Opodatkowanie sektora bankowego – co zmieni się w Polsce od 2026 roku?

Banki odgrywają istotną rolę w systemie finansowym, zarówno dla przedsiębiorców, jak i osób fizycznych, oferując między innymi finansowanie długoterminowych inwestycji czy potrzeb konsumenckich i mieszkaniowych. Pomoc ta nie jest jednak darmowa – zaciągnięcie kredytu, zwłaszcza wieloletniego, wiąże się z obowiązkiem spłaty kwoty znacznie przewyższającej otrzymany kapitał. W odpowiedzi na rekordowe zyski sektora bankowego ustawodawca zdecydował o podwyższeniu – od 1 stycznia 2026 roku – podatku dochodowego obciążającego instytucje finansowe. Znowelizowana została Ustawa z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych oraz Ustawa z 15 stycznia 2016 roku o podatku od niektórych instytucji finansowych. Zmiany w tych przepisach mają na celu przede wszystkim modyfikację zasady, zgodnie z którą banki podlegały tym samym stawkom CIT co inni podatnicy. Segment bankowy wyodrębniono jako osobną kategorię, z zastosowaniem zróżnicowanych stawek zależnych od rodzaju instytucji oraz skali prowadzonej działalności. Powstaje zatem pytanie: jak w praktyce kształtuje się nowe opodatkowanie sektora bankowego i czy są to zmiany, które pozytywnie wpłyną na sytuację obywateli?

Czy zmiany są potrzebne?

W latach, kiedy gospodarka była regularnie zamykana, ludzie tracili pracę i wiele osób martwiło się o najbliższą przyszłość, banki osiągały nadzwyczajne wyniki finansowe. Od 2022 roku sektor bankowy w całej UE notuje znacząco większe zyski. Jest to efektem rekordowego wzrostu inflacji po pandemii, agresji Rosji na Ukrainę oraz dynamicznych podwyżek stóp procentowych prowadzonych w ramach polityki pieniężnej. W Polsce w 2024 roku wynik finansowy netto banków wyniósł 42 mld zł, co oznacza wzrost o 51,9% w porównaniu do 2023 roku, gdy osiągnął poziom 27,6 mld zł.

Istotnym czynnikiem kształtującym sytuację fiskalną Polski jest także pogarszające się bezpieczeństwo w Europie Wschodniej. Agresja Rosji wymusiła bezprecedensowy wzrost nakładów na obronność, obejmujący zarówno modernizację techniczną, jak i zwiększenie liczebności sił zbrojnych. Wydatki obronne w 2023 roku wyniosły ok. 3% PKB (o 75% więcej niż rok wcześniej), w 2024 roku zbliżyły się do 4% PKB, a plan na 2025 roku zakłada poziom 4,7% PKB. Oznacza to, że od 2026 roku Polska będzie przeznaczać na obronność co najmniej 5% PKB, czyli nominalnie ponad 200 mld zł rocznie, co wymaga trwałego zwiększenia dochodów budżetowych.

W tych realiach ustawodawca uznał, że uzasadnione jest nałożenie dodatkowego ciężaru podatkowego na podmioty, które w obecnych warunkach rynkowych osiągają ponadprzeciętne zyski. Dotyczy to w szczególności instytucji sektora bankowego, które korzystają m.in. na wysokiej inflacji i podwyższonych stopach procentowych. Takie uzasadnienie czytamy w dokumencie dołączonym do Ustawy z 6 listopada 2025 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych (dalej: ustawa zmieniająca).

Do wprowadzanych zmian odniósł się również Prezydent RP, który podkreślił, iż:

Nie może być tak, że obciążenia podatkowe ponosi statystyczny obywatel lub niewielkie przedsiębiorstwo, podczas gdy korporacje zagraniczne albo duże instytucje finansowe uzyskują rekordowe zyski. W ostatnich latach banki osiągnęły ponadprzeciętne zyski. Uznałem więc, że zasadne jest skierowanie większej części tych zysków na rzecz państwa, szczególnie w obliczu rosnących potrzeb, między innymi związanych z finansowaniem bezpieczeństwa Rzeczypospolitej i rozbudowy naszych sił zbrojnych.

Opodatkowanie sektora bankowego – kogo obejmą nowe stawki CIT?

Nowelizacja nie wprowadza wielu zmian, tekst całej ustawy zmieniającej mieści się na niecałych czterech stronach, co jak na standardy prawa podatkowego jest niespotykane. W zasadzie modyfikacje obejmują jedynie podwyższenie podatków nałożonych na banki. Nie zrobiono tego jednak, ustalając jedną stawkę dla całego sektora. Wysokość podatku zależy od rodzaju instytucji finansowej.

Podmioty objęte stawką 23%

Podstawową, docelową stawką CIT (w najbliższych dwóch latach stawka ta będzie wyższa) w wysokości 23% objęto:

• banki krajowe;
• banki zagraniczne;
• instytucje kredytowe w rozumieniu Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (dalej: Prawo bankowe);
• podatkowe grupy kapitałowe – w części, w jakiej dochód banku krajowego pozostaje włączony do sumy dochodów PGK.

Z tej kategorii wyłączono jednak banki spółdzielcze, które zostały objęte odrębnym, preferencyjnym reżimem.

Podmioty objęte stawką 21%

Niższą stawką 21% objęto takie instytucje finansowe jak:

• banki spółdzielcze;
• spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i).

Rozwiązaniem tym prawodawca pokazuje, iż zauważa lokalny charakter powyższych podmiotów i ich mniejszy potencjał zarobkowy.

Podmioty objęte stawką 11%

Ustawodawca przewidział także odrębną preferencję dla najmniejszych podmiotów sektora bankowego, których przychody nie przekraczają 2 mln euro rocznie. Dla tej grupy docelowa stawka CIT wynosi 11%. Jednocześnie wyraźnie wyłączono możliwość stosowania standardowej stawki 9% CIT przewidzianej dla „małych podatników”. Nowe opodatkowanie sektora bankowego całkowicie wyłączą taką możliwość.

Opodatkowanie sektora bankowego – czasowe podwyższenie CIT

Najistotniejszym elementem nowelizacji jest dwuletni okres przejściowy, w którym obowiązują wyższe stawki niż te docelowe. Prawodawca uznał, że czas wyrównać „straty” Skarbu Państwa zanotowane przez pobłażliwe traktowanie instytucji finansowych i rozpoczął zmiany od wprowadzenia rekordowych stawek CIT. Jest to tzw. windfall tax, czyli wykorzystanie rekordowych zysków sektora do szybkiego, ale krótkookresowego zwiększenia dochodów budżetu.

Stawka 30% i 26% – dla banków komercyjnych i PGK

Zaczynamy od imponującej stawki. 30% CIT – tyle podatku dochodowego zapłacą w roku 2026 wybrane jednostki sektora bankowego.

Dla banków komercyjnych oraz PGK z bankiem krajowym przewidziano:

• 30% CIT w pierwszym roku podatkowym rozpoczynającym się w 2026 roku;
• 26% CIT w drugim roku (2027);
• 23% – w roku 2028 osiągnięta zostanie stawka docelowa.

Jeżeli rok podatkowy nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym, powyższa stawka zacznie obowiązywać od początku roku podatkowego rozpoczynającego się w 2026 roku. Z kolei, jeśli rok podatkowy jest dłuższy lub krótszy niż 12 miesięcy, nowelizacja wprowadziła regulację, zgodnie z którą łączny okres stosowania wyższych stawek CIT ma odpowiadać co najmniej 12 miesiącom kalendarzowym dla każdej ze stawek. Ta zasada dotyczy wszystkich rodzajów instytucji finansowych.

Stawki 27% i 23% – banki spółdzielcze i SKOK-i

Opodatkowanie sektora bankowego w przypadku drugiej grupy podmiotów jest nieco niższe – nowelizacja przewiduje tu bowiem stawki 27% i 23%.

Zatem w przypadku banków spółdzielczych i SKOK-ów stawki przejściowe wynoszą:

• 27% w pierwszym roku (2026);
• 23% w drugim roku (2027);
• 21% jako stawka docelowa od 2028 roku.

Preferencyjne stawki 17% i 13% – dla małych banków i SKOK-ów

Najłagodniejszy mechanizm przewidziano dla małych podmiotów (zysk < 2 mln euro rocznie). Wygląda to następująco:

• 17% w roku 2026;
• 13% w roku 2027;
• 11% w roku 2028 - po zakończeniu okresu epizodycznego.

Opodatkowanie sektora bankowego – zmiany nie dla wszystkich

Jak czytamy w ustawie zmieniającej, opodatkowanie sektora bankowego nie dotknie wszystkich podmiotów. Nowelizacja przewiduje wyłączenia ochronne, zgodnie z którymi podwyższone stawki CIT nie mają zastosowania do podatników, którzy:

• realizują plan naprawy na podstawie Prawa bankowego i spełniają wymagane wskaźniki kapitałowe, albo
• wdrażają program postępowania naprawczego na podstawie ustawy o SKOK.

Celem tego rozwiązania jest niedokładanie dodatkowych obciążeń fiskalnych instytucjom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej.

Balcerowicz nie jest zwolennikiem nowych zmian

Eksperci Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR) założonego przez Leszka Balcerowicza nie są nazbyt entuzjastycznie nastawieni do omawianych zmian. Zwracają uwagę, że zasadniczym problemem polskiej gospodarki nie jest niedostateczny poziom obciążeń fiskalnych, również jeżeli chodzi o opodatkowanie sektora bankowego, ale skala i struktura wydatków publicznych. Polska nie potrzebuje nowych danin, lecz racjonalizacji kosztów ponoszonych przez państwo. Wskazywane są przy tym liczne przykłady nieefektywnego wykorzystania środków budżetowych, takich jak program 800+, który funkcjonuje bez jakiegokolwiek kryterium dochodowego, a także wysokie dopłaty kierowane do nierentownego sektora górniczego, pochłaniające co roku kilka miliardów złotych.

W opinii FOR ograniczenie powyższych obszarów mogłoby w sposób relatywnie prosty zmniejszyć obciążenie finansów publicznych. Podwyższanie stawek CIT dla banków nie stanowi właściwej odpowiedzi na problemy budżetowe, gdyż konsekwencje nowych decyzji fiskalnych zostaną ostatecznie przerzucone na klientów sektora bankowego, co przełoży się na wyższe raty kredytów oraz wzrost kosztów życia ponoszonych przez obywateli.