Przez wiele lat osoba, która pobierała emeryturę z Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), musiała zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolniczego. Wskutek nowelizacji przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników sytuacja emerytów-rolników zmieniła się na lepsze. Jak wyglądają obecnie ubezpieczenie przedsiębiorcy pobierającego emeryturę z KRUS.
Ubezpieczenie społeczne rolników – obowiązujące przepisy oraz kluczowe zmiany w tych unormowaniach
Zasady podlegania rolniczym ubezpieczeniom społecznym reguluje Ustawa z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (ustawa o KRUS).
Przepisy te zostały znowelizowane Ustawą z 28 kwietnia 2022 roku, w ramach której uchylono wymóg rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę, która nabyła prawo do emerytury.
Do uchwalenia takiej zmiany przyczyniły m.in. liczne postulaty rolników i organizacji rolniczych kierowane do resortu pracy, według których przepisy ustawy o KRUS dotyczące zawieszania wypłaty emerytur rolniczych w przypadku niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej były krzywdzące.
Należy podkreślić, że zmiany wynikające ze wspomnianej nowelizacji weszły w życie 15 czerwca 2022 roku.
Omawiane korekty legislacyjne mają wpływ na zobowiązania ubezpieczeniowe osoby pobierającej emeryturę z KRUS i prowadzącej w dalszym ciągu gospodarstwo rolnicze.
Emerytura przysługująca z KRUS – najważniejsze informacje
Omawiając kwestie ubezpieczenia przedsiębiorcy-rolnika, warto nieco miejsca poświęcić uprawnieniu, jakim jest emerytura rolnicza.
Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o KRUS emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnięcie wieku emerytalnego (u kobiet – 60 lat, a u mężczyzn – 65 lat);
- podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 25 lat.
Jak wynika z art. 19 ust. 2 ustawy o KRUS, emerytura rolnicza przysługuje także ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnięcie wieku 55 lat w przypadku kobiet albo 60 lat w przypadku mężczyzn;
- podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 30 lat;
- zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej.
Art. 19 ust. 2 ustawy o KRUS ma zastosowanie do rolnika, który do 31 grudnia 2017 roku spełnił warunki, o których mowa w tym przepisie.
Jeżeli zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej wynika z wywłaszczenia gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, ich zbycia na cel uzasadniający wywłaszczenie albo trwałego wyłączenia zgodnie z obowiązującymi przepisami użytków rolnych z produkcji rolniczej z przyczyn niezależnych od rolnika, warunek podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 30 lat uważa się za spełniony, jeżeli rolnik podlegał mu przez co najmniej 12 lat i 6 miesięcy.
Do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o KRUS zalicza się okresy:
- podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983–1990;
- prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed 1 stycznia 1983 roku;
- od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi, przy czym przepisu tego nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku.
Nie można ich jednak uznać za okresy ubezpieczenia, jeżeli wiążą się one z prawem do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów.
Prawo do emerytury podlega zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Nie można jednak zawiesić lub zmniejszyć wypłaty części składkowej emerytury rolniczej ani kwoty, o jaką o jaką emerytura lub ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin przekracza 95% emerytury podstawowej.
Przy zawieszeniu lub zmniejszeniu prawa do emerytury rolniczej nie bierze się pod uwagę dochodów z działalności rolniczej.
Rodzaje ubezpieczeń wyodrębnionych w ramach ubezpieczenia społecznego rolników
Zgodnie art. 1 ust. 2 ustawy, w ubezpieczeniu społecznym rolników można wymienić:
- ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie;
- ubezpieczenie emerytalno-rentowe.
Obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego
Podstawowym zagadnieniem w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe przez rolnika, który skorzystał z uprawnień emerytalnych, jest kwestia dalszego podlegania wspomnianym ubezpieczeniom.
Przykład 1.
Rolnik prowadzący własne gospodarstwo zdecydował się przejść na emeryturę na zasadach przewidzianych w ustawie. Osiągnął już wiek emerytalny i podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres. Ponieważ nie zamierza kontynuować działalności rolniczej, nie musi opłacać składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.
W powyższych okolicznościach stosuje się art. 3a ust. 4 ustawy o KRUS stanowiący, że w przypadku złożenia wniosku o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje od dnia następującego po dniu, w którym wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo.
Czy w sytuacji, gdy rolnik na emeryturze nadal prowadzi gospodarstwo rolne, należy dokonać korekty w zakresie obowiązku ubezpieczenia emerytalno-rentowego?
Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie – czy są obowiązkowe?
Jak już wspomnieliśmy, w ubezpieczeniu społecznym rolników wyróżnia się ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.
Z dotychczasowych wyjaśnień wynika, że rolnik na emeryturze, który nadal prowadzi gospodarstwo rolne, nie musi już płacić składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Czy w odniesieniu do innych wskazanych rodzajów ubezpieczeń ma zastosowanie analogiczna zasada?
W kwestii podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu obowiązuje art. 7 ust. 1 ustawy o KRUS, według którego tym ubezpieczeniom podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny – jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Wiąże się to z tym, że rolnik-emeryt będzie nadal płacił comiesięczną składkę w określonej wysokości, a co za tym idzie – będą mu przysługiwały świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego lub macierzyńskiego (odpowiednio: jednorazowe odszkodowanie albo zasiłek chorobowy).
Jednocześnie rolnik, który pobiera emeryturę z KRUS-u i kontynuuje pracę na roli, może zrezygnować z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego lub macierzyńskiego, przy czym musi podjąć konkretne działania.
Przykład 2.
Rolnik przeszedł na emeryturę, przy czym nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Aby zrezygnować z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego lub macierzyńskiego, musi zgłosić taki zamiar w oddziale KRUS-u. W takim przypadku konieczne jest złożenie pisemnego wniosku o wyłączenie z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Jeżeli KRUS pozytywnie rozpatrzy wniosek, emerytowany rolnik zostanie zwolniony z opłacania składek na wskazane ubezpieczenie.
Zwolnienie z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego lub macierzyńskiego będzie równocześnie oznaczać brak prawa do świadczeń przysługujących w ramach tego ubezpieczenia.
Ubezpieczenie przedsiębiorcy pobierającego emeryturę z KRUS. Podsumowanie
Obowiązujące obecnie przepisy ustawy o KRUS nie wymagają już rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę, która nabyła prawo do emerytury rolniczej. W ubezpieczeniu społecznym rolników wyróżnia się ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Rolnik-emeryt dalej prowadzący działalność rolniczą nie musi opłacać składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe w przeciwieństwie do składek na inne wymienione wyżej ubezpieczenia.
