Utworzenie fundacji rodzinnej wymaga od fundatora pokrycia funduszu założycielskiego. Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej rodzi istotne pytania na gruncie podatków, w szczególności w kontekście opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Czy wniesienie majątku do fundacji rodzinnej jest czynnością podlegającą temu obowiązkowi podatkowemu?
Fundusz założycielski a wniesienie majątku do fundacji rodzinnej
W pierwszej kolejności warto odnieść się do przepisów ustawy o fundacji rodzinnej, gdzie w art. 2 wskazano, że fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej. Przez świadczenie rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane beneficjentowi do korzystania przez fundację rodzinną lub fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy fundacja rodzinna nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych.
Natomiast w myśl art. 21 ww. ustawy do powstania fundacji rodzinnej jest wymagane:
- złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;
- ustalenie statutu;
- sporządzenie spisu mienia;
- ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut;
- wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie 2 lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;
- wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.
Na mocy art. 22 ustawy akt założycielski sporządza się w formie aktu notarialnego.
Fundusz założycielski nie podlega opodatkowaniu PCC
Przechodząc na grunt prawa podatkowego, wskażmy, że zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy PCC czynności cywilnoprawne podlegają podatkowi, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Katalog czynności podlegających opodatkowaniu został określony w art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy PCC. Ustawodawca wprowadził zasadę enumeratywnego określenia czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Tym samym o kwalifikacji określonej czynności prawnej, a w konsekwencji o jej podleganiu opodatkowaniu tym podatkiem, decyduje jej treść (elementy przedmiotowo istotne), a nie nazwa. Zatem, jeżeli strony zawierają umowę i układają stosunki w jej ramach w określony sposób, to dla oceny, czy powstanie obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych, w związku z dokonaniem wskazanej w ustawie czynności, miarodajne będą rzeczywiste prawa i obowiązki stron tej umowy pozwalające na ich kwalifikację pod względem prawnym.
Jak wskazał WSA we Wrocławiu w wyroku z 7 grudnia 2023 roku (I SA/Wr 378/23), do zakresu przedmiotowego opodatkowania tym podatkiem ustawodawca kwalifikuje jednoznaczne czynności cywilnoprawne. W rezultacie opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlega dokonanie konkretnej czynności cywilnoprawnej (wymienionych w literach a) – k) pkt 1 ust. 1 art. 1 ustawy PCC na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, np. pożyczki, sprzedaży. Ustalenie, że w konkretnym przypadku dana czynność objęta jest przedmiotem opodatkowania PCC, wymaga jej kwalifikacji jako wypełniającej zakres pojęciowy zgodnie z odpowiednimi unormowaniami.
Na gruncie podatku PCC określone przypadki wniesienia majątku do podmiotu mającego osobowość prawną podlegają opodatkowaniu. Zauważmy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k ustawy PCC opodatkowaniu podlegają umowy spółki.
Jednocześnie w myśl art. 1 ust. 3 ustawy w przypadku umowy spółki za zmianę umowy uważa się:
- przy spółce osobowej – wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania;
- przy spółce kapitałowej – podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki oraz dopłaty;
- przekształcenie lub łączenie spółek, jeżeli ich wynikiem jest zwiększenie majątku spółki osobowej lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej;
- przeniesienie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim:
- rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej, jeżeli jej siedziba nie znajduje się na terytorium państwa członkowskiego,
- siedziby spółki kapitałowej, jeżeli jej rzeczywisty ośrodek zarządzania nie znajduje się na terytorium państwa członkowskiego
– także wtedy, gdy czynność ta nie powoduje podwyższenia kapitału zakładowego.
Umowa zamiany podlega także podatkowi, jeżeli co najmniej jedna z rzeczy znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jedno z praw majątkowych jest wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 4a ustawy).
W myśl art. 1 ust. 5 ustawy umowa spółki oraz jej zmiana podlega podatkowi, jeżeli w chwili dokonania czynności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej znajduje się:
- w przypadku spółki osobowej – siedziba tej spółki;
- w przypadku spółki kapitałowej:
- rzeczywisty ośrodek zarządzania, albo
- siedziba tej spółki – jeżeli jej rzeczywisty ośrodek zarządzania nie znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego.
W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na definicje zawarte w art. 1a ustawy PCC. Otóż użyte w ustawie określenia oznaczają:
- spółka osobowa – spółkę: cywilną, jawną, partnerską, komandytową lub komandytowo-akcyjną;
- spółka kapitałowa – spółkę: z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjną lub europejską.
W świetle powyższego należy wskazać, że fundacja rodzinna nie jest wymieniona jako podatnik podatku PCC. Również akt założycielski fundacji rodzinnej nie jest czynnością prawną generującą w tym zakresie obowiązek podatkowy.
To zatem prowadzi do wniosku, że wniesienie majątku do fundacji rodzinnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem PCC.
W opisanym przypadku ani fundator, ani fundacja rodzinna nie mają obowiązku składania deklaracji PCC-3 z tytułu zawiązania fundacji rodzinnej. Utworzenie fundacji rodzinnej nie zostało wymienione jako czynność podlegająca opodatkowaniu podatkiem PCC.
Polecamy:
