W przypadku sprzedaży używanych samochodów w modelu finansowania dealerskiego często wykorzystywany jest tzw. faktoring dealerski. Zastosowanie takiego trójstronnego schematu rodzi istotne pytania o skutki w sferze podatku VAT. Warto sprawdzić, jak organy podatkowe oraz TSUE podchodzą do opodatkowania tej specyficznej usługi finansowej w kontekście stawek VAT.
Na czym polega faktoring dealerski?
Usługi faktoringu nie zostały zdefiniowane w przepisach polskiego ani unijnego prawa. Faktoring należy do tzw. umów nienazwanych, których tworzenie umożliwia art. 353(1) Kodeksu cywilnego. W praktyce gospodarczej przez pojęcie faktoringu rozumie się usługę finansową polegającą na:
- udzieleniu przez faktora finansowania wierzytelności handlowych, z uwzględnieniem przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika, oraz
- świadczeniu na rzecz faktoranta dodatkowych usług (obejmujących m.in. prowadzenie ksiąg rachunkowych, działania windykacyjne, inkaso wierzytelności, sporządzanie raportów o kondycji finansowej dłużników faktoranta).
W przypadku faktoringu faktorant ma możliwość otrzymania środków finansowych z tytułu zrealizowanych dostaw w terminie wcześniejszym niż wynikający z wystawionej przez niego faktury/umowy z nabywcą. Kwota otrzymywana od faktora pomniejszana jest o należne faktorowi wynagrodzenie (prowizję, dyskonto itp.).
Tytułowy faktoring dealerski świadczony jest na rzecz np. importerów pojazdów samochodowych oraz dealerów samochodowych nabywających pojazdy od ich importerów, w ramach którego wierzytelności importerów względem dealerów są regulowane przez faktora, świadczącego równocześnie na rzecz dealerów szereg innych, komplementarnych czynności, składających się na kompleksową usługę faktoringową. Celem takiego trójstronnego modelu współpracy jest umożliwienie stworzenia warunków sprzyjających wzrostowi sprzedaży pojazdów samochodowych oferowanych przez importera za pośrednictwem sieci dealerów w Polsce.
W świetle powyższego można zatem stwierdzić, że istotą faktoringu dealerskiego jest finansowanie przez faktora zobowiązań dealerów samochodowych (faktorantów) powstałych w wyniku dokonywanych zakupów pojazdów u importerów poszczególnych marek samochodowych.
Celem nabywania usług faktoringu dealerskiego jest maksymalizacja sprzedaży pojazdów przez importera samochodów oraz dealerów marki. Usługa faktoringu ułatwia finansowanie dealerom samochodów nabywanie pojazdów u importera bez istotnego pogarszania ich płynności finansowej, która mogłaby się pogorszyć, gdyby pojazdy były nabywane przez dealerów za gotówkę i oczekiwały na sprzedaż na rzecz klienta końcowego.
Faktoring dealerski podlega opodatkowaniu 23% stawką VAT
W praktyce przez pojęcie faktoringu rozumie się usługę finansową polegającą na udzieleniu przez faktora finansowania wierzytelności handlowych, z uwzględnieniem przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika oraz świadczeniu na rzecz faktoranta dodatkowych usług.
Co do zasady w tego rodzaju faktoringu faktorant ma możliwość otrzymania środków finansowych z tytułu zrealizowanych dostaw w terminie wcześniejszym niż wynikający z wystawionej przez niego faktury/umowy z nabywcą. Równocześnie kwota otrzymywana przez faktoranta od faktora pomniejszana jest o wynagrodzenie należne faktorowi (w formie prowizji, dyskonta).
W ramach umowy faktoringu faktor zobowiązuje się do świadczenia na rzecz faktoranta dodatkowych usług, obejmujących m.in. prowadzenie ksiąg rachunkowych, działania windykacyjne, inkaso wierzytelności, sporządzanie raportów o kondycji finansowej dłużników faktoranta.
Niezależnie od formy usługa faktoringu zawiera w sobie elementy charakterystyczne dla innych stosunków prawnych (jak np. cesja wierzytelności, udzielenie finansowania, windykacja należności, inkaso należności). Dla celów VAT traktowana jest jednak jako jednolita ekonomicznie całość.
