Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Ubezpieczony nabywa prawo do wymienionego zasiłku, jeżeli upłynął minimalny okres wyczekiwania (z pewnymi ustawowymi wyjątkami). Niektórzy ubezpieczeni podejmują pracę za granicą, a następnie kontynuują zatrudnienie w kraju. Okres wyczekiwania na zasiłek w Polsce - czy ubezpieczenie chorobowe za granicą wlicza się do tego okresu? Omawiamy te zagadnienia w niniejszym artykule.
Podstawowe zasady podlegania ubezpieczeniu chorobowemu
Jak wynika z art. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia społeczne obejmują ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej „ubezpieczeniem chorobowym”.
Ubezpieczenie chorobowe ma charakter obowiązkowy lub dobrowolny. Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają w szczególności:
- pracownicy, z wyłączeniem prokuratorów;
- członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych;
- osoby odbywające służbę zastępczą.
Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają natomiast — na swój wniosek — m.in. osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi:
- wykonujące pracę nakładczą;
- zleceniobiorcy;
- osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące;
- doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie;
- wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania.
Szczegółowe zasady podlegania ubezpieczeniu chorobowemu zostały zawarte w przepisach Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanej dalej „ustawą zasiłkową”.
W rozumieniu ustawy zasiłkowej tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:
- po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego — jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu,
- po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego — jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.
Ustawa zasiłkowa przewiduje jednocześnie pewne wyjątki od zasady wyczekiwania na nabycie prawa do zasiłku chorobowego. Oznacza to, że od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku przysługuje:
- absolwentom szkół lub uczelni lub osobom, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów, lub zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej;
- ubezpieczonym obowiązkowo – którzy mają 10-letni wcześniejszy okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego;
- posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji;
- jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
- funkcjonariuszom Służby Celnej, którzy stali się pracownikami w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej.
Wliczenie okresu ubezpieczenia za granicą a okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Dość często można spotkać się z sytuacją, gdy dana osoba podejmuje pracę za granicą, a następnie wraca do kraju i kontynuuje zatrudnienie. W związku z tym powstaje pytanie, czy taka osoba — w przypadku zaistnienia niezdolności do pracy spowodowanej chorobą — może liczyć od razu na zasiłek chorobowy? Inaczej mówiąc, czy okresy ubezpieczenia za granicą podlegają wliczeniu do okresu wyczekiwania na przyznanie zasiłku chorobowego?
Przykład 1.
Pracownik przez kilka lat pracował w jednym z państw należących do Unii Europejskiej (UE) i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu. Wykonywanie powyższej pracy dobiegło końca 31 października. Następnie pracownik wrócił do Polski i podjął zatrudnienie w krajowym przedsiębiorstwie od 5 listopada. 10 listopada pracownik zachorował. Czy w takim przypadku nabywa on prawo do świadczeń z tytułu choroby od razu, czy może konieczny jest okres wyczekiwania?
W odniesieniu do pracowników okres wyczekiwania na nabycie prawa do zasiłku chorobowego to 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Wspomnieliśmy już jednak, że poprzednie okresy ubezpieczenia wlicza się do okresu wyczekiwania, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni.
Pozostaje kwestia tego, czy okresy pracy za granicą wlicza się do okresu wyczekiwania w Polsce.
W tym zakresie do krajowego ustawodawstwa mają zastosowanie postanowienia Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 roku w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (tekst mający znaczenie dla EOG i Szwajcarii), zwanego w dalszej części niniejszego artykułu „rozporządzeniem nr 883/2004”.
Zgodnie z art. 6 powyższego aktu — o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej — właściwa instytucja Państwa Członkowskiego, której ustawodawstwo