Poradnik Przedsiębiorcy

Powered by

wFirma.pl

Poznaj
niezbędne narzędzia
do zarządzania
Twoją firmą!

Dostępne
na wszystkie
platformy

Apple Windows Android BlackBerry

Właściwość sądu w postępowaniu cywilnym i karnym

Sprawy cywilne, podobnie jak sprawy karne, rozpatrywane są przez właściwe sądy. O tym, jak ustalić właściwość sądu, decydują natomiast przepisy prawa. Co do zasady możemy wyróżnić trzy rodzaje właściwości, które są zachowane we wszystkich sądach powszechnych. Znajdują więc one swoje zastosowanie w sądach rejonowych, okręgowych, a także apelacyjnych.

Właściwość sądu - rodzaje

Właściwość sądu w postępowaniu cywilny:

  • właściwość rzeczowa sądu,
  • właściwość miejscowa sądu,
  • umowna,
  • przemienna,
  • wyłączna,
  • delegacyjna,
  • właściwość funkcjonalna sądu.

Przy wnoszeniu pozwu do sądu bardzo ważne jest prawidłowe określenie podstaw naszego roszczenia i właściwości sądu. Jeżeli sąd przyjmie sprawę, pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, nawet jeśli jego właściwość zmieni się w toku sprawy. Często zdarza się, że w trakcie postępowania wychodzą na jaw nowe fakty i zmieniają się okoliczności, które wpływają na właściwość sądu, np. z rejonowego na okręgowy ze względu na przekroczenie dopuszczalnej wysokości wartości sporu dla spraw rozpatrywanych przez sądy rejonowe (tj. 75 000 zł dla spraw cywilnych i 100 000 zł dla spraw gospodarczych). Zdarza się również, że w trakcie postępowania pozwany zmienił miejsca zamieszkania, nie zmieni to jednak właściwości sądu. Takie rozwiązanie ma swoje uzasadnienie we wprowadzonej zasadzie ciągłości i utrwalenia właściwości sądu, który był właściwy w chwili wniesienia pozwu. Zasada ta odnosi się do każdego rodzaju właściwości zarówno miejscowej, rzeczowej, jak i funkcjonalnej - wskazuje to art. 15 kodeksu postępowania cywilnego:

 

Art. 15. § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.

Rzeczowa właściwość sądu

Właściwość rzeczowa sądu określa, który sąd będzie rozpoznawał sprawę cywilną w pierwszej instancji - sąd rejonowy czy okręgowy. W zakresie właściwości rzeczowej obowiązuje zasada, że wszystkie sprawy cywilne z wyjątkiem spraw, dla których została przewidziana właściwość sądu okręgowego, rozpatrywane są w sądach rejonowych w pierwszej instancji. Podkreśla to art. 16 kpc:

 

Art. 16. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.

 

Podstawowe znaczenie dla właściwości rzeczowej ma art. 17 kpc, który wymienia sądy okręgowe jako właściwe do rozpatrywania w I instancji sprawy z zakresu:

  • praw niemajątkowych i łącznie z nimi dochodzonymi roszczeniami majątkowymi (z wyłączeniem spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, ustalenie bezskuteczności ojcostwa oraz rozwiązania przysposobienia)

  • ochrony praw autorskich (majątkowych i niemajtkowych)

  • roszczeń wynikających z praw własności przemysłowej

  • roszczeń z zakresu prawa prasowego (majątkowych i niemajątkowych)

  • praw majątkowych, w których wartość przedmiotu sporu (WPS) przekracza 75 000 zł, a w sprawach gospodarczych 100 000 zł

  • wydania orzeczenia zastępującego uchwałę spółdzielni

  • uchylenia, stwierdzenia nieważności lub ustalenia nieistnienia uchwał organów osób prawnych

  • zapobiegania i zwalczania nieuczciwej konkurencji

  • odszkodowań z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

Sądy rejonowe nie są uprawnione do rozpatrywania spraw, które podlegają przepisom o właściwości rzeczowej sądu okręgowego. Wyrok wydany przez sąd rejonowy w sprawach, których właściwy jest sąd okręgowy, stanowi zgodnie z art. 379 pkt 6 kpc przyczynę nieważności postępowania.

Jeśli jednak sąd rejonowy rozpatrzy sprawę o zapłatę w sprawie cywilnej, w której wartość przedmiotu sporu wynosi np. 80 000 zł, nie będzie to przyczyna nieważności postępowania, lecz jedynie uchybienie procesowe.

Artykuły z cyklu
„Postępowanie cywilne w działalności przedsiębiorstwa”