Staż pracy jest jednym z fundamentalnych kryteriów determinujących szereg kluczowych uprawnień pracowniczych. Do świadczeń bezpośrednio powiązanych z długością zatrudnienia należą przede wszystkim: wymiar urlopu wypoczynkowego, dodatek stażowy w sferze budżetowej czy też nagrody jubileuszowe.
Okresy wliczane do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze do końca 2025 roku
Dotychczasowe zasady liczenia stażu, koncentrujące się głównie na okresach pozostawania w stosunku pracy, nie odzwierciedlały w pełni nowoczesnej, elastycznej ścieżki zawodowej obejmującej m.in. zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych czy prowadzenie własnej działalności gospodarczej. W kontekście tych wyzwań od 2026 roku weszły w życie rewolucyjne zmiany w przepisach, które zmieniły zasady obliczania stażu pracy.
Obecnie do okresu zatrudnienia wliczał się okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej.
Okresy wliczane do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze od 2026 roku
Od 2026 roku, do okresu zatrudnienia wliczać się będzie poza zatrudnieniem na umowę o pracę okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Marszałkowskiej i Służbie Celno-Skarbowej.
Od stycznia 2026 roku okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności gospodarczej oraz okresy współpracy z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe, będą zaliczane do stażu pracy.
- okres wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
- okres wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej,
- okres, w którym osoba fizyczna współpracowała z osobą wykonującą umowę zlecenia, umowę o świadczenie usług, umowę agencyjną,
- okres pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
- okres pozostawania przez osobę fizyczną członkiem spółdzielni kółek rolniczych
– w których ta osoba fizyczna podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Na tym nie koniec zmian, wliczane do stażu pracy bowiem będą także następujące okresy:
- okres, w którym przedsiębiorca korzystał z „Ulgi na start”,
- okres współpracy z przedsiębiorcą korzystającym z „Ulgi na start”,
- okres zawieszenia działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
- okres sprawowania przez osobę współpracującą osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe,
- udokumentowany okres wykonywania pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy przebyty za granicą.
W przypadku nakładania się wymienionych wcześniej okresów na siebie lub na okres pozostawania w stosunku pracy – do okresu zatrudnienia wlicza się ten najkorzystniejszy dla danej osoby.
Na co wpływa staż pracy?
Staż pracy ma znaczenie m.in. w przypadku następujących uprawnień pracowniczych:
- wymiaru urlopu wypoczynkowego,
- dodatku stażowego,
- nagrody jubileuszowej,
- jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Wymiar urlopu po zmianach
Zasady dotyczące wymiaru urlopu określone w Ustawie z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp) nie ulegają zmianom. W 2026 roku wymiar urlopu nadal będzie wynosić:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Pracownik, który chce skorzystać z wyższego wymiaru urlopu, musi przedłożyć pracodawcy dokumenty dotyczące jego zatrudnienia lub edukacji, aby wykazać, że ma udokumentowany staż pracy uprawniający do 26 dni urlopu.
Pamiętać należy, że przepisy kp pozwalają na zaliczenie do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, okresów nauki na poniższych zasadach.
Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się przewidziany programem nauczania czas trwania nauki w zasadniczej lub innej równorzędnej szkole zawodowej, ale nie więcej jednak niż 3 lata.
W przypadku ukończenia średniej szkoły zawodowej do okresu pracy, od którego uzależniony jest wymiar urlopu, wlicza się przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, ale nie więcej jednak niż 5 lat.
Ukończenie średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych skutkuje zaliczeniem do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, 5 lat.
Absolwentowi średniej szkoły ogólnokształcącej do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wlicza się 4 lata.
Absolwenci szkoły policealnej do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, będą mieli doliczone 6 lat.
Do okresu pracy, od którego uzależniony jest urlop w przypadku absolwentów szkoły wyższej, wlicza się dodatkowo 8 lat.
Wskazane okresy nauki nie podlegają sumowaniu.
Jeśli pracownik w tym samym czasie był zatrudniony na więcej niż jedną umowę o pracę, to do stażu wlicza się wyłącznie jeden z tych okresów.
Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, wówczas do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki – zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.
Przykład 1.
Pani Anna od stycznia rozpoczyna pracę na podstawie umowy o pracę jako kierownik biura. Wcześniej przez 6 lat prowadziła działalność gospodarczą. Skończyła jedynie liceum. Jaki będzie wymiar jej urlopu? Do grudnia 2025 roku pani Annie przysługiwałoby 20 dni urlopu. Po zmianach będzie mogła pochwalić się 10-letnim stażem uprawniającym ją do 26 dni urlopu. Musi tylko odpowiednio udokumentować okres prowadzenia działalności gospodarczej.
Przykład 2.
Pan Jeremiasz ukończył szkołę policealną. Dotychczas pracował na umowach zlecenie przez 5 lat. Obecnie poszukuje pracy. Jaki wymiar urlopu będzie mu przysługiwał? Do końca 2025 roku będzie miał prawo do 20 dni urlopu, po wejściu w życie zmian wymiar ten będzie wydłużony do 26 dni od stycznia 2026 r.
Staż pracy a nagroda jubileuszowa
Staż pracy ma znaczenie dla określenia nagrody jubileuszowej przysługującej pracownikom sfery budżetowej.
Z reguły nagroda jubileuszowa przysługuje w wysokości:
- 75% wynagrodzenia miesięcznego po 20 latach pracy,
- 100% wynagrodzenia miesięcznego po 25 latach pracy,
- 150% wynagrodzenia miesięcznego po 30 latach pracy,
- 200% wynagrodzenia miesięcznego po 35 latach pracy,
- 300% wynagrodzenia miesięcznego po 40 latach pracy,
- 400% wynagrodzenia miesięcznego po 45 latach pracy.
Wyższa odprawa zależna od stażu pracy
Zgodnie z kp pracownik spełniający warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, otrzymuje jednorazową odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. W przypadku większości pracowników jest to obowiązująca zasada.
Są jednak pewne wyjątki, które dotyczą pracowników sfery budżetowej. Przykładowo w Ustawie z 16 września 1982 roku o pracownikach urzędów państwowych przewidziano wyższe wysokości odprawy emerytalnej lub rentowej, których wysokość uzależniona jest od stażu pracy. Na mocy tego aktu prawnego urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jednorazowa odprawa:
- po dziesięciu latach pracy w urzędach – w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia;
- po piętnastu latach pracy w urzędach – w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia;
- po dwudziestu latach pracy w urzędach – w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.
Dodatek stażowy a staż pracy
Dodatek stażowy przysługuje pracownikom sfery budżetowej w wysokości wynoszącej po pięciu latach pracy 5% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Dodatek ten wzrasta o 1% za każdy kolejny rok pracy aż do osiągnięcia 20% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Podsumowanie
Podsumowując, wprowadzone zmiany należy ocenić pozytywnie. Pozwalają one na równe traktowanie pracowników i przyznanie uprawnień pracowniczych, takich jak m.in. dłuższy urlop, osobom, które dotychczas pracowały poza tradycyjnym etatem, ale ich zatrudnienie nie było formalnie wliczane do stażu pracy.
