Kiedy ma miejsce przedawnienie zobowiązania podatkowego, a kiedy zobowiązania w składkach ZUS? Odpowiedź jest jednoznaczna. Jednak zanim podatnik odpowie sobie na to pytanie, musi obliczyć, kiedy nastąpi to przedawnienie. To jednak jeszcze za mało informacji. Niektóre zdarzenia mogą bowiem spowodować zawieszenie albo przerwanie biegu okresu przedawnienia, co w efekcie może wydłużyć przedawnienie danego zobowiązania. Od czego to zależy?
Czym jest przedawnienie zobowiązania podatkowego?
Przedawnienie zobowiązania podatkowego wiąże się z upłynięciem ustawowego okresu, po którym podatnik nie musi już regulować zobowiązania podatkowego z określonego tytułu, np. z tytułu podatku dochodowego, podatku VAT, podatku od spadków i darowizn. Z kolei organ podatkowy nie może po tym terminie dochodzić od podatnika zapłaty zaległego zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami.
Przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powoduje jego wykasowania. Ono wciąż widnieje, natomiast podatnik nie jest już zobowiązany do jego rozliczenia i zapłaty.
Warto w tym miejscu wspomnieć o jednej istotnej kwestii.
Zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Natomiast, gdy podatnik nie złożył w terminie deklaracji podatkowej lub nie ujawnił w niej kompletnych informacji wymaganych do ustalenia kwoty zobowiązania podatkowego, wtedy zobowiązanie podatkowe nie powstaje – w sytuacji, gdy decyzja je ustalająca została podatnikowi doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Formy przedawnienia zobowiązania podatkowego
Ordynacja podatkowa przewiduje różne formy wygaśnięcia zobowiązania podatkowego.
Jedną z najczęściej spotykanych w praktyce jest zapłata, potrącenie, wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia, także na mocy wydanej przez organ podatkowy decyzji administracyjnej lub przedawnienia z mocy prawa. Wskutek przedawnienia zobowiązania podatkowego stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć.
Kiedy ma miejsce przedawnienie zobowiązania podatkowego?
Przedawnienie zobowiązania podatkowego (okres jego rozpoczęcia, bieg) jest uzależnione od tego, z jakiego tytułu ono powstało.
Na mocy art. 70 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (zwanej dalej Ordynacją podatkową) zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Natomiast przykładowo zobowiązanie podatkowe podatnika podatku dochodowego od osób prawnych powstałe w okresie opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek (estońskim CIT) przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tego ryczałtu od dochodu z tytułu ukrytych zysków, od dochodu z tytułu wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, od dochodu z tytułu zmiany wartości składników majątku lub od dochodu z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych.
Z kolei w przypadku zobowiązania podatkowego podatnika podatku dochodowego od osób prawnych podlegającego opodatkowaniu wyrównawczemu przedawnia się ono z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku wynikającego z tego opodatkowania wyrównawczego.
Jak widać, tytuł zobowiązania podatkowego ma znaczenie na gruncie tego, od kiedy należy rozpocząć ustalanie okresu przedawnienia.
W jaki sposób postępuje okres przedawnienia zobowiązania podatkowego – zawieszenie biegu przedawnienia
Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego może upływać bez przeszkód i w efekcie upłynąć w ww. okresie. Często jednak zdarza się, że ulega on zawieszeniu, przerwaniu, po czym zostaje wznowiony – i tak wiele razy.
Nawiązując do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, zawieszenie biegu terminu przedawnienia (nierozpoczęcie tego biegu) może nastąpić z dniem:
wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania;
wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania;
doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia lub doręczenia zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;
wystąpienia przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, na wniosek strony, o opinię Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania co do zasadności zastosowania środków ograniczających umowne korzyści;
doręczenia zawiadomienia o przystąpieniu do zabezpieczenia w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W jaki sposób postępuje okres przedawnienia zobowiązania podatkowego – dalszy bieg przedawnienia po jego zawieszeniu
Jak już wyżej wskazano, bieg terminu przedawnienia może ulec zawieszeniu w określonych, ustawowych sytuacjach. Następnie po zawieszeniu może biec dalej od dnia następującego po dniu:
uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;
wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu;
prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe;
zakończenia postępowania zabezpieczającego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności;
doręczenia stronie opinii Rady wydanej po wystąpieniu przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, na wniosek strony, co do zasadności zastosowania środków ograniczających umowne korzyści lub po dniu upływu terminu na wydanie tej opinii.
