Poradnik Przedsiębiorcy

Zajęcie komornicze przy rozwiązaniu umowy w trakcie miesiąca i w przypadku wypłaty zasiłku przez ZUS

Zajęcie komornicze wynagrodzenia za pracę rodzi po stronie pracodawcy obowiązek wstrzymania się z wypłatą określonej kwoty wynagrodzenia pracownikowi i przekazania jej na wskazany przez komornika rachunek bankowy celem zaspokojenia wierzyciela. W przypadku gdy dług jest duży, nie wystarczy dokonanie jednorazowego potrącenia z wynagrodzenia za dany miesiąc, lecz konieczne jest czynienie tego nierzadko przez wiele miesięcy, a nawet lat.

Zajęcie komornicze z wynagrodzenia za pracę

Zgodnie z art. 91 Kodeksu pracy należności mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

Przepisy wymieniają jednak również takie należności, do których potrącenia zgoda pracownika nie jest konieczna. Jak stanowi art. 87 Kodeksu pracy, z wynagrodzenia za pracę – po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu Ustawy z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

  1. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
  2. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
  3. zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
  4. kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy.

Egzekucja sum wymienionych wyżej w pkt 1 i 2 następuje poprzez zajęcie wynagrodzenia przez komornika (tzw. zajęcie komornicze). Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych pracodawca dokonuje również bez postępowania egzekucyjnego (na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego), z wyjątkiem przypadków gdy:

  • świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych;
  • wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.

Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

  • w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – do wysokości trzech piątych wynagrodzenia;
  • w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych – do wysokości połowy wynagrodzenia.

Potrącenia, o których mowa wyżej w pkt 2 i 3, nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami, o których mowa w pkt 1 – trzech piątych wynagrodzenia.

Przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania. Takiego ograniczenia potrąceń nie ma w przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Rozwiązanie umowy o pracę a potrącenie z wynagrodzenia

W myśl art. 85 kp wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie. Wynagrodzenie płatne jest z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. Jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłaca się w dniu poprzedzającym. Składniki wynagrodzenia za pracę, przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, wypłaca się z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy. Pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub w innych przepisach prawa pracy (art. 86 § 1 kp).

Kodeks pracy nie określa, kiedy dokładnie należy wypłacić pracownikowi wynagrodzenie za ostatni miesiąc trwania stosunku pracy, gdy dochodzi do rozwiązania umowy o pracę w trakcie miesiąca kalendarzowego (tj. bez przepracowania ostatniego miesiąca w całości). W grę mogą zatem wchodzić dwie możliwości:

  • wypłata w terminie wynikającym z przepisów art. 85 i 86 kp albo
  • wypłata w dniu ustania stosunku pracy.

Za właściwsze należy uznać drugie z wymienionych rozwiązań jako korzystniejsze dla pracownika.

W przypadku zajęcia komorniczego wynagrodzenia za pracę stosownego potrącenia dokonuje się w dniu jego wypłaty. Należy przy tym podkreślić, że nawet gdyby wynagrodzenie zostało wypłacone po rozwiązaniu stosunku pracy, obowiązek dokonania potrącenia nadal ciąży na pracodawcy, gdyż z dniem rozwiązania umowy o pracę, wynagrodzenie za pracę nie traci swojego charakteru (pozostaje wynagrodzeniem za pracę).

Okoliczność, że potrącenie dotyczy wynagrodzenia za część miesiąca, nie powoduje proporcjonalnego zmniejszenia kwot wolnych od potrąceń – w szczególności kwoty wolnej od potrąceń na poczet należności niealimentacyjnych. Kodeks pracy przewiduje bowiem proporcjonalne zmniejszenie tylko w przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 871 § 2 kp).

Przykład 1.

Pracodawca i pracownik rozwiązali stosunek pracy za porozumieniem stron z 15 sierpnia. Pracodawca w ostatnim dniu zatrudnienia (15 sierpnia) potrącił z wynagrodzenia pracownika za sierpień kwotę na poczet należności, której dotyczy zajęcie komornicze wynagrodzenia.

Potrącenie z zasiłku chorobowego

Jak stanowi art. 833 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, do egzekucji ze świadczeń pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (w tym zasiłku chorobowego) stosuje się przepisy o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, czyli art. 139–144 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma przy tym znaczenia, kto jest płatnikiem zasiłku chorobowego – ZUS czy pracodawca.

Potrącenia z zasiłku chorobowego dokonywane w ramach egzekucji komorniczej wspomniana ustawa dzieli na dwie grupy:

  1. należności alimentacyjne, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie Ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie Ustawy z dnia 18 lipca 1974 roku o funduszu alimentacyjnym oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wypłacone osobie uprawnionej na podstawie Ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej;

  2. należności pozostałe.

Potrącenia te mogą być dokonywane w następujących granicach:

  • świadczeń alimentacyjnych, o których mowa wyżej w pkt 1 – do wysokości 60% świadczenia (np. zasiłku chorobowego);
  • należności egzekwowanych związanych z odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej, w zakładach opiekuńczo-leczniczych i w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych – do wysokości 50% świadczenia;
  • innych egzekwowanych należności – do wysokości 25% świadczenia.

W przypadku zbiegu potrąceń sum egzekwowanych na poczet należności wymienionych w pkt 1 i 2, w zależności od szczegółowej konfiguracji danego zbiegu, ustawa określa granice potrącenia na różnych poziomach: 70%, 60%, 50% oraz 25% świadczenia.

Ustawa przewiduje również kwoty wolne od potrąceń. Ich wysokość ustala na dany rok Prezes ZUS-u w komunikatach publikowanych w Monitorze Polskim.

Potrąceń z wynagrodzenia za czas choroby przysługującego pracownikowi na mocy art. 92 kp dokonuje się na zasadach określonych w Kodeksie pracy, dla dokonywania potrąceń z wynagrodzenia, a nie w trybie właściwym dla potrąceń z zasiłku chorobowego, unormowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Chociaż zarówno wynagrodzenie za czas choroby, jak i zasiłek chorobowy wypłacane są w związku z niezdolnością pracownika do pracy wskutek choroby, decydujące znaczenie ma charakter każdego z tych świadczeń – pierwsze pozostaje wynagrodzeniem, natomiast drugie jest świadczeniem pieniężnym przysługującym z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zajęcia komornicze wynagrodzenia za pracę oraz zasiłku chorobowego są najczęściej stosowanymi środkami egzekucji świadczeń pieniężnych, ze względu na powszechność tych form uzyskiwania dochodów przez osoby będące dłużnikami oraz związaną z tym skuteczność egzekucji.