Biorąc bowiem pod uwagę zgodny zamiar stron co do celu i charakteru wszystkich czynności świadczonych przez faktora, takich jak finansowanie, administrowanie wierzytelnościami, ponoszenie ryzyka niewypłacalności dłużnika czy świadczenie różnego rodzaju innych usług o charakterze sprawozdawczym, istotą i celem nabywanego przez faktoranta świadczenia jest spójna/całościowa usługa o charakterze finansowym, mająca na celu poprawę płynności finansowej.
Faktor w ramach umowy faktoringu dealerskiego świadczy zarówno usługę finansowania wierzytelności, jak i przejęcia ryzyka niewypłacalności. Usługa faktoringu dealerskiego powinna być zatem dla celów podatkowych traktowana jako jedna kompleksowa usługa.
W związku z powyższym wynagrodzenie otrzymywane tytułem świadczenia usług faktoringu dealerskiego powinno podlegać opodatkowaniu podstawową stawką VAT.
Jeśli podatnik dokonuje więcej niż jednego świadczenia na rzecz klienta, które są ze sobą powiązane w taki sposób, że tworzą z gospodarczego punktu widzenia komplementarną, dopełniającą się całość, którą można byłoby podzielić jedynie sztucznie, to elementy te bądź świadczenia stanowią dla celów VAT jedną usługę.
W konsekwencji czynności składające się na usługę kompleksową, pełniące funkcję pomocniczą w stosunku do występującej usługi głównej, stanowią na gruncie podatku VAT jedną usługę i powinny dzielić jej skutki podatkowe, w tym właściwą stawkę podatku VAT.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 37-41 ustawy o VAT zwolnieniu od podatku VAT podlegają usługi o charakterze finansowym, w tym m.in. usługi ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług.
Art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy o VAT stanowi, że zwolnienia, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37-41 ustawy o VAT, nie mają zastosowania m.in. do czynności ściągania długów, w tym factoringu.
Na konieczność opodatkowania podatkiem VAT usługi faktoringu dealerskiego wskazuje m.in. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 3 sierpnia 2020 roku (nr 0114-KDIP4-3.4012.330.2020.1.MP), gdzie organ podatkowy za prawidłowe uznał następujące stanowisko wnioskodawcy:
„W związku z powyższym wynagrodzenie otrzymywane przez Wnioskodawcę tytułem świadczenia Usług faktoringu dealerskiego powinno podlegać opodatkowaniu podstawową stawką VAT.
Reasumując, w odniesieniu do pytania przedstawionego w niniejszym wniosku Wnioskodawca stoi na stanowisku, że Usługi faktoringu dealerskiego, świadczone przez Wnioskodawcę na rzecz Dealerów zgodnie z zawartymi umowami faktoringowymi, podlegają w całości opodatkowaniu według podstawowej stawki VAT (23%), jako wyłączone ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 15 ustawy o VAT”.
Ponadto kwestia opodatkowania usług faktoringu dealerskiego była przedmiotem orzecznictwa TSUE, tj. w wyroku TSUE z 26 czerwca 2003 roku w sprawie C-305/01 MKG-Kraftfahrzeuge-Factoring GmbH, którego przedmiotem również było finansowanie wierzytelności przysługujących od importera pojazdów na rzecz dealerów marki. W świetle tego wyroku przedmiotem usługi faktoringu dealerskiego jest jednoczesne nabycie długów i zwolnienie klienta z ich windykacji oraz przeniesienie na faktora ryzyka niespłacenia długu, co następuje w zamian za określone umową wynagrodzenie ze strony klienta. TSUE wydał orzeczenie, w którym potwierdził opodatkowanie usługi faktoringu podatkiem VAT.
W rezultacie należy stwierdzić, że usługa faktoringu dealerskiego stanowi usługę kompleksową w rozumieniu podatku VAT, która nie korzysta ze zwolnienia przedmiotowego i co do zasady podlega opodatkowaniu według stawki podstawowej wynoszącej 23%.
