Poradnik Przedsiębiorcy

Podstawowy rachunek płatniczy - warto wiedzieć!

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/92/UE z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie porównywalności opłat związanych z rachunkami płatniczymi, przenoszenia rachunku płatniczego oraz dostępu do podstawowego rachunku płatniczego wprowadziła istotne zmiany w dostępie do usług płatniczych. Od momentu implementacji Dyrektywy (tj. od połowy 2018 r.) polskie banki mają obowiązek zaoferować podstawowy rachunek płatniczy  konsumentom, którzy nie posiadają innego rachunku.

Podstawowy rachunek płatniczy jest prowadzony nieodpłatnie

Zasady prowadzenia podstawowych rachunków płatniczych zostały w Polsce uregulowane poprzez przepisy ustawy o usługach płatniczych (art. 59 ia i następne ustawy). Zgodnie z wprowadzanymi regulacjami banki, oddziały banków zagranicznych, instytucje kredytowe oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe – o ile w ramach swojej działalności oferują usługi związane z prowadzeniem rachunków płatniczych dla konsumentów – mają obowiązek oferowania podstawowych rachunków płatniczych (w skrócie nazywanych PRP).Przepis art. 59 ia ust. 2 ustawy o usługach płatniczych
„Podstawowy rachunek płatniczy jest przeznaczony dla konsumentów, dla których żaden dostawca, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1–3 i 9, z wyłączeniem Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej, w ramach działalności wykonywanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie prowadzi innego rachunku płatniczego w walucie polskiej umożliwiającego wykonywanie transakcji, o których mowa w ust. 3”.
Celem dyrektywy jest walka z wykluczeniem społecznym, w tym z wykluczeniem finansowym. Z tego względu PRP może zostać otwarty dla konsumenta, który nie ma żadnego innego rachunku płatniczego w złotówkach na terytorium Polski. Usługa ta jest oferowana wyłącznie dla konsumentów tj. osób, które nie dokonują otwarcia rachunku w ramach swojej działalności gospodarczej lub zawodowej. Posiadanie rachunku w obcej walucie nie jest przeszkodą do posiadania PRP. Równocześnie ustawa nie przewiduje żadnego okresu karencji, co oznacza, że zainteresowana osoba fizyczna może zamknąć posiadany rachunek i w zasadzie następnego dnia otworzyć PRP.Podstawowy rachunek płatniczy może być prowadzony dla konsumentów, którzy nie posiadają żadnego innego rachunku płatniczego prowadzonego w złotówkach na terytorium Polski.PRP jest prowadzony nieodpłatnie. Bank nie ma prawa pobierania od konsumenta żadnych opłat związanych z otwarciem i prowadzeniem rachunku, lecz od tej zasady istnieje jeden ważny wyjątek. Ustawa przewiduje limit transakcji, które mogą być wykonywane nieodpłatnie w ramach PRP. Po wykonaniu w ciągu miesiąca 5 transakcji płatniczych zleconych przez konsumenta bank ma prawo pobierać opłatę za każdą kolejną transakcję. Opłaty nie mogą być wyższe niż te stosowane przez dany bank w odniesieniu do danego typu transakcji w okresie ostatnich dwunastu miesięcy.Podstawowy rachunek płatniczy jest prowadzony nieodpłatnie, ale bank może pobierać opłaty po przekroczeniu limitu 5 transakcji w ciągu miesiąca.Limit transakcji nie dotyczy operacji dokonywanych w bankomatach oraz wpłatomatach należących do banku.

PRP obejmuje tylko najbardziej podstawowe transakcje

Transakcje, jakich można dokonywać w ramach podstawowego rachunku płatniczego, są ograniczone. W ramach posiadanego rachunku konsument może:

  • dokonywać wpłat środków pieniężnych na rachunek;
  • dokonywać wypłat gotówki z rachunku w bankomacie (zarówno na terenie Polski, jak i na terenie innych krajów) lub placówce bankowej, lub przy użyciu terminala płatniczego (jeżeli konsument wyrazi wolę zawarcia umowy również w zakresie usługi umożliwiającej takie wypłaty);
  • wykonywać transakcje płatnicze:
  • przez wykonywanie usług polecenia zapłaty, w tym jednorazowych poleceń zapłaty;
  • przy użyciu karty płatniczej lub podobnego instrumentu płatniczego;
  • przez wykonywanie usług polecenia przelewu, w tym stałych zleceń.

Podstawowy rachunek płatniczy umożliwia dokonywanie podstawowych czynności: wpłat i wypłat gotówki, a także transakcji przy użyciu karty płatniczej.Bank ma obowiązek zapewnienia powyższych usług, ale tylko wówczas, jeżeli w ramach swojej normalnej działalności oferuje je swoim klientom. Przykładowo, jeżeli dany bank nie oferuje swoim klientom możliwości wypłaty gotówki w bankomatach poza godzinami pracy placówki, usługa ta nie będzie dostępna również w ramach podstawowych rachunków płatniczych. Jednocześnie, jeżeli bank swoje usługi świadczy wyłącznie internetowo, to ograniczenie dotyczy również posiadaczy podstawowych rachunków płatniczych. W takiej sytuacji nie będą oni mogli na przykład dokonywać transakcji bezpośrednio w placówce bankowej.

Jak zawrzeć umowę?

Podstawowy rachunek płatniczy jest prowadzony na podstawie umowy zawieranej pomiędzy bankiem a konsumentem.PRP może zostać otwarty osobiście w placówce banku, elektronicznie, a także za pośrednictwem infolinii.Zgodnie z przepisami ustawy o usługach płatniczych banki mają obowiązek udostępnienia wniosków o zawarcie umowy zarówno w formie papierowej w swoich placówkach, jak i na prowadzonych przez siebie stronach internetowych. Jeżeli bank przewiduje taką możliwość, konsument może zażądać zawarcia umowy w formie ustnej, bez składania pisemnego czy elektronicznego wniosku.Bank nie może uzależnić otwarcia PRP od zawarcia przez konsumenta innej umowy o świadczenie usług dodatkowych ani od zadeklarowania określonej kwoty wpływu środków pieniężnych na podstawowy rachunek płatniczy.

Bank może odmówić zawarcia umowy

Choć w zasadzie jedynym warunkiem otwarcia i prowadzenia podstawowego rachunku płatniczego jest nieposiadanie innego rachunku w złotówkach na terytorium kraju, to w niektórych sytuacjach bank może nie zgodzić się na założenie rachunku.

Bank zawsze odmówi otwarcia rachunku, jeżeli:

  • istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa związanego z finansowaniem terroryzmu lub przestępstwa prania brudnych pieniędzy;
  • w przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych: jeżeli konsument składający wniosek nie jest członkiem tej kasy lub nie spełnia kryteriów uzyskania statusu członka tej kasy;
  • posiada uprawdopodobnioną informację o udziale konsumenta w przestępstwie popełnionym z wykorzystaniem rachunku płatniczego lub uprawdopodobnioną informację, że środki, które mają być zgromadzone na rachunku, pochodzą z przestępstwa.

Jednocześnie bank może odmówić otwarcia rachunku, jeżeli:

  • konsument posiada już inny rachunek płatniczy na terytorium Polski, który umożliwia wykonywanie podstawowych (wskazanych powyżej) transakcji;
  • dane identyfikacyjne konsumenta są zgodne z danymi osób znajdującymi się na międzynarodowych listach sankcyjnych lub Liście ostrzeżeń publicznych KNF,
  • konsument nie ma ważnego dokumentu potwierdzającego jego tożsamości;
  • konsument w rażący sposób naruszył postanowienia umowy o prowadzenie podstawowego rachunku płatniczego;
  • konsument nie podpisał umowy o prowadzenie rachunku w przepisanym terminie;
  • konsument przebywa w Unii Europejskiej nielegalnie;
  • konsument nie podał adresu zamieszkania lub innego adresu korespondencyjnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W określonych sytuacjach bank ma prawo do wypowiedzenia umowy – na przykład wówczas, gdy rachunek został wykorzystany do celów niezgodnych z prawem (na przykład do popełnienia oszustwa), albo jeżeli na rachunku nie dokonano żadnych operacji przez ponad 24 kolejne miesiące (z wyjątkiem operacji z tytułu pobierania opłat lub naliczania odsetek).