Przedsiębiorcy prowadzący działalność w Polsce często nawiązują współpracę z zagranicznymi kontrahentami. Taka kooperacja wiąże się z podpisywaniem umów, których przedmiot może znajdować się poza terytorium kraju. Czy podatek od czynności cywilnoprawnych należy uiścić w przypadku zawarcia umowy poza granicami Polski? Sprawdź w artykule!
Określenie miejsca wykonania świadczenia
Zasady określania miejsca wykonania świadczenia określa art. 454 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione:
- w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę;
- w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia pieniężnego (jeżeli wierzyciel zmienił miejsce zamieszkania lub siedzibę po powstaniu zobowiązania, ponosi spowodowaną przez tę zmianę nadwyżkę kosztów przesłania).
Jeżeli umowa nie zawierała innych zapisów, to dłużnik ma obowiązek zidentyfikować wierzyciela oraz zwrot należnego mu długu.
W tym miejscu należy wskazać, że analizowane okoliczności odnoszą się do podmiotu zagranicznego, z którym polski przedsiębiorca zawiera umowę poza granicami Polski. Wierzytelność będąca przedmiotem sprzedaży jest więc w świetle prawa polskiego prawem wykonywanym za granicą.
Opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych
Należy zacząć od tego, że opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na mocy art. 1 ust. 4 Ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (zwanej dalej ustawą o PCC) czynności cywilnoprawne podlegają podatkowi PCC, jeżeli ich przedmiotem są:
- rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Opodatkowaniu podatkiem PCC w Polsce podlegają rzeczy lub prawa majątkowe znajdujące się w Polsce. Decydujące znaczenie ma więc zarówno miejsce dokonania czynności cywilnoprawnej, jak i miejsce położenia rzeczy lub prawa majątkowego będące przedmiotem tych czynności.
Wyjątkiem od reguły jest drugi przypadek, kiedy rzecz lub prawa majątkowe znajdują się wprawdzie za granicą, ale nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność cywilnoprawna, której przedmiotem są te rzeczy lub prawa, jest dokonywana w Polsce.
Warto w tym miejscu wspomnieć o pewnych wyjątkach zaprezentowanych w poniższej tabeli.
Wyjątki objęte opodatkowaniem PCC, kiedy niektóre przedmioty umów są zawierane za granicą | |
Umowa zamiany | Umowa spółki |
Umowa zamiany podlega także podatkowi, jeżeli co najmniej jedna z rzeczy znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jedno z praw majątkowych jest wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. | Umowa spółki oraz jej zmiana podlega podatkowi, jeżeli w chwili dokonania czynności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej znajduje się:
|
Umowa pożyczki a podatek od czynności cywilnoprawnych
Polscy przedsiębiorcy dość często zawierają umowy pożyczki. Umowa ta jest jednym z przedmiotów opodatkowania podatkiem PCC.
Jak już wyżej wspomniano, opodatkowaniu podatkiem PCC podlegają rzeczy lub prawa majątkowe znajdujące się na terytorium Polski.
Ewentualnie opodatkowaniu PCC podlega sytuacja, w której rzecz lub prawa majątkowe znajdują się wprawdzie za granicą, ale nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność cywilnoprawna, której przedmiotem są te rzeczy lub prawa, jest dokonywana w Polsce.
Jeżeli umowa pożyczki zawierana jest w Polsce i środki dotyczące tej pożyczki znajdują się w Polsce, wówczas umowa ta będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem PCC.
Jeżeli natomiast środki pieniężne dotyczące tej umowy są w momencie jej zawarcia poza terytorium Polski, np. na zagranicznym rachunku bankowym pożyczkodawcy i zawarcie umowy nastąpiło także poza granicami Polski, wówczas umowa ta nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem PCC.
Potwierdzeniem powyższego stanowiska jest interpretacja indywidualna z 29 lipca 2024 roku (sygn. 0111-KDIB2-2.4014.154.2024.2.MM) wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w której Dyrektor stwierdził, że:
Państwa wątpliwość dotyczy opodatkowania Umowy Pożyczki.
Ponieważ – jak wskazali Państwo – środki pieniężne będące przedmiotem umowy pożyczki w chwili jej zawarcia znajdowały się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w Szwajcarii, istotną staje się kwestia miejsca zawarcia umowy pożyczki.
Zgodnie z art. 70 § 2 ustawy – Kodeks cywilny:
W razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane albo oferta jest składana w postaci elektronicznej – w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy.
Z powyższego wynika, że art. 70 § 2 Kodeksu cywilnego wprowadza regułę, zgodnie z którą miejsce zawarcia umowy jest określane przez miejsce zamieszkania albo siedzibę składającego ofertę lub miejsce, w którym się on znajduje w momencie otrzymania oświadczenia woli drugiej strony w sprawie jej przyjęcia. Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że skoro Pożyczkodawca, który był składającym ofertę, ma siedzibę w Szwajcarii, to miejscem zawarcia Umowy Pożyczki nie jest Polska, lecz Szwajcaria. Za tym twierdzeniem przemawia fakt, że podpisana przez Państwa Umowa Pożyczki została przesłana do Pożyczkodawcy. Pożyczkodawca, jako składający ofertę, otrzymał Państwa oświadczenie o jej przyjęciu w miejscu swojej siedziby, czyli w Szwajcarii.
Przenosząc powyższe na grunt ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, należy stwierdzić, że zawarta przez Państwa Umowa pożyczki nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, ponieważ – jak wskazano we wniosku – środki pieniężne będące przedmiotem umowy pożyczki, w momencie jej zawierania, znajdowały się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz umowa pożyczki została zawarta poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. […]”.
Zakup rzeczy za granicą
Umowa kupna-sprzedaży ma charakter konsensualny, dochodzi do skutku z chwilą zgodnego oświadczenia stron, niezależnie od tego, kiedy zachodzą faktyczne skutki czynności, stąd termin „dokonanie czynności” oznacza moment zawarcia konkretnej umowy, przez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez strony umowy.
O tym, czy dana czynność podlega opodatkowaniu PCC, decyduje:
- miejsce dokonania tej czynności, oraz
- miejsce położenia rzeczy będącej przedmiotem transakcji.
Jeżeli więc umowa sprzedaży dotyczy rzeczy położonej poza terytorium RP i jest zawarta za granicą, to czynność ta nie podlega opodatkowaniu na terytorium RP.
Potwierdzeniem powyższego stanowiska jest interpretacja indywidualna z 9 września 2025 roku (sygn. 0111-KDIB2-3.4014.358.2025.2.MD) wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w której stwierdza on, że:
Przy czym chodzi o taką umowę sprzedaży, której przedmiotem są rzeczy faktycznie znajdujące się na stałe za granicą, a nie takie, które tylko czasowo zostały tam przemieszczone. Aby rozstrzygnąć, czy istotnie tak jest w przypadku samochodu, który jest środkiem transportu, a więc co do zasady jego miejsce »przebywania« ciągle się zmienia, należy posiłkować się przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1251 z późn. zm.). [...]”.
Przykład 1.
Pan Piotr nabył od osoby fizycznej zamieszkującej w Niemczech samochód osobowy. Jeżeli zakupiłby go w Polsce, wówczas byłby zobligowany do uregulowania podatku od czynności cywilnoprawnych. Niemniej ze względu na zakup dokonany w Niemczech (umowa zawarta w Niemczech) samochód ten w momencie zawarcia umowy znajdował się na terytorium tego kraju. Zatem czynność ta nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Umowa zawarta w Polsce, przedmiot za granicą
Jeżeli mamy do czynienia z sytuacją, w której umowa została zawarta na terytorium RP, ale przedmiot umowy znajduje się poza granicami Polski, wówczas polski nabywca mający miejsce zamieszkania w Polsce będzie zobligowany do zadeklarowania, rozliczenia i zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych.
Potwierdza to stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w wydanej interpretacji indywidualnej z 15 września 2016 roku (sygn. IPPB2/4514-403/16-2/AF), w której wskazuje, że: „[…] Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że umowa sprzedaży podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas nie ma znaczenia, gdzie została zawarta umowa i gdzie mają miejsca zamieszkania strony umowy.
Umowa sprzedaży podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych również wtedy, gdy »rzecz« będąca przedmiotem umowy sprzedaży w chwili zawarcia umowy znajduje się za granicą pod warunkiem, że kupujący ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz czynność została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem, jak z powyższego wynika, ustawodawca wprowadził zasadę enumeratywnego określenia czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Tym samym, o kwalifikacji określonej czynności prawnej, a w konsekwencji o jej podleganiu opodatkowaniu tym podatkiem decyduje jej treść (elementy przedmiotowo istotne), a nie nazwa.
Zatem, jeżeli strony zawierają umowę i układają stosunki w jej ramach w określony sposób, to dla oceny, czy powstanie obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych, w związku z dokonaniem wskazanej w ustawie czynności, miarodajne będą rzeczywiste prawa i obowiązki stron tej umowy pozwalające na ich kwalifikację pod względem prawnym. […]”.
Inne stanowisko potwierdzające powyższe zachowujące jednocześnie wciąż swoją aktualność prawną to stanowisko Naczelnika Łódzkiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 9 lutego 2006 roku (nr ŁUS-IV-436/1/06/DD):
Jeżeli natomiast dokonanie czynności cywilnoprawnej – zawarcie umowy kupna-sprzedaży, poprzez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez obie strony czynności, będzie miało miejsce poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to czynność taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. W takim przypadku stanowisko Spółki w odniesieniu do dokonywania zakupu towarów wyrażone w zapytaniu należy uznać za poprawne. […]”.
Polski podatnik, który nabywa rzeczy poza granicami Polski albo podpisuje umowy poza granicami Polski, musi każdorazowo zrewidować, czy będzie zobowiązany zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych. Jak widać na podstawie przytoczonych przypadków, bardzo ważną kwestią jest miejsce realizacji czynności cywilnoprawnej, która w większości przypadków przesądza o konieczności opodatkowania PCC u polskiego podatnika.
Polecamy:
