Wartość początkowa środków trwałych i WNiP

Wartość początkowa środków trwałych i prawidłowe jego ustalenie jest kluczowe dla prawidłowego obliczania odpisów amortyzacyjnych, które stanowią koszty uzyskania przychodów. Błędy na tym etapie mogą mieć poważne konsekwencje podatkowe, dlatego wyjaśniamy, jak prawidłowo ustalić tę kluczową z perspektywy księgowej wartość.

Środki trwałe i wartości niematerialne i prawne – definicja

Zgodnie z art. 22a ust. 1 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) za środki trwałe (podlegające amortyzacji) uważa się składniki majątku:

stanowiące własność lub współwłasność podatnika,
nabyte lub wytworzone we własnym zakresie,
kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania,
o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok,
wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub umowy leasingu.

Ustawodawca podał przykłady głównych kategorii środków trwałych, w tym:

budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością,
maszyny, urządzenia i środki transportu,
inne przedmioty.

Zobacz też:

Natomiast w art. 22b ust. 1 ustawy o PIT wskazano, iż poza środkami trwałymi amortyzacji podlegają także tzw. wartości niematerialne i prawne nabyte od innego podmiotu, nadające się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania, takie jak:

spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,
autorskie lub pokrewne prawa majątkowe,
licencje,
prawa określone w Ustawie z 30 czerwca 2000 roku – Prawo własności przemysłowej,
wartość stanowiąca równowartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej (know-how)

– o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane przez niego do używania na podstawie umowy licencyjnej (sublicencji), umowy najmu, dzierżawy lub umowy leasingu.

Środki trwałe i wartości niematerialne i prawne zgodnie z ustawą o PIT co do zasady podlegają amortyzacji. Istnieją jednak wyjątki, takie jak:

grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów,
budynki mieszkalne wraz ze znajdującymi się w nich dźwigami, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, służące prowadzonej działalności gospodarczej lub wydzierżawiane albo wynajmowane na podstawie umowy,
dzieła sztuki i eksponaty muzealne,
wartość firmy,
składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, w której te składniki były używane (składniki te nie podlegają amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano tej działalności).

Podleganie amortyzacji oznacza ustalenie od wartości początkowej środka trwałego (oraz wartości niematerialnej i prawnej) odpisów amortyzacyjnych według rocznej stawki amortyzacyjnej zawartej w Klasyfikacji Środków Trwałych.

Amortyzacja ta może stanowić koszt uzyskania przychodów lub, w określonych przypadkach, nie być uznawana za koszt podatkowy (np. amortyzacja samochodów osobowych ponad ustawowy limit).

Podatnik ma obowiązek wprowadzić do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych również te składniki majątku, które nie podlegają amortyzacji, a także ustalić ich wartość początkową.

Co bardzo ważne, wszelkie wydatki (nadkłady) poniesione w celu przystosowaniu tych składników do użytkowania w działalności przed ich przyjęciem ich do używania nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Powiększą one jedynie ich wartość początkową.

Wartość początkowa środków trwałych i WNiP wg ustawy

Według art. 22g ustawy o PIT sposób ustalenia wartości początkowej środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych zależy od formy ich nabycia lub wejścia w ich posiadanie. Zależności te występujące przy popularniejszych formach nabycia zobrazowano w poniższej tabeli.

Ustalenie wartości początkowej środków trwałych
Forma nabycia / wejście w ich posiadanie	Co stanowi wartość początkową
Odpłatne nabycie	cena nabycia, a jeżeli środki te były używane przez podatnika przed wprowadzeniem ich do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych i nie były wcześniej amortyzowane – cena ich nabycia, niewyższa jednak od ich wartości rynkowej
Częściowo odpłatne nabycie	cena ich nabycia powiększona o wartość przychodu z nieodpłatnych świadczeń
Wytworzenie we własnym zakresie	koszt wytworzenia (koszty materiałów, usług obcych, wynagrodzeń pracowników oraz inne poniesione koszty, które można zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych)
Nabycie w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób	wartość rynkowa z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości
Nabycie w postaci wkładu niepieniężnego (aportu) wniesionego do spółki niebędącej osobą prawną	wartość początkowa, od której dokonywane były odpisy amortyzacyjne – jeżeli przedmiot wkładu był amortyzowany
	wydatki poniesione na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów w jakiejkolwiek formie – jeżeli przedmiot wkładu nie był amortyzowany
	wartość określona zgodnie z art. 19 ustawy o PIT – jeżeli ustalenie wydatków na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu przez wspólnika wnoszącego wkład, będącego osobą fizyczną, jest niemożliwe i przedmiot wkładu nie był wykorzystywany przez wnoszącego wkład w prowadzonej działalności gospodarczej, z wyłączeniem wartości niematerialnych i prawnych wytworzonych przez wspólnika we własnym zakresie
Nabycie w związku z likwidacją spółki lub osoby prawną	ustalona przez podatnika wartość poszczególnych środków trwałych oraz wartość niematerialnych i prawnych, niewyższa jednak od ich wartości rynkowej

