Ulga 4+ przy wychowywaniu dzieci z różnych związków – zasady jej stosowania

Ulga dla rodzin 4+ to preferencja podatkowa, która umożliwia rodzicom wychowującym co najmniej czwórkę dzieci skorzystanie ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych do określonego limitu przychodów. Wiele osób zastanawia się jednak, jak działa Ulga 4+ przy wychowywaniu dzieci z różnych związków i czy przysługuje na takich samych zasadach, jak w pełnych rodzinach.

Zasady stosowania ulgi dla rodzin 4+ w rozliczeniach rocznych

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 153 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT): wolne od podatku dochodowego są przychody podatnika do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł, osiągnięte:

1. ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej i spółdzielczego stosunku pracy,
2. z umów zlecenia, o których mowa w art. 13 pkt 8,
3. z pozarolniczej działalności gospodarczej, do których mają zastosowanie zasady opodatkowania określone w art. 27, art. 30c albo art. 30ca albo ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym w zakresie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych,
4. z zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w Ustawie z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

– który w roku podatkowym w stosunku do co najmniej czworga dzieci, o których mowa w art. 6 ust. 4c, z uwzględnieniem art. 6 ust. 4e i 8, wykonywał władzę rodzicielską, pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało, lub sprawował funkcję rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą, a w przypadku pełnoletnich uczących się dzieci – wykonywał ciążący na nim obowiązek alimentacyjny albo sprawował funkcję rodziny zastępczej, z zastrzeżeniem ust. 39 i 44–48.

Zgodnie z art. 21 ust. 45 omawianej ustawy: przy ustalaniu prawa do zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 153, nie uwzględnia się dziecka, które w roku podatkowym, na podstawie orzeczenia sądu, zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Jakie dokumenty potwierdzają prawo do ulgi dla rodzin 4+

Stosownie do art. 21 ust. 47 ustawy o PIT: na żądanie organów podatkowych podatnik jest obowiązany przedstawić zaświadczenia, oświadczenia oraz inne dowody niezbędne do ustalenia prawa do zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 153, w szczególności:

1. odpis aktu urodzenia dziecka;
2. zaświadczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka;
3. odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą;
4. zaświadczenie o uczęszczaniu pełnoletniego dziecka do szkoły.

Obowiązująca od 1 stycznia 2022 roku tzw. ulga dla rodzin 4+ dotyczy rodziców, w tym rodziców zastępczych, oraz opiekunów prawnych, bez względu na ich stan cywilny. Mogą z niej korzystać zarówno samotni rodzice (opiekunowie prawni), jak i małżonkowie oraz rodzice pozostający w związkach nieformalnych.

Ulga obejmuje przychody z:

• pracy na etacie (umowa o pracę, stosunek służbowy, praca nakładcza, spółdzielczy stosunek pracy),
• umów zlecenia zawartych z firmą,
• działalności gospodarczej, opodatkowanej według skali podatkowej, 19-procentowym podatkiem liniowym, stawką 5% (tzw. ulga IP Box) oraz ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych,
• zasiłku macierzyńskiego.

Jakie przychody obejmuje ulga dla rodzin 4+

Ulga ta przysługuje podatnikowi w związku z odpowiednio wykonywaniem władzy rodzicielskiej, sprawowaniem funkcji opiekuna, rodzica zastępczego lub wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci:

• małoletnich, bez względu na wysokość rocznych dochodów,
• pełnoletnich, otrzymujących zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną, bez względu na wysokość ich rocznych dochodów, oraz
• pełnoletnich do ukończenia 25 roku życia, uczących się w szkołach, o których mowa w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe.

Co więcej, podatnik może skorzystać z ulgi, jeżeli dzieci te:

• nie stosowały przepisów o 19-procentowym podatku liniowym lub o ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych (z wyjątkiem najmu prywatnego) w zakresie osiągniętych przychodów, poniesionych kosztów ich uzyskania, a także uprawnień bądź obowiązków związanych ze zmianą podstawy opodatkowania czy dokonywaniem innych doliczeń i odliczeń,
• nie podlegały opodatkowaniu podatkiem tonażowym na zasadach określonych w ustawie o podatku tonażowym lub tzw. podatkiem okrętowym na zasadach określonych w ustawie o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych.

Ponadto pełnoletnie uczące się dzieci nie mogą uzyskać w roku podatkowym dochodów opodatkowanych według skali podatkowej lub 19-procentowym podatkiem z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, udziałów (akcji) lub pochodnych instrumentów finansowych lub przychodów zwolnionych od podatku w ramach tzw. ulgi dla młodych czy ulgi na powrót, w łącznej wysokości przekraczającej dwunastokrotność kwoty renty socjalnej określonej w Ustawie z 27 czerwca 2003 roku o rencie socjalnej w wysokości obowiązującej w grudniu roku podatkowego, z wyjątkiem renty rodzinnej.

Zwolnieniu podlega kwota przychodu nieprzekraczająca 85 528 zł w roku podatkowym u każdego z rodziców lub opiekunów prawnych.

• wykonywał władzę rodzicielską;
• był opiekunem prawnym dziecka, które z nim mieszkało;
• był rodzicem zastępczym na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą;
• wykonywał ciążący obowiązek alimentacyjny lub był rodzicem zastępczym (w przypadku dorosłych, uczących się dzieci).

Czy ulga dla rodzin 4+ przysługuje tylko na dzieci przysposobione?

Co jednak istotne, zgodnie z art. 92 Ustawy z 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: Kodeks) dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską.

Podkreślić należy, że w przepisach prawa rodzinnego i opiekuńczego funkcjonuje również pojęcie przysposobienia. W myśl art. 114 § 1 Kodeksu przysposobić można osobę małoletnią tylko dla jej dobra.

Zgodnie zaś z art. 114¹ § 1 Kodeksu: przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy.

Stosownie do treści art. 123 § 2 Kodeksu: jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 1 kwietnia 2026 roku (nr 0115-KDIT2.4011.103.2026.2.KC) wskazał:

Mając na uwadze powołane wyżej przepisy, w przedstawionym opisie sprawy wskazać należy, że nie spełnia Pani warunku uprawniającego do skorzystania z tzw. ulgi dla rodzin 4+ za 2025 r. Syn Pani małżonka nie został przez Panią przysposobiony. Ponadto, w stosunku do syna Pani małżonka nie pełniła Pani funkcji opiekuna prawnego, ani nie sprawowała Pani funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą. Oznacza to, że nie jest Pani więc rodzicem czworga dzieci, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Ponadto, jak stwierdził organ podatkowy, sam fakt, że syn małżonka pozostaje na utrzymaniu podatnika i jej małżonka, prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, przebywa w ich miejscu zamieszkania w ramach opieki naprzemiennej (wówczas pozostaje pod jej faktyczną opieką wychowawczą i na jej utrzymaniu) oraz uczy się w szkole ponadpodstawowej, nie zawarł związku małżeńskiego i nie przekroczył limitu dochodów, nie jest wystarczające do uznania, że podatnik spełnia wobec tego dziecka wprowadzone przez ustawodawcę w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT kryteria.

Ulga 4+ przy wychowywaniu dzieci z różnych związków – podsumowanie

Podsumowując, samo wychowywanie oraz finansowe dbanie o utrzymanie dziecka z innego związku nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania ulgi dla rodzin 4+. Oprócz kwestii faktycznych konieczne jest również spełnienie warunków prawnych związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej oraz pełnieniem funkcji opiekuna prawnego.