Ulga B+R a praca ze sztuczną inteligencją – jak odliczyć koszty?

Ulga B+R a praca ze sztuczną inteligencją pozwala znacznie obniżyć podstawę opodatkowania. Kluczowe jest jednak prawidłowe zakwalifikowanie ponoszonych kosztów. W artykule wyjaśniamy, jaka jest zależność między ulgą B+R a pracą ze sztuczną inteligencją oraz kiedy wydatki na innowacyjne technologie AI mogą zostać uznane za koszty kwalifikowane.

Ulga B+R a praca ze sztuczną inteligencją

Jak stanowi art. 18d ust. 1 Ustawy z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT): podatnik uzyskujący przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych odlicza od podstawy opodatkowania, ustalonej zgodnie z art. 18, koszty uzyskania przychodów poniesione na działalność badawczo-rozwojową, zwane „kosztami kwalifikowanymi”. Kwota odliczenia nie może w roku podatkowym przekraczać kwoty dochodu uzyskanego przez podatnika z przychodów innych niż przychody z zysków kapitałowych.

Katalog kosztów kwalifikowanych został określony w art. 18d ust. 2 ustawy o CIT. Koszty kwalifikowane podlegają odliczeniu, jeżeli nie zostały zwrócone w żadnej formie lub nie zostały odliczone od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. 

Odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym poniesiono koszty kwalifikowane. Jeżeli podatnik poniósł stratę albo jego dochód jest niższy od kwoty przysługującej mu ulgi, odliczenia – w całości lub pozostałej części – można dokonać w ciągu kolejnych sześciu lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym podatnik skorzystał lub miał prawo skorzystać z odliczenia. 

Podstawowym warunkiem odliczenia jest uznanie, że działalność podatnika i ponoszone w tym zakresie koszty mają związek z działalnością badawczo-rozwojową. W myśl art. 4a pkt 26 ustawy o CIT działalność badawczo-rozwojowa oznacza: działalność twórczą obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.

Stosownie do art. 4a pkt 27 ustawy o CIT badania naukowe oznaczają:

1. badania podstawowe w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 Ustawy z 20 lipca 2018 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce),
2. badania aplikacyjne w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Zgodnie z art. 4a pkt 28 ustawy o CIT prace rozwojowe odnoszą się do prac rozwojowych w rozumieniu art. 4 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Na podstawie art. 4 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce: badania naukowe są działalnością obejmującą:

1. badania podstawowe rozumiane jako prace empiryczne lub teoretyczne mające przede wszystkim na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne;
2. badania aplikacyjne rozumiane jako prace mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności, nastawione na opracowywanie nowych produktów, procesów lub usług lub wprowadzanie do nich znaczących ulepszeń.

W myśl art. 4 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce: prace rozwojowe są działalnością obejmującą nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności, w tym w zakresie narzędzi informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług, z wyłączeniem działalności obejmującej rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

Cechy działalności badawczo-rozwojowej

Prace badawczo-rozwojowe polegają na wykorzystaniu dostępnej wiedzy z zakresu nauki, technologii i gospodarki oraz innych umiejętności do tworzenia nowych bądź ulepszania istniejących produktów, usług, procesów czy technologii produkcji.

Z definicji ustawowej wynika, że działalność badawczo-rozwojowa musi mieć charakter twórczy, a więc być nastawiona na tworzenie i powodowanie powstania nowych rezultatów. Twórczość ta przejawia się w opracowywaniu koncepcji, narzędzi lub rozwiązań, które dotychczas nie występowały w praktyce gospodarczej podmiotu bądź są na tyle innowacyjne, że w znacznym stopniu odróżniają się od metod już u niego funkcjonujących.

Kolejnym kryterium działalności badawczo-rozwojowej jest systematyczność. Przesłanka ta jest spełniona, gdy działania są prowadzonego regularnie – niezależnie od tego, czy mają charakter ciągły, czy występują okresowo lub incydentalnie. Częstotliwość prac wynika bowiem ze specyfiki działalności podmiotu, potrzeb rynku i klientów, a także bieżącej sytuacji mikro- i makroekonomicznej. 

Spełnienie kryterium systematyczności nie zależy od ciągłości danej działalności, w tym od określonego czasu, przez jaki ma być ona prowadzona, ani też od planów co do podobnej aktywności w przyszłości. Wystarczy, aby podmiot zaplanował i przeprowadził choćby jeden projekt badawczo-rozwojowy z określonymi celami do osiągnięcia, harmonogramem i zasobami. Tego typu przedsięwzięcie można uznać za działalność systematyczną, tj. prowadzoną w sposób metodyczny, zaplanowany i uporządkowany.

Trzecie kryterium dotyczy rezultatów działalności, czyli zwiększania zasobów wiedzy oraz wykorzystywania ich do tworzenia nowych zastosowań. Poprzez prace badawczo-rozwojowe przedsiębiorca rozwija specjalistyczną wiedzę i umiejętności, które może wdrożyć w ramach bieżących lub przyszłych projektów.

Ulga B+R a praca ze sztuczną inteligencją

Jeżeli prowadzona przez podatnika działalność w zakresie świadczenia usług informatycznych polegających na wykorzystywaniu sztucznej inteligencji spełnia wyżej omówione warunki, to może on skorzystać z ulgi B+R. Dodatkowo przysługuje mu ona, jeżeli prowadzone przez niego prace:

• dotyczą opracowywania nowych rozwiązań informatycznych (aplikacji, oprogramowania, systemów),
• wykorzystują dostępną wiedzę lub pozyskują nową wiedzę do tworzenia nowych rozwiązań IT albo do nowego oprogramowania,
• są prowadzone w sposób systematyczny, według określonego harmonogramu, zgodnie ze standardowym cyklem projektu opisanym w stanie faktycznym,
• mają charakter twórczy, gdyż są nakierowane na wypracowanie lub wykorzystanie dostępnych zasobów wiedzy do tworzenia nowych systemów i rodzajów oprogramowania,
• są prowadzone według procedury opracowania oprogramowania, która wymaga nabywania, łączenia i wykorzystywania dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności w szczególności z obszaru informatyki i technologii IT. 

Warto zwrócić uwagę na treść interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) z 29 listopada 2023 roku (nr 0114-KDIP3-2.4011.638.2023.4.MG). W treści interpretacji organ podatkowy analizował przypadek podatnika, który wdrażał aplikację robiącą automatycznie notatki ze spotkań, zadania i transkrypcje korzystającą ze sztucznej inteligencji.

Dyrektor KIS podkreślił, że opracowywanie innowacyjnych rozwiązań przez tworzenie nowych, nieistniejących wcześniej programów komputerowych oraz wykorzystanie wszystkich możliwych zasobów wiedzy, którymi dysponuje podmiot gospodarczy w swojej działalności, planowanie, projektowanie i tworzenie innowacyjnych rozwiązań w branży w postaci ulepszonych produktów, procesów lub usług przez podmiot gospodarczy wpisane jest w jego normalną działalność i nie oznacza w każdym takim przypadku, że działalność takiego podmiotu prowadzi do zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań w rozumieniu definicji działalności badawczo-rozwojowej.

W ocenie organu podatkowego nie każde tworzenie nowego produktu czy nowego rozwiązania na podstawie wiedzy stanowi działalność badawczo-rozwojową.

Podsumowując, możliwe skorzystanie z ulgi B+R w ramach prac związanych ze sztuczną inteligencją, jeżeli mamy do czynienia z pracami twórczymi, podejmowanymi w sposób systematyczny, aby zwiększyć zasoby wiedzy oraz wykorzystania je do tworzenia nowych zastosowań.