Przedsiębiorcy niejednokrotnie borykają się z trudnościami finansowymi, co powoduje, że zobowiązania podatkowe nie są płacone w terminie. Przepisy ordynacji podatkowej zawierają uregulowania, które pozwalają na uniknięcie negatywnych skutków takich zdarzeń. Od 1 października 2026 r. możliwe jest także umorzenie podatku jeszcze przed upływem terminu jego płatności. Sprawdź, kiedy stosowane są ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych!
Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych
Organ podatkowy na wniosek podatnika może z zastrzeżeniem postanowień art. 67b ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym:
odroczyć termin płatności podatku lub
rozłożyć zapłatę podatku na raty;
odroczyć termin płatności zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
umorzyć w całości albo w części podatek, zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Przepisy przewidują dwie równorzędne przesłanki udzielania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych – ważny interes podatnika lub interes publiczny. Przesłanki te są od siebie niezależne, co oznacza, że we wniosku wystarczy wykazać jedną z nich. Jej spełnienie nie gwarantuje jednak ulgi – organ podatkowy „może" jej udzielić, a więc decyzja ma charakter uznaniowy.
Definicji zwrotów „ważny interes podatnika" oraz „interes publiczny" nie znajdziemy w przepisach prawa. Ocena obu tych przesłanek udzielenia ulgi przez organ podatkowy powinna być obiektywna i uwzględniać zasady logiki oraz doświadczenia życiowego. Musi być dokonana według kryteriów, zgodnych z aprobowaną powszechnie hierarchią wartości. Ponadto podlega sądowej kontroli legalności, co wynika z faktu, że przesłanki te zawarte są w przepisie prawnym.
W orzecznictwie nie ma jednolitego rozumienia ważnego interesu podatnika. Część wyroków wiąże go z nadzwyczajnymi względami, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. III FSK 39/24). W innych wyrokach sądy wskazują jednak, że pojęcie to ma szersze znaczenie i obejmuje także normalną sytuację ekonomiczną podatnika – jego dochody, wydatki i możliwości płatnicze (wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r., sygn. III FSK 1641/23).
Typowe przykłady ważnego interesu podatnika to sytuacje, w których z powodu nadzwyczajnych, losowych zdarzeń podatnik nie jest w stanie uregulować zobowiązań – np. utrata możliwości zarobkowania lub losowa utrata majątku. Nawet gdy taka przesłanka zachodzi, organ podatkowy nie ma obowiązku udzielenia ulgi – działa w ramach uznania administracyjnego, które nie może jednak być dowolne (wyrok NSA z 29 lutego 2024 r., sygn. III FSK 4554/21).
Natomiast interes publiczny należy rozumieć jako interes dotyczący ogółu społeczeństwa lub jego części, na przykład ogółu ludzi pozostających we wzajemnych stosunkach wynikających z podobieństw warunków życia, pracy, norm postępowania czy miejsca zamieszkania.
Odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty i umorzenie podatku są możliwe wyłącznie na wniosek podatnika. Zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną organ podatkowy może natomiast umorzyć także z urzędu – w sytuacjach wymienionych w art. 67d ordynacji podatkowej, np. gdy kwota zaległości nie przekracza pięciokrotności kosztów upomnienia albo gdy egzekucja nie przyniosłaby kwoty wyższej niż jej koszty.
Wniosek o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych
Przepisy nie precyzują, jakie elementy powinien zawierać wniosek o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, dlatego stosuje się ogólne zasady dotyczące podań określone w art. 168 ordynacji podatkowej.
Oznacza to, że we wniosku powinna się znaleźć co najmniej treść żądania, wskazanie podmiotu, od którego pochodzi, a także adres jego siedziby lub miejsca prowadzenia działalności oraz identyfikator podatkowy. Urzędy skarbowe zwykle określają dokładne wytyczne dotyczące treści wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych dla przedsiębiorców, dlatego warto zaczerpnąć takiej informacji we właściwym urzędzie.
Tego typu dokument zawsze jednak powinien zawierać:
dane identyfikacyjne – imię, nazwisko (nazwa przedsiębiorcy),
adres siedziby przedsiębiorcy oraz NIP,
rodzaj ulgi podatkowej (np. rozłożenie podatku na raty),
rodzaj i wysokość zobowiązania, którego dotyczy wniosek (np. podatek dochodowy, VAT),
uzasadnienie wniosku, w tym argumenty potwierdzające ważny interes podatnika lub interes publiczny (wraz z dokumentami potwierdzającymi argumentację).
Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych a pomoc publiczna
Jeżeli ulga udzielana przedsiębiorcy stanowi pomoc publiczną (np. pomoc de minimis), zastosowanie mają także przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Przedsiębiorca powinien wówczas określić formę wnioskowanej pomocy publicznej oraz przedstawić wraz z wnioskiem, w przypadku ubiegania się o pomoc:
de minimis – wszystkie zaświadczenia o udzieleniu tej pomocy, jakie otrzymał w ciągu ostatnich trzech lat poprzedzających dzień wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy, albo oświadczenia o wielkości tej pomocy lub oświadczenia o nieotrzymaniu pomocy de minimis w tym okresie,
inną niż pomoc de minimis – informacje o otrzymanej pomocy publicznej, zawierające w szczególności wskazanie dnia i podstawy prawnej jej udzielenia, jej wartości, formy i przeznaczenia, albo informację o nieotrzymaniu takiej pomocy.
Trzeba pamiętać, że pomoc nie może zostać udzielona do czasu przekazania przez przedsiębiorcę wskazanych powyżej informacji, zaświadczeń lub oświadczeń.
W przypadku wniosku o przyznanie ulgi w formie odroczenia lub rozłożenia na raty podatku, zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, trzeba pamiętać, że wniosek powinien dodatkowo zawierać propozycję uregulowania zobowiązania, tj. terminy zapłaty, liczbę oraz wysokość rat, w których wnioskodawca chciałby uregulować należność.
Składany wniosek, oprócz spełnienia wymogów formalnych, powinien zawierać także wyjaśnienie, dlaczego podatnik nie jest w stanie ponieść ciężaru podatku w terminie ustawowym. Konieczne jest odpowiednie uzasadnienie wniosku. Organ podatkowy może uwzględnić wniosek tylko wtedy, gdy jest on uzasadniony ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym.
Gdy organ podatkowy uwzględni wniosek podatnika, pojawia się nowy termin płatności podatku. Jest nim dzień, w którym zgodnie z decyzją powinna nastąpić zapłata odroczonego podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę albo poszczególnych rat, na jakie został rozłożony podatek lub zaległość podatkowa wraz z odsetkami za zwłokę. Od 1 października 2026 r. wpłaty dokonywane na poczet rat zalicza się na ratę o najwcześniejszym terminie płatności.
Niedotrzymanie terminu wskazanego w decyzji ma poważne skutki. Jeżeli podatnik nie zapłacił w terminie odroczonego podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę albo którejkolwiek z rat, terminem płatności kwoty objętej odroczeniem lub niezapłaconą ratą staje się ponownie pierwotny termin płatności. Jednocześnie z mocy prawa wygasa decyzja o:
- odroczeniu terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę – w całości,
- rozłożeniu na raty – w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie,
- rozłożeniu na raty – w zakresie wszystkich niezapłaconych rat, jeżeli podatnik nie dotrzymał terminu płatności trzech rat.
Wygaśnięcie następuje z mocy prawa, dlatego organ podatkowy nie wydaje odrębnej decyzji stwierdzającej wygaśnięcie.
Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych – podsumowanie
Ulgę w spłacie trzeba uzasadnić ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, a decyzja organu ma charakter uznaniowy. Od 1 października 2026 r. o umorzenie można wnioskować także przed terminem płatności podatku. Po uzyskaniu ulgi kluczowe jest pilnowanie terminów z decyzji – ich przekroczenie powoduje z mocy prawa wygaśnięcie decyzji w całości albo w części.
