Mały podatnik – przywileje na gruncie PIT i VAT

Mały podatnik to status przysługujący większości polskich przedsiębiorców. Przedsiębiorcy prowadzący małe firmy wytwarzają znaczną część krajowego PKB. Podmioty te jednak ze względu na swoją wielkość znajdują się zwykle w nieco gorszej sytuacji względem podmiotów dużych. Powyższe oczywiście uzależnione jest od wielu czynników, ale chyba najważniejszym jest efekt skali działania. W związku z tym ustawodawca uznał, że takie podmioty muszą mieć dodatkowe korzyści (w tym podatkowe), aby móc sprostać konkurencji. Sprawdźmy, jakie przywileje na gruncie podatku dochodowego i podatku VAT może mieć mały podatnik.

Mały podatnik – definicja na gruncie podatku dochodowego i VAT

Mały podatnik PIT lub CIT

Definicję małego podatnika znajdziemy w art. 5a pkt 20 ustawy o PIT i art. 4a pkt 10 ustawy o CIT. Pod pojęciem małego podatnika na gruncie podatku dochodowego należy rozumieć podatnika, u którego wartość przychodu ze sprzedaży (wraz z kwotą należnego podatku od towarów i usług) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 2 000 000 euro, a w przypadku przedsiębiorstwa w spadku – również przychodu ze sprzedaży u zmarłego przedsiębiorcy. Powyższego przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1 000 zł.

Status małego podatnika oceniany jest w odniesieniu do jednego roku podatkowego. W tym celu należy sprawdzić wartość przychodów z poprzedniego roku podatkowego.

Przykład 1.

Podatnik A prowadzi działalność opodatkowaną podatkiem VAT w wysokości 23%. Przychód netto w 2026 roku to 8 000 000 złotych. Podatnik B osiągnął ten sam przychód, jednak jego sprzedaż jest opodatkowana stawką VAT w wysokości 5%. Limit przychodu na 2027 rok wynosi 8 754 000 zł, który z nich może uzyskać status małego podatnika?

W tej sytuacji tylko podatnik B nie przekroczył limitu. Jego przychód bowiem wyniósł 8 400 000 zł. Podatnik A osiągnął przychód brutto w wysokości 9 840 000 zł (przekroczył limit). W efekcie w 2027 roku małym podatnikiem będzie wyłącznie podatnik B. Tym samym stawka podatku VAT ma wpływ na wysokość przychodu i możliwość uzyskania statusu małego podatnika na gruncie podatku dochodowego.

Mały podatnik VAT

Na gruncie podatku VAT zgodnie z art. 2 pkt 25 ustawy o VATmałym podatnikiem jest podmiot:

• u którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 2 000 000 euro lub
• prowadzący przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzający funduszami inwestycyjnymi, zarządzający alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, będący agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu – jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 45 000 euro

– przy czym przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1 000 zł.

Podsumowanie limitów małego podatnika

Poniżej znajduje się podsumowanie limitów małych podatników obowiązujących w 2026 i 2027 roku:

Korzyści na gruncie podatku dochodowego

Podstawową korzyścią posiadania statusu małego podatnika jest możliwość wpłaty zaliczek na podatek dochodowy za okresy kwartalne. W związku z wyborem takiej formy wpłat zaliczek podatnik dokonuje ich w poniższych terminach:

• za pierwszy kwartał w terminie do 20 kwietnia;
• za drugi kwartał w terminie do 20 lipca;
• za trzeci kwartał w terminie do 20 października;
• za czwarty kwartał w terminie do 20 stycznia następnego roku.

Podatnik o wyborze częstotliwości dokonywania wpłaty zaliczek na podatek musi poinformować organ podatkowy. Obecnie dokonuje się tego w rozliczeniu rocznym, w zeznaniu składanym za rok, w którym wybrano kwartalne zaliczki.

Kolejną korzyścią, z której mogą skorzystać mali podatnicy, jest tzw. jednorazowa amortyzacja. W świetle uregulowań prawnych podatnicy w roku podatkowym, w którym rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej, oraz mali podatnicy, mogą dokonywać jednorazowo odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych zaliczonych do grupy 3–8 Klasyfikacji, z wyłączeniem samochodów osobowych, w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym równowartości kwoty 50 000 euro łącznej wartości tych odpisów amortyzacyjnych. Co ważne, do limitu jednorazowej amortyzacji nie wlicza się jednorazowa amortyzacja niskocennych środków trwałych o wartości poniżej 10 000 zł.

Należy pamiętać, że jednorazowa amortyzacja do 50 000 euro stanowi pomoc de minimis - jej wartość wlicza się do limitu pomocy de minimis, który wynosi 300 000 euro w okresie trzech lat.

Przykład 2.

Pani Mariola założyła działalność w 2026 roku. W 2026 roku uzyskała przychód ze sprzedaży w wysokości 300 000 zł, w związku z czym ma status małego podatnika PIT. W 2026 roku jako podatnik rozpoczynający działalność skorzystała z prawa do amortyzacji jednorazowej w wysokości 50 000 euro (213 000 zł) i wykorzystała cały limit. Czy w 2027 roku pani Mariola może również skorzystać z amortyzacji jednorazowej do 50 000 euro?

Tak, mając status małego podatnika PIT, pani Mariola może korzystać z limitu jednorazowej amortyzacji w wysokości 50 000 euro co roku - w 2027 roku będzie to 219 000 zł. Co ważne, niewykorzystany limit amortyzacji nie przechodzi na kolejny rok, zwiększając limit w następnym roku – niewykorzystany limit przepada.

Mały podatnik a stawka 9% w CIT

Jednym z podstawowych warunków, które pozwalają na zastosowanie stawki 9% dla podatników podatku CIT, jest status małego podatnika.

Przypomnijmy, że ze stawki 9% CIT w 2026 roku może korzystać podatnik, który spełni równolegle dwa wymogi:

• jego przychody ze sprzedaży za 2025 rok nie przekroczyły 2 000 000 euro brutto (tj. wraz z należnym VAT), czyli 8 517 000 zł;
• jego bieżące przychody (dochody) inne niż z zysków kapitałowych osiągane w 2026 roku nie przekroczą 2 000 000 euro netto (8 431 000 zł netto), czyli bez należnego VAT.

W sytuacji przekroczenia tego drugiego limitu podatnik musi, począwszy od następnego miesiąca lub kwartału, płacić  zaliczki według stawki 19%. Co więcej, w zeznaniu rocznym cały dochód za dany rok (a nie tylko nadwyżka ponad limit) podlega wówczas opodatkowaniu stawką 19%. Co ważne, pierwszy warunek dotyczący przychodów to warunek uzyskania statusu małego podatnika. Tym samym tylko podatnik będący małym podatnikiem po spełnieniu jeszcze jednego warunku ma możliwość opodatkowania swoich dochodów stawką 9%. 

Podsumowując, w przypadku spółek korzyści podatnika są większe niż w przypadku osób fizycznych. Spółki małe mogą znacząco zmniejszyć swoje obciążenia podatkowe poprzez obniżenie stawki podatku CIT. Z obniżenia stawki podatku natomiast nie mogą korzystać podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych.

Mały podatnik – korzyści w podatku VAT

Jedną z korzyści, jakie ma mały podatnik VAT, jest możliwość rozliczania metodą kasową. W przypadku wyboru tej metody rozliczeń moment powstania obowiązku podatkowego zostaje odroczony. Powstaje on dopiero:

1. z dniem otrzymania całości lub części zapłaty w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny;
2. z dniem otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż 180. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podmiotu innego niż wymieniony w pkt 1.

Podatnik w praktyce rozpoznaje więc obowiązek podatkowy dopiero w momencie zapłaty za towar lub usługę. W przypadku małych podatników na pewno ta metoda jest korzystna. Należy mieć jednak na uwadze, że mały podatnik, który stosuje metodę kasową rozliczania podatku VAT, ma prawo do odliczenia VAT dopiero z dniem zapłaty za fakturę, jednak nie wcześniej niż z dniem otrzymania faktury, pod warunkiem że wydatek ma związek z działalnością opodatkowaną.

Przykład 3.

Pan Łukasz jest małym podatnikiem VAT i rozlicza VAT metodą kasową. 15 grudnia wystawił fakturę sprzedaży o wartości 12 300 zł brutto (w tym 2 300 zł VAT). Kontrahent uregulował należność 2 marca następnego roku. Kiedy powstał obowiązek podatkowy z tytułu sprzedaży?

W związku z tym, że pan Łukasz rozlicza podatek VAT metodą kasową, obowiązek podatkowy powstaje dopiero w chwili otrzymania zapłaty (w przypadku, gdy drugą stroną transakcji jest inna firma). Oznacza to, że powinien on wykazać transakcję w rejestrze VAT sprzedaży 2 marca zgodnie z chwilą otrzymania zapłaty. Bez znaczenia jest w tym przypadku, że faktyczna sprzedaż miała miejsce w grudniu poprzedniego roku.

Drugim przywilejem jest możliwość rozliczania podatku VAT za okresy kwartalne. Decydując się na kwartalny VAT, wpłaty podatku dokonuje się w poniższych terminach:

• za pierwszy kwartał w terminie do 25 kwietnia;
• za drugi kwartał w terminie do 25 lipca;
• za trzeci kwartał w terminie do 25 października;
• za czwarty kwartał w terminie do 25 stycznia.

Podatnicy rozliczający się kwartalnie przesyłają JPK_V7K z deklaracją w terminie do 25. dnia miesiąca po kwartale. Niezależnie od wyboru kwartalnej formy rozliczania podatku VAT przedsiębiorca składa miesięcznie JPK_V7K zawierający część ewidencyjną. 

Reasumując, ustawodawca pozwolił przedsiębiorcom posiadającym status małego podatnika na korzystanie z szeregu przywilejów zarówno na gruncie podatku dochodowego, jak i podatku VAT. Powyższe udogodnienia mają pozwolić na możliwość konkurowania małym przedsiębiorcom z większymi podmiotami gospodarczymi. Poza tym podatnicy, którzy korzystają z przywilejów przeznaczonych dla małych podatników, mogą efektywniej zarządzać płynnością finansową swojej firmy, ograniczając częstotliwość zapłaty podatku dochodowego oraz podatku VAT, a także planować działania inwestycyjne przez wzgląd na odroczenie momentu powstania obowiązku podatkowego na gruncie VAT lub skorzystania z prawa do amortyzacji jednorazowej na gruncie podatku dochodowego.