Zwrot przywłaszczonych środków ze zbiórki publicznej a podatek od darowizn

W poniższym artykule przeanalizujemy, jakie skutki podatkowe generuje zwrot przywłaszczonych środków ze zbiórki publicznej. Zastanowimy się, czy odzyskanie pieniędzy od organizatora, który dopuścił się przywłaszczenia, rodzi po stronie beneficjenta obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn.

Zbiórki internetowe a podatek od spadków i darowizn

Dobrowolne wpłaty w ramach organizowanych zbiórek charytatywnych należy uznać za umowę darowizny. Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu, i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę.

W myśl art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Powyższe oznacza, że darowizna musi wzbogacić obdarowanego, a darczyńca nie może w zamian uzyskać jakiegokolwiek ekwiwalentu ani w chwili darowizny, ani w przyszłości.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tytułem darowizny, polecenia darczyńcy.

Stosownie do treści art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

Jak zaś wynika z treści art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej:

1. 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;
2. 27 090 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej;
3. 5733 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że stosunek prawny pomiędzy beneficjentem zbiórki a osobami trzecimi, które przekazały środki pieniężne za pośrednictwem portalu internetowego, jest umową darowizny. Darczyńcą w tym przypadku jest każda osoba trzecia przekazująca jakiekolwiek środki pieniężne na rzecz beneficjenta (za pośrednictwem portalu). Bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje sposób przekazania zebranych pieniędzy (tzn. najpierw na konto założyciela zbiórki, a później na konto beneficjenta). Darczyńcą jest każdy wpłacający za pośrednictwem portalu, a nie założyciel zbiórki.

Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 12.09.2022 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.90.2022.2.MM, jeżeli zatem kwoty darowizn od poszczególnych darczyńców w ramach zbiórki internetowej nie przekroczyły tzw. kwot wolnych określonych dla poszczególnych grup podatkowych w art. 9 ust. 1 (przy uwzględnieniu zasady kumulacji określonej w art. 9 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn), to darowizny te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Zwrot przywłaszczonych środków ze zbiórki publicznej nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn

W kontekście obowiązku podatkowego powstającego w zakresie zbiórek internetowych kluczowe znaczenie ma to, że stosunek prawny w relacji darczyńca-obdarowany powstaje pomiędzy wpłacającym środki a beneficjentem. Natomiast podmiot organizujący zbiórkę i przechowujący środki na swoim rachunku nie występuje w roli darczyńcy.

Do przypadku przywłaszczenia środków pieniężnych przez organizatora zbiórki odniósł się Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 3.08.2026 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.214.2026.3.AD:

W rezultacie zwrot kwoty należnej beneficjentowi nie generuje obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, ponieważ organizator zbiórki nie pełni roli darczyńcy. Dodajmy też, że fakt, iż obowiązek podatkowy nie powstaje w relacji pomiędzy organizatorem a beneficjentem, nie wyklucza konieczności rozliczenia podatku w przypadku, gdy kwota otrzymana od darczyńcy przekroczy kwotę wolną od podatku.

Przykład 1.

Pan Roman założył zbiórkę na jednym z portali internetowych. Kwoty darowizn nie przekraczały 500 zł, przy czym jeden z darczyńców zdecydował się wpłacić kwotę 10 000 zł. Kwota uzbierana w ramach zbiórki wyniosła 100 000 zł. Właściciel portalu internetowego przywłaszczył sobie uzbieraną kwotę, a następnie po przeprowadzeniu postępowania karnego przez organy państwowe zwrócił całą kwotę na rzecz Pana Romana.

W jaki sposób kształtuje się obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn u Pana Romana?

Pan Roman nie ma obowiązku rozliczenia podatku SD z tytułu zwrotu środków przywłaszczonych przez nieuczciwego organizatora zbiórki. Jednocześnie obowiązek podatkowy powstaje w zakresie darowizny w kwocie 10 000 zł, ponieważ w tym zakresie przekroczona została kwota wolna od podatku przewidziana dla osób zaliczanych do III grupy podatkowej, tj. 5733 zł.

Reasumując, w momencie zwrotu przywłaszczonych środków beneficjent zbiórki nie ma obowiązku rozpoznania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Taki obowiązek może być ewentualnie generowany w momencie otrzymania wpłat od poszczególnych darczyńców w wysokości przekraczającej kwotę wolną od podatku przewidzianą dla III grupy podatkowej.