Niestandardowe praktyki organów podatkowych
Organy podatkowe niekiedy próbują wyegzekwować od podatników przedawnione zobowiązania podatkowe.
Na tego typu działanie podatnik powinien odpowiedzieć w formie pisma skierowanego do takiego organu za pośrednictwem organu egzekucyjnego. W piśmie tym powinien zawrzeć argumenty o faktycznym wystąpieniu przedawnienia (nieistnienie obowiązku, wygaśnięcie obowiązku, brak wymagalności obowiązku) wraz z określeniem dokładnych dat oraz zarzuty dotyczące bezprzedmiotowego prowadzenia egzekucji.
Dane pismo z zarzutami podatnik musi wnieść nie później niż:
w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Uwaga na zabezpieczenia hipoteką
Organy podatkowe chętnie sięgają po zabezpieczenia ustanowione na podstawie wpisu do hipoteki, ponieważ mają taką możliwość.
hipoteką, lub
zastawem skarbowym
– jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.
Co więcej, zabezpieczenie przedawnienia zobowiązania podatkowego hipoteką lub zastawem skarbowym skutkuje tym, że zobowiązanie podatkowe nie ulega przedawnieniu z uwagi na rzeczowy charakter zabezpieczenia.
Należy jednak zaznaczyć, że po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego egzekucja tego zobowiązania może być realizowana przez organ podatkowy wyłącznie z przedmiotu hipoteki lub zastawu skarbowego.
Natomiast każdy podatnik ma prawo do przedawnienia zobowiązania podatkowego, niezależenie od tego, jakie zabezpieczenie organ podatkowy ustanowił na ich majątku. Potwierdza to wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku (sygn. akt SK 40/12), w którym Trybunał orzekł, że całkowity brak przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką przymusową stanowi przekroczenie zakresu swobody regulacyjnej ustawodawcy oraz narusza zasadę równego traktowania.
Przedawnienie zobowiązań w składkach ZUS
Przedawnienie zobowiązań w składkach ZUS następuje na takich samych zasadach, co przedawnienie zobowiązania podatkowego.
W myśl art. 24 ust. 4 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) należności z tytułu składek ZUS ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, natomiast składki ZUS opłacone nienależnie przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia od ZUS-u w sprawie kwoty nienależnie opłaconych składek ZUS albo licząc od dnia opłacenia składek ZUS, w przypadku braku zawiadomienia od ZUS-u w sprawie kwoty nienależnie opłaconych składek ZUS.
Tak jak w przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego, tak i w sytuacji przedawnienia zobowiązania w składkach ZUS może nastąpić zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia.
Na mocy art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje:
od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek ZUS, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego;
od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy;
od dnia wszczęcia przez ZUS postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna;
w sytuacji, gdy wydanie decyzji przez ZUS zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (zawieszenie trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata).
Podobnie jak przy zobowiązaniu podatkowym bieg terminu przedawnienia może się nie rozpocząć, a rozpoczęty może ulec zawieszeniu:
od dnia zawarcia umowy o odroczenie do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek ZUS lub ostatniej raty,
od dnia objęcia restrukturyzacją należności z tytułu składek ZUS do dnia zapłaty ostatniej raty w przypadku rozłożenia na raty lub do dnia zapłaty w przypadku odroczenia terminu płatności.
Przedawnienie zobowiązania podatkowego to okres, po którego upłynięciu podatnik nie jest już zobowiązany do jego zapłaty. Podatnik powinien jednak pamiętać, że administracja skarbowa może sięgać do ww. narzędzi, które zawieszają lub przerywają bieg przedawnienia. Warto o tym pamiętać, ponieważ zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia powoduje wydłużenie łącznego okresu, w którym nastąpi dane przedawnienie.
