 miesięcy, licząc od dnia otrzymania darowizny.
