Zakup towaru od kontrahenta z UE przez polskiego podatnika kwalifikuje się jako wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT). Rodzi to jednak pytanie o skutki podatkowe w sytuacji, gdy nabycie to nie służy działalności firmy, lecz jest dokonywane na prywatne potrzeby pracownika. Wyjaśniamy, jak prawidłowo rozliczyć taką transakcję.
Warunki uznania transakcji za Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o VAT przez wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów rozumie się nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy są wysyłane lub transportowane na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium państwa członkowskiego rozpoczęcia wysyłki lub transportu przez dokonującego dostawy, nabywcę towarów lub na ich rzecz. Przepis ten stosuje się pod warunkiem, że:
nabywcą towarów jest:
- podatnik, o którym mowa w art. 15, lub podatnik podatku od wartości dodanej, a nabywane towary mają służyć działalności gospodarczej podatnika,
- osoba prawna niebędąca podatnikiem, o którym mowa w lit. a
– z zastrzeżeniem art. 10;
dokonujący dostawy towarów jest podatnikiem, o którym mowa w pkt 1 lit. a.
Niezbędnym elementem dla uznania transakcji za wewnątrzwspólnotowe nabycie towaru jest dokonanie nie tylko przemieszczenia towaru pomiędzy państwami członkowskimi, ale towarzyszyć temu musi także nabycie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, które ma miejsce w innym kraju członkowskim.
W transakcji wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów opodatkowaniu podlega czynność nabycia towarów. Podatek należny rozliczany jest przez nabywcę towarów w państwie, do którego następuje dostawa towarów. Transakcji wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów towarzyszy lustrzana czynność, wykonywana przez drugą stronę transakcji, tj. dostawa towarów (co do zasady mająca charakter dostawy wewnątrzwspólnotowej).
Potraktowanie danej czynności jako wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów zawsze wymaga spełnienia dwóch podstawowych warunków:
- po pierwsze – podmiot z jednego państwa członkowskiego musi nabyć prawo do rozporządzania towarami jak właściciel; zatem na rzecz tego podmiotu musi być dokonana dostawa;
- po drugie – po nabyciu towary są przemieszczane na terytorium innego państwa członkowskiego niż państwo wysyłki, przy czym pozostaje bez znaczenia, kto faktycznie przewozi towar i na czyje zlecenie jest to czynione, gdyż towary w wyniku dokonanej dostawy mogą być wysyłane lub transportowane przez dokonującego dostawy, nabywcę towarów lub na ich rzecz.
Jednocześnie zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT podatnikiem jest podmiot dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. W rezultacie to polski nabywca towarów jest zobowiązany do odprowadzenia w kraju podatku należnego VAT.
Brak prawa do odliczenia podatku naliczonego
Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o VAT kwotę podatku naliczonego do odliczenia stanowi kwota podatku należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, o którym mowa w art. 9 ustawy. W rezultacie w przypadku typowym polski podatnik dokonujący WNT odprowadza podatek należny, który jest równocześnie podatkiem naliczonym, co powoduje, że WNT jest transakcją neutralną.
Trzeba mieć jednak na uwadze, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT odliczenia dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, w związku z nabyciem których podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.
Przedstawiona wyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz w ogóle niepodlegających temu podatkowi.
Prawo do odliczenia podatku naliczonego, jako integralna część systemu VAT, w zasadzie nie może być ograniczane ani pod względem czasu, ani pod względem zakresu przedmiotowego. Nie jest to bowiem wyjątkowy przywilej podatnika, lecz jego fundamentalne prawo. Możność wykonania tego prawa powinna być zapewniona niezwłocznie i względem wszystkich kwot podatku, które zostały pobrane (naliczone) od transakcji związanych z zakupami.
Istotna jest intencja nabycia – jeśli dany towar (usługa) ma służyć wykonywaniu czynności opodatkowanych, wówczas, po spełnieniu wymienionych w art. 86 ustawy wymogów formalnych, odliczenie jest prawnie dozwolone.
W sytuacji, gdy w momencie nabycia wiadomo, że towary zostaną przekazane na potrzeby osobiste pracownika, towary te nie będą miały związku (ani bezpośredniego, ani pośredniego) z czynnościami opodatkowanymi. Tym samym brak jest prawa do odliczenia w rozumieniu art. 86 ust. 1 ustawy.
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie definiują pojęcia potrzeb osobistych. Posługując się wykładnią językową, uznać należy, że potrzebami osobistymi są takie potrzeby, które dotyczą danej osoby i które są jej potrzebami ściśle prywatnymi, tj. potrzebami niezwiązanymi z prowadzoną przez tę osobę działalnością gospodarczą, statusem pracownika czy pełnioną funkcją.
Zatem można przyjąć, że potrzebami osobistymi są te, których realizacja nie jest związana ze stosunkiem pracy, a zatem potrzeby osobiste to te, których zaspokojenie wynika z dobrej woli pracodawcy. Natomiast potrzeby pracownicze to te, których spełnienie nie wynika z autonomii stron, ale do których zaspokajania pracodawca jest zobowiązany na podstawie przepisów prawa, np. przepisów Kodeksu pracy, przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy itp.
Brak obowiązku opodatkowania nieodpłatnych przekazań towarów na rzecz pracowników
Na zakończenie wskażmy, że stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy opodatkowaniu podlega również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:
- przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;
- wszelkie inne darowizny
– jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.
Nieodpłatne przekazanie towarów lub ich zużycie podlega opodatkowaniu tylko wówczas, gdy w związku z nabyciem bądź wytworzeniem towarów będących przedmiotem przekazania podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia.
W konsekwencji skoro prawo do odliczenia z tytułu WNT nie przysługuje, to przedsiębiorca – przekazując ww. towary pracownikom na ich cele osobiste – nie będzie zobowiązany do opodatkowania takich nieodpłatnych przekazań (darowizn), zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 2 ustawy. Warunkiem zrównania nieodpłatnych przekazań z odpłatną dostawą towarów jest bowiem posiadanie przez podatnika, w całości lub części, prawa do odliczenia.
Przykład 1.
Spółka zakupiła od niemieckiego kontrahenta laptopa, który został następnie przekazany na cele prywatne jednego z pracowników spółki. Faktura zakupu została wystawiona na spółkę. W jaki sposób opisaną transakcję rozliczyć na gruncie podatku VAT? Spółka dokonuje transakcji WNT, w związku z czym z tego tytułu powinna rozliczyć w Polsce podatek należny. Jednocześnie z uwagi na brak związku zakupu z działalnością gospodarczą spółka nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego. Natomiast nieodpłatne przekazanie towaru na rzecz pracownika nie będzie podlegać opodatkowaniu, ponieważ spółka nie miała prawa do odliczenia podatku naliczonego. Nieodpłatne przekazanie towaru nie będzie dokumentowane fakturą.
Z przedstawionej analizy wynika zatem, że dokonanie zakupu towaru od kontrahenta z UE na potrzeby osobiste pracownika stanowi dla pracodawcy transakcję uznaną za wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, od którego konieczne jest odprowadzenie podatku należnego VAT.
Polecamy:
