Poradnik Przedsiębiorcy

Jaki wymiar urlopu przysługuje pracownikowi?

Prawo do urlopu jest jedną z podstawowych zasad prawa pracy, co wiąże się z tym, że wątpliwości interpretacyjne związane z nabyciem przez pracownika prawa do urlopu należy z reguły rozstrzygać na jego korzyść. Prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego jest jednym z jego podstawowych uprawnień. Wynika ono nie tylko z Kodeksu pracy, lecz także z norm wyższego rzędu, chociażby prawo to przyznaje pracownikom art. 66 ust. 2 Konstytucji RP. A jak prawidłowo ustalić wymiar urlopu?

Komu przysługuje urlop wypoczynkowy?

Prawo do urlopu nabywają tylko osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy. Osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy nabywają to prawo wówczas, gdy przepisy szczególne im je przyznają lub gdy strony tak ustalą.

Wymiar urlopu w pierwszym roku pracy

Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w życiu, uzyskuje prawo do urlopu w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu mu przysługującego. Oznacza to, że prawo do urlopu pracownik uzyskuje z upływem każdego miesiąca, a jego wymiar obliczany jest proporcjonalnie do przepracowanych miesięcy. Bez względu na to, u ilu pracodawców pracownik będzie pracował w danym roku kalendarzowym, urlop ten u każdego będzie traktowany i liczony jako pierwsza praca w życiu.

Wymiar urlopu cząstkowego wynosi za każdy miesiąc pracy 1/12 część wymiaru urlopu. Z braku podstawy prawnej nie podlega on zaokrągleniu. Z reguły urlop cząstkowy jest obliczany od wymiaru 20 dni urlopu. Za 1 miesiąc pracy pracownik nabywa prawo do 1/12 z 20 dni urlopu, czyli do 1 i 2/3 dnia. Jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy, a więc po miesiącu pracy urlop wynosi 1 dzień 5 godzin i 20 minut. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym, w pełnym wymiarze od dnia, w którym rozpoczyna pracę w danym roku, a nie już proporcjonalnie, jak jest przy pierwszej pracy. 

Wymiar urlopu

Określony w art. 154 § 1 wymiar urlopu odnosi się do pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, który uzależniony jest od stażu pracy i wykształcenia pracownika.

I tak wymiar ten wynosi:

  • 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;

  • 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Wymiar urlopu może być inaczej ustalony dla pracownika w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w umowie o pracę, jednakże nigdy nie może być niższy niż mówią przepisy Kodeksu pracy. 

 

Staż pracy a wymiar urlopu

Do stażu pracy, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia. Wliczamy zarówno zatrudnienie w kraju, jak i za granicą. Podstawowym i powszechnie przyjętym dokumentem potwierdzającym okres zatrudnienia jest świadectwo pracy. Należy podkreślić, że nie ma przepisu, który stanowiłby, że podstawę do uwzględnienia okresu zatrudnienia stanowi wyłącznie świadectwo pracy. W przypadku, gdy pracownik go nie posiada, może udokumentować okres zatrudnienia, przedstawiając np. umowę o pracę lub inny dokument potwierdzający fakt pozostawania w zatrudnieniu. Szczególnie trudne udokumentowanie stosunku pracy może być w przypadku pracy za granicą. W związku z tym, że przepisy, zarówno krajowe, jak i wspólnotowe nie określają, jakimi dokumentami należy potwierdzić okres zatrudnienia za granicą, to zastosowanie znajdzie tutaj rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. nr 62, poz. 286 ze zm.). Akt ten dopuszcza możliwość potwierdzenia okresów zatrudnienia dokumentami różnego rodzaju. W celu udokumentowania okresów pracy poza krajem mogą posłużyć się zaświadczenia wydane przez zagranicznego pracodawcę lub odpowiedni organ publiczny, umowa o pracę, odcinki wypłat wynagrodzenia czy zaświadczenie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu zatrudnienia. Przepisy również nie regulują kwestii tłumaczenia dostarczanych przez pracownika dokumentów. Należy jednak uznać, że o takie tłumaczenie powinien zatroszczyć się pracownik lub osoba zainteresowana zatrudnieniem.

Wpływ wykształcenia pracownika na wymiar urlopu

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

  1. zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,  
  2. średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,  
  3. średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,  
  4. średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
  5. szkoły policealnej - 6 lat,  
  6. szkoły wyższej - 8 lat.

Uwzględnia się tylko te okresy nauki, które zostały zakończone w sposób przewidziany prawem, czyli gdy pracownik otrzymał stosowne zaświadczenie lub dyplom. Licencjat uważany jest za studia wyższe. Okres nauki uwzględnia się we wszystkich stosunkach pracy, także wówczas, gdy pracownik jest zatrudniony jednocześnie u kilku pracodawców.

Niepełnoetatowcy a wymiar urlopu

Przy ustalaniu wymiaru urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy stosuje się wskazane wyżej zasady dotyczące jego stażu pracy i wykształcenia. Jednakże przy obliczaniu wymiaru stosuje się zasadę proporcjonalności. Pracownik nabywa prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do wymiaru czasu pracy. Przykładowo zatrudniony na ćwierć etatu uzyskuje urlop w wymiarze 5, a nie 20 dni.