Kiedy odstąpienie od umowy zawartej na odległość jest niemożliwe?

Na podstawie art. 27 konsument ma prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Do 2021 r. z uprawnienia tego mogły korzystać tylko osoby fizyczne nie posiadające statusu przedsiębiorcy. W wyniku nowelizacji ustawy o prawach konsumenta uprawnienie do odstąpienia od umowy przysługuje także osobom fizycznym zawierającą umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści tej umowy wynika, że nie posiada ona dla niej charakteru zawodowego. Ocena tego, czy zakup miał charakter zawodowy, czy też nie, dokonuje się w oparciu o przedmiot prowadzonej działalności wpisanej do CEIDG.

Uprawnienie do dostąpienia przysługuje z mocy prawa niezależnie od postanowień umowy. Z mocy ustawy stanowi element stosunku prawnego łączącego strony. Do jego zrealizowania wystarczające jest złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy w terminie 14 dni od nawiązania umowy, a w przypadku gdy jej przedmiotem jest nabycie produktów, od ich otrzymania. Celem prawa do odstąpienia jest ochrona konsumenta, w szczególnej sytuacji sprzedaży na odległość, gdy kupujący nie ma możliwości zaznajomienia się z produktem, a także w okoliczności zawierania umowy poza lokalem przedsiębiorstwa gdy zawiera umowy pod wpływem zaskoczenia i presji psychologicznej.

Art.38 ustawy o prawach konsumenta określa przypadki, w których konsumentowi, a także przedsiębiorcy o którym mowa w art. 38a ustawy nie przysługuje ustawowe uprawnienie do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość. Katalog wyjątków został wyodrębniony z uwagi na: 

1. właściwości rzeczy będących przedmiotem umowy, w odniesieniu do których ponowne zbycie rzeczy byłoby niemożliwe lub znacznie utrudnione;
2. właściwości niektórych usług, które wymagają ze strony przedsiębiorcy rezerwacji lub wykorzystania pewnych zasobów, a po odstąpieniu przez konsumenta od umowy usługi te nie mogłyby zostać zaoferowane innym odbiorcom; 
3. właściwość rzeczy, których wartość jest zmienna i uzależniona od sytuacji rynkowej;
4. specyfikę trybu zawarcia umowy;
5. ochronę racjonalności gospodarczej;
6. przyznanie konsumentowi prawa do rezygnacji z odstąpienia od umowy;

Zgoda konsumenta (art. 38 pkt 1 ustawy o prawach konsumenta)

Zgodnie z treścią art. 38 pkt 1 ustawy konsument nie może odstąpić od umowy zawartej z przedsiębiorcą poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, gdy spełniono łącznie następujące przesłanki:

1. strony zawierają umowę o świadczenie usługi,
2. przed wykonaniem usługi konsument został poinformowany przez przedsiębiorcę, że po spełnieniu przez niego świadczenia utraci prawo odstąpienia od umowy,
3. konsument wyraził uprzednią, wyraźną zgodę na rozpoczęcie spełnienia świadczenia i zaakceptował utratę uprawnienia do odstąpienia od umowy oraz
4. przedsiębiorca wykonał usługę w całości przed upływem czternastodniowego terminu do odstąpienia od umowy.

Wszystkie przesłanki powinny być spełnione łącznie a utrata prawa do odstąpienia materializuje się dopiero po spełnieniu ostatniej z nich.

Cena lub wynagrodzenie zależne od wahań na rynku finansowym (art. 38 pkt 2)

Konsument nie ma prawa na odstąpienie od umowy zawartej na odległość z przedsiębiorcą lub poza lokalem przedsiębiorstwa, gdy określona w tej umowie cena lub wynagrodzenie zależy od wahań na rynku finansowym, nad którymi przedsiębiorca nie sprawuje kontroli i które mogą wystąpić przed upływem terminu do odstąpienia od umowy.

Regulacja ta dotyczy umów, w której wysokość głównego świadczenia pieniężnego zależy od wahań na rynku finansowym. Gdy główne świadczenie pieniężne nie zostało wyrażone za pomocą określonej sumy, a zgodnie z warunkami umowy jego wysokość zostaje ustalona według innego niż dany pieniądz miernika wartości, np. wynagrodzenie obliczane jest w oparciu o indeks aktualnych stóp procentowych. 

