Samozbiory, czyli udostępnianie pól osobom trzecim w celu samodzielnego zebrania plonów, to coraz popularniejsza praktyka w sezonie letnim. Pozwala ona rolnikom uniknąć marnowania owoców i warzyw. Z perspektywy przepisów pojawia się jednak kluczowe pytanie o rozliczenie podatku VAT od samozbiorów. Wyjaśniamy, kiedy rolnik musi rozliczyć VAT od nieodpłatnego przekazania plonów.
Samozbiory a nieodpłatna dostawa towarów
Z treści art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT jedynie wówczas, gdy czynności te są wykonywane odpłatnie. Ustawodawca przewidział jednak wyjątki od powyższej reguły.
Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:
- przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;
- wszelkie inne darowizny
– jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.
Jak wynika z powyższych uregulowań, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega generalnie każde nieodpłatne przekazanie towaru należącego do przedsiębiorstwa, w tym także wszelkie inne darowizny, z którym wiąże się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, o ile podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów lub ich części składowych.
Zatem, aby nieodpłatne przekazanie towarów – w świetle powołanego art. 7 ust. 2 ustawy – podlegało opodatkowaniu VAT, konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków:
- nieodpłatne przekazanie dokonywane jest przez podatnika podatku VAT;
- przekazane przez podatnika towary należą do jego przedsiębiorstwa;
- przedmiotem nieodpłatnego przekazania jest towar, w stosunku do którego podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tego towaru lub jego części składowych.
Jeżeli natomiast podatnik nie miał prawa do odliczenia podatku naliczonego, to nieodpłatne przekazanie tych towarów pozostaje poza zakresem opodatkowania (podatnik nie musi dokonać ich opodatkowania), bez względu na cel, na który zostały one przekazane.
Co do zasady samozbiory są przypadkiem, który podlega pod ww. regulacje. Nieodpłatne przekazanie plonów rolnych osobom trzecim generuje obowiązek odprowadzenia podatku należnego VAT.
Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, że w przeważającej większości przypadków rolnicy korzystają ze zwolnienia od podatku VAT. Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy zwalnia się od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.
Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy przez rolnika ryczałtowego rozumie się rolnika dokonującego dostawy produktów rolnych lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.
W myśl art. 2 pkt 15 ustawy przez działalność rolniczą rozumie się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, […], a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych.
Natomiast zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych lub świadczący usługi rolnicze, które są zwolnione od podatku na podstawie ust. 1 pkt 3, może zrezygnować z tego zwolnienia pod warunkiem dokonania zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R.
W myśl art. 96 ust. 1 ustawy o VAT podmioty, o których mowa w art. 15 i art. 15a, są obowiązane przed dniem wykonania pierwszej czynności określonej w art. 5 złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie rejestracyjne, z zastrzeżeniem ust. 3.
Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o VAT w przypadku osób fizycznych prowadzących wyłącznie gospodarstwo rolne, leśne lub rybackie za podatnika uważa się osobę, która złoży zgłoszenie rejestracyjne, o którym mowa w art. 96 ust. 1.
W przypadku osób fizycznych, o których mowa w art. 15 ust. 4 i 5, zgłoszenie rejestracyjne może być dokonane wyłącznie przez jedną z osób, na które będą wystawiane faktury przy zakupie towarów i usług i które będą wystawiały faktury przy sprzedaży produktów rolnych.
Przykład 1.
Pan Antoni prowadzi gospodarstwo rolne i w tym zakresie korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT. Zorganizował on tzw. samozbiory dla osób trzecich, aby mogły nieodpłatne zbierać plony z pól. Czy w tym przypadku pan Antoni ma obowiązek zapłaty podatku VAT?
W przypadku samozbiorów powstaje obowiązek zapłaty podatku VAT na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. Jednak z uwagi na to, że pan Antoni korzysta ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, samozbiory nie będą generować obowiązku w podatku VAT.
Gdyby pan Antoni zrezygnował ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT i złożył zgłoszenie rejestracyjne VAT-R, to jako czynny podatnik VAT miałby obowiązek zapłaty podatku należnego od nieodpłatnie przekazanych plonów.
Rozliczenie podatku VAT od samozbiorów
Rozliczeniu w VAT powinny podlegać tylko te produkty, które zostały z gospodarstwa wydane (przekazane odbiorcom) lub spożyte na prywatne potrzeby. Natomiast nie podlegają opodatkowaniu VAT te plony, które pozostawiono na polach.
Podkreślić należy, że na mocy art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Według art. 15 ust. 2 ustawy działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Mając na uwadze powyższe, uzasadnione jest twierdzenie, że warunkiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest spełnienie dwóch przesłanek łącznie: po pierwsze dana czynność ujęta jest w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, po drugie – czynność została wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem był podatnikiem podatku od towarów i usług.
Podsumowując powyższe, należy wskazać, że rozliczenie podatku VAT od samozbiorów będzie dotyczyć tych rolników, którzy zrezygnowali ze zwolnienia na mocy art. 43 ust. 3 ustawy o VAT i tym samym uzyskali status czynnego podatnika VAT. Rolnicy ryczałtowi korzystający ze zwolnienia nie mają obowiązków podatkowych w tym zakresie.
Polecamy:
