Spółka z o.o. będąca czynnym podatnikiem podatku VAT przeniosła siedzibę do innego województwa. Omyłkowo w deklaracji VAT wskazałem niewłaściwy urząd skarbowy (poprzedni). Jakie są skutki takiego działania dla spółki?
Mariusz, Kłodzko
Organy podatkowe mają obowiązek przestrzegania właściwości miejscowej z urzędu, co oznacza, że urząd skarbowy powinien przekazać deklarację do odpowiedniego urzędu skarbowego właściwego dla podatnika.
Właściwość miejscowa organów podatkowych
Właściwość organów podatkowych rozumie się jako zdolność do rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw podatkowych określonego rodzaju. Jest to zespół przesłanek determinujących możliwości prawne podejmowania przez dany organ czynności procesowych w postępowaniu podatkowym. W doktrynie przyjęto pogląd, że właściwości organów podatkowych nie można wiązać wyłącznie ze zdolnością prawną do prowadzenia postępowania podatkowego, a ze zdolnością prawną do prowadzenia spraw z zakresu prawa podatkowego.
W ogólnym pojęciu właściwość organu podatkowego jest uprawnieniem do rozstrzygania spraw podatkowych:
- danego rodzaju (właściwość rzeczowa),
- na określonym terenie (właściwość miejscowa),
- w I instancji lub jako organ odwoławczy (właściwość instancyjna).
Jak stanowi art. 13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, organem podatkowym I instancji, stosownie do swojej właściwości, jest naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa.
Ustawa o podatku od towarów i usług zawiera jedynie kilka wyjątków w zakresie ustalenia właściwości miejscowej organów podatkowych. W większości przypadków będziemy zatem stosować art. 17 Ordynacji podatkowej, który podaje, że jeżeli ustawy podatkowe nie stanowią inaczej, właściwość miejscową organów podatkowych ustala się według miejsca zamieszkania albo adresu siedziby podatnika.
Zatem jeśli właściwość miejscową organów podatkowych określają poszczególne ustawy materialnoprawne (podatkowe), zastosowanie znajdują w pierwszej kolejności właśnie te przepisy. Natomiast brak uregulowań szczególnych w przepisach materialnoprawnych powoduje, że zastosowanie znajduje ogólna zasada określona w art. 17 § 1 Ordynacji.
Organy podatkowe zobowiązane są, pod rygorem nieważności, z urzędu przestrzegać swojej właściwości – tak wynika z treści art. 15 Ordynacji podatkowej. Organ niewłaściwy to taki organ, któremu przepisy prawa nie zezwalają na prowadzenie danego postępowania. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ podatkowy przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Konsekwencje wydania decyzji przez organ niewłaściwy w sprawie zostały przewidziane w art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.
Organy administracji obowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości, zarówno miejscowej, jak i rzeczowej oraz instancyjnej, w każdym stadium postępowania, co wynika z art. 15 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepisy dotyczące właściwości organów mają charakter bezwzględnie obowiązujący, dlatego też decyzja wydana z ich naruszeniem jest nieważna.
Powyższe uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zobowiązuje sąd do stwierdzenia nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności, określone w przepisach Ordynacji podatkowej.
Istotne znaczenie ma wyrok NSA z 4 grudnia 2018 roku (II FSK 1658/18), gdzie sąd wskazał, że nawet zaniechanie aktualizacji przez podatnika danych dotyczących adresu siedziby nie zwalnia organu podatkowego od obowiązku przestrzegania z urzędu swojej właściwości miejscowej na podstawie art. 15 § 1 Ordynacji.
Właściwość organów podatkowych nie może być przedmiotem odrębnego sporu między podatnikiem a organem podatkowym, a w konsekwencji ustalana w wyniku kontradyktoryjnego sporu. Spór o właściwość może mieć jedynie miejsce między organami administracji podatkowej (art. 19 Ordynacji podatkowej), nigdy zaś między podatnikiem a organem podatkowym (w samodzielnym postępowaniu).
Zarzut dotyczący niewłaściwości miejscowej organu podatkowego powinien być podnoszony przez stronę w postępowaniu podatkowym co do istoty sprawy i powinien on spowodować jej ponowne zbadanie. Prawidłowość ustalenia właściwości miejscowej podlega kontroli sądowoadministracyjnej w razie wniesienia skargi na decyzje wydane w postępowaniach merytorycznych.
Deklaracja podatkowa jest przekazywana przez niewłaściwy urząd skarbowy zgodnie z właściwością
W celu udzielenia odpowiedzi na postawione pytanie należy sięgnąć do treści art. 170 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli organ podatkowy, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.
Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 19 kwietnia 2017 roku (III SA/Wa 1788/16), art. 170 Ordynacji podatkowej chroni osobę wnoszącą podanie przed nieznajomością struktury organów administracji państwowej i samorządowej. Co więcej, chroni również przed lekkomyślnością.
Choć powyższy przepis posługuje się zwrotem „podanie”, to jednak przyjmuje się w doktrynie, że w zakresie tego pojęcia mieści się też deklaracja. Tak przykładowo wypowiedział się WSA w Gliwicach w wyroku z 12 stycznia 2011 roku (I SA/Gl 837/10).
W kwestiach formalnych warto też dodać, że przekazanie podania przez organ niewłaściwy działający na podstawie art. 170 Ordynacji podatkowej organowi właściwemu jest czynnością o charakterze technicznym. Organ niewłaściwy nie wydaje w takim przypadku postanowienia w sprawie przekazania deklaracji organowi właściwemu.
Reasumując, należy wskazać, że spółka, która złożyła deklarację VAT do niewłaściwego urzędu skarbowego, nie naraża się z tego tytułu na konsekwencje podatkowe. Jeżeli deklaracja VAT została przesłana w terminie, to pomimo złożenia do niewłaściwego urzędu skarbowego uznaje się, że podatnik dopełnił terminu ustawowego.
Na koniec należy też dodać, że podatnik nie naraża się w takim przypadku na konsekwencje karno-skarbowe. Jak bowiem wynika z treści art. 54 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.
Podkreślenia wymaga, że czynem zabronionym jest niezłożenie deklaracji, a nie przypadek, w którym podatnik składa deklarację do niewłaściwego urzędu skarbowego. W rezultacie w tym przypadku nie występuje odpowiedzialność na gruncie kks.
Podsumowując powyższe, należy stwierdzić, że przepisy Ordynacji podatkowej są tak skonstruowane, że obowiązek przestrzegania właściwości miejscowej spoczywa nie na podatnikach, lecz na organach podatkowych.