Prawo do odstąpienia nie przysługuje wówczas gdy w okresie 14 dni mogą zdarzyć się takie zmiany na rynku finansowym, które nie pozwalają określić jednoznacznej wartości usługi lub produktu, a ponadto przedsiębiorca nie sprawuje kontroli nad wahaniami zależnego wskaźnika na rynku finansowym. 

Rzecz zindywidualizowana (art. 38 pkt 3)

Gdy przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb konsument nie może odstąpić od zawartej umowy. Ponowna sprzedaż produktu stworzonego na specjalne zamówienie klienta, według jego wytycznych, z uwagi na jego indywidualne cechy może okazać się niemożliwa. Co prowadziłoby do powstania straty finansowej po stronie przedsiębiorcy.

Przykład 1.

Konsument, który zamówił koszulkę ze zdjęciem, wizytówki, czy meble na wymiar nie może skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy.  

Jednak gdy Konsument, dokonując zakupu wybiera standardowe opcje produktu, udostępnione przez sprzedającego, wówczas zachowuje prawo do odstąpienia od umowy. 

Przykład 2.

Konsument kompletuje zestaw mebli z katalogu przygotowanego przez przedsiębiorcę. 

Rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu (art. 38 pkt 4)

Konsumentowi nie przysługuje ustawowe uprawnienie do odstąpienia, jeżeli poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość zawarł z przedsiębiorcą umowę, w której przedmiotem świadczenia jest rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia. Rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu to rzeczy, które mogą być bezpiecznie spożyte jedynie w określonym czasie, z kolei rzeczy, które mają krótki termin przydatności do użycia po pewnym czasie tracą swoje właściwości. 

Rzeczy w zapieczętowanym opakowaniu (art. 38 pkt 5)

Konsument również nie może odstąpić od umowy gdy jej przedmiotem jest rzecz dostarczana w zapieczętowanym opakowaniu, gdy po otwarciu opakowania nie można jej zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, a opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu. Wyłączenie to odnosi się przede wszystkim do produktów, których transport powinien odbywać się w określonych warunkach lub które ze względu na swoje przeznaczenie, powinny być szczelnie zamknięte w opakowaniu. 

Przykład 3.

Rozerwanie opakowania produktów żywnościowych, np. makaronu – powoduje utratę prawa do odstąpienia, bowiem ze względów ochrony zdrowia, bezpieczny zwrot towaru jest niemożliwy.

Rzeczy nierozłącznie połączone z innymi (art. 38 pkt 6)

Konsumentowi nie przysługuje ustawowe uprawnienie do odstąpienia od umowy zawartej z przedsiębiorcą poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, jeżeli na podstawie tej umowy przedmiotem świadczenia są rzeczy, które po dostarczeniu, ze względu na swój charakter, zostają nierozłącznie połączone z innymi rzeczami. Ochrona racjonalności gospodarczej przemawia za utratą prawa do odstąpienia gdy zakupiona rzecz staje się częścią składową lub przynależnością innej rzeczy, np. zamontowanie drzwi w domu.   

Napoje alkoholowe o zmiennej wartości (art. 38 pkt 7)

Jeżeli przedmiotem świadczenia są napoje alkoholowe, których cena została uzgodniona przy zawarciu umowy sprzedaży, a których dostarczenie może nastąpić dopiero po upływie 30 dni i których wartość zależy od wahań na rynku, nad którymi przedsiębiorca nie ma kontroli konsument nie ma prawa odstąpienia od umowy. Dotyczy to w szczególności alkoholi, których nabycie jest formą inwestycji i których wartość rynkowa ulega zmianie. Konsument nadal zachowuje prawo do odstąpienia, gdy przedmiotem umowy są napoje alkoholowe w obrocie masowym.