Wartość początkowa środków trwałych przy odpłatnym nabyciu

Jedną z najpopularniejszych form nabycia środków trwałych jest ich zakup. W przypadku odpłatnego nabycia środka trwałego jego wartość początkową podatnik ustala na podstawie ceny nabycia (kwoty należnej zbywcy) powiększonej o związane z tym wydatki, które zostały naliczone do dnia przyjęcia środka trwałego do używania w firmie. Najczęściej są to:

koszty transportu środka trwałego (także załadunku i wyładunku),
koszty ubezpieczenie w drodze,
wydatki na montaż, instalację i uruchomienie programów oraz systemów komputerowych (innych środków trwałych),
opłaty notarialne, skarbowe i inne,
cło i podatek akcyzowy w przypadku importu środków trwałych spoza UE,
podatek VAT, jeżeli nabywca nie ma prawa do jego odliczenia (całość lub części podatku), np. w przypadku podatnika zwolnionego z VAT, gdy zakup jest związany ze sprzedażą mieszaną, a także w przypadku nabycia samochodu osobowego, z tytułu którego czynny podatnik VAT odlicza 50% podatku VAT,
wydatki na ekspertyzy czy opłaty skarbowe,
odsetki od kredytu naliczone do dnia przyjęcia środka trwałego do używania w firmie,
w przypadku pojazdów: opłata za rejestrację, PCC, tłumaczenie dokumentów (np. przy zakupie z zagranicy), wydatki na remont czy dodatkowe wyposażenie,
wydatki na przystosowanie środka trwałego do używania w działalności (np. w sytuacji niekompletnego środka trwałego, uszkodzonego lub wybrakowanego, a więc niezdatnego jeszcze z różnych powodów do używania w firmie).

Wartość początkowa środka trwałego może być także powiększona o wartość jego ulepszenia.

Wydatki na ulepszenie nie stanowią bezpośrednio kosztów uzyskania przychodów. Powiększają one wartość początkową środka trwałego i wtedy zostają aktywowane jako koszty uzyskania przychodów poprzez odpisy amortyzacyjne.

Środki trwałe uważa się za ulepszone w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji, gdy:

suma wydatków na ich ulepszenie w danym roku podatkowym przekracza 10 000 zł oraz
wydatki te powodują wzrost wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środków trwałych do używania, (np. wzrost okresu używania, zdolności wytwórczej, jakości produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonych środków trwałych i obniżeniem kosztów ich eksploatacji).

Należy dodać, iż ulepszeniu nie podlegają wartości niematerialne i prawne.

Co więcej, ulepszenie środka trwałego niepodlegającego amortyzacji nie będzie stanowiło podstawy do ujęcia w kosztach odpisów amortyzacyjnych od tego ulepszenia.

Wpływ wartości początkowej na amortyzację

Wartość początkowa środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych jest istotna w kontekście sposobu amortyzacji. Jeżeli bowiem nie przekracza 10 000 zł, podatnik ma możliwość:

bezpośredniego ujęcia tej kwoty w kosztach firmy,
wprowadzenia tej wartości do ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych oraz ujęcia jej jednorazowo w kosztach w miesiącu przyjęcia do używania albo w miesiącu następnym (jednorazowa amortyzacja niskocennych składników majątku – art. 22f ust. 3 ustawy o PIT),
wprowadzenia tej wartości do ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych i rozpoczęcia jej amortyzacji w czasie według stawki określonej dla danego środka trwałego w Klasyfikacji Środków Trwałych.

Wartość początkowa ma również znaczenie w przypadku samochodów osobowych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych z tytułu zużycia samochodu osobowego w części ustalonej od wartości samochodu przewyższającej kwotę:

225 000 zł – w przypadku samochodu osobowego będącego pojazdem elektrycznym oraz w przypadku samochodu osobowego będącego pojazdem napędzanym wodorem,
150 000 zł – jeśli emisja CO2 silnika spalinowego samochodu osobowego, określona na podstawie danych zawartych w centralnej ewidencji pojazdów, wynosi mniej niż 50 g na kilometr,
100 000 zł – jeśli emisja CO2 silnika spalinowego samochodu osobowego, określona na podstawie danych zawartych w centralnej ewidencji pojazdów, jest równa lub wyższa niż 50 g na kilometr.

Na koniec należy zaznaczyć, iż limit ujęcia w kosztach odpisów amortyzacyjnych do wartości samochodu osobowego 225 000 zł odnosi się do pojazdów wprowadzonych przez podatnika do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych po 24 grudnia 2021 roku.

Natomiast limit ujęcia w kosztach odpisów amortyzacyjnych do wartości samochodu osobowego 150 000 zł oraz 100 000 zł odnosi się do pojazdów wprowadzonych przez podatnika do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych po 1 stycznia 2026 roku.

Wartość początkowa może podlegać amortyzacji według różnych dostępnych ustawowo metod. Jakie to metody? Jak je zastosować w praktyce? Ten temat będzie przedmiotem odrębnej publikacji.

Polecamy:

KSeF, czyli Krajowy System e-Faktur