Pilna naprawa lub konserwacja na żądanie konsumenta (art. 38 pkt 8)

Konsument nie może odstąpić od umowy zawartej z przedsiębiorcą poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, jeżeli wyraźnie żądał, aby przedsiębiorca do niego przyjechał w celu dokonania pilnej naprawy lub konserwacji. Wyłączenie prawa do odstąpienia, ma chronić interes przedsiębiorcy, który w szczególnych okolicznościach podejmuje się wykonania usługi. Jednak w przypadku gdy przedsiębiorca świadczy dodatkowo inne usługi niż te, których wykonania konsument żądał, lub dostarcza rzeczy inne niż części zamienne niezbędne do wykonania naprawy lub konserwacji, konsumentowi nadal przysługuje ustawowe prawo odstąpienia od umowy w odniesieniu do dodatkowych usług lub rzeczy.

Nagrania dźwiękowe lub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym opakowaniu. (art. 38 pkt 9)

Gdy przedmiotem świadczenia są nagrania dźwiękowe lub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym opakowaniu, konsument otwierając opakowanie, traci prawo do odstąpienia od umowy. 

Dzienniki, periodyki i czasopisma (art. 38 pkt 10)

Analogicznie prawo do odstąpienia nie przysługuje od umowy, której przedmiotem jest dostarczanie przez przedsiębiorcę dzienników, periodyków lub czasopism. Przedmioty te szybko tracą swoją aktualność, przez co odsprzedaż tych produktów byłaby niemożliwa co znów naraziłoby przedsiębiorcę na nieuzasadnione koszty. Ponadto konsument, po dostarczeniu produktów, mógłby skorzystać z otrzymanych materiałów, a następnie odstąpić od umowy odzyskując świadczenie pieniężne. 

Wyłączenie prawa do odstąpienia nie ma jednak zastosowania w odniesieniu do umów o prenumeratę wydawnictw, której przedmiotem jest cykliczna dostawa pism. 

Aukcja publiczna (art. 38 pkt 11)

Konsument nie ma prawa do odstąpienia od umowy, do której zawarcia doszło w drodze aukcji publicznej. Organizacja aukcji wiąże się z wysokimi kosztami transakcyjnymi obciążającymi przedsiębiorcę, konieczna jest zatem ochrona jego interesu właśnie przez wyłączenie prawa do odstąpienia od umowy. Akcentuje ono trwałość umowy między stronami, a także zapewnia przejrzystość procedur aukcyjnych.

Usługi (art. 38 pkt 12)

Konsumentowi nie przysługuje uprawnienie do odstąpienia od – zawartych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa – umów o świadczenie usług w zakresie zakwaterowania, innych niż do celów mieszkalnych, przewozu rzeczy, najmu samochodów, gastronomii, usług związanych z wypoczynkiem, wydarzeniami rozrywkowymi, sportowymi lub kulturalnymi, jeżeli w umowie oznaczono dzień lub okres świadczenia usługi. Niektóre usługi wymagają od przedsiębiorcy rezerwacji zasobów, które w razie odstąpienia są niemożliwe do odzyskania. Celem wyłączenia prawa do odstąpienia jest niwelacja różnic w zakresie praw i obowiązków poszczególnych stron umowy, a także uniknięcie ryzyka poniesienia zbędnych kosztów.  

Dostarczanie treści cyfrowych, niezapisanych na nośniku materialnym. (art. 38 pkt 13)

Konsument nie może odstąpić od umowy o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są zapisane na nośniku materialnym, jeżeli spełnianie świadczenia rozpoczęło się za jego wyraźną zgodą przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i po poinformowaniu go przez przedsiębiorcę o utracie prawa do odstąpienia .Wyjątek odnosi się do transmisji internetowych prowadzonych na żywo, gdzie konsument otrzymuje świadczenie przed upływem terminu do odstąpienia od umowy, a z charakteru usługi wynika że nie ma możliwości jego zwrotu. 

Przedsiębiorca według własnego uznania i dobrej woli, może w treści umowy z konsumentem wskazać, że pomimo zaistnienia powyższych zdarzeń, konsumentowi nadal przysługuje prawo do odstąpienia od umowy w określonym terminie. Nie jest to jednak obowiązek przedsiębiorcy a jedynie możliwość kształtowania stosunku prawnego w oparciu o zasadę swobody umów. 

Okoliczności te,  nie mają wpływu na prawo do odstąpienia od umowy, które przysługują konsumentowi na innej podstawie normatywnej np. w przypadku wystąpienia wady na podstawie przepisów o rękojmi.  

Podstawa prawa:

Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U z 2021 r. poz. 2105 t.j.)

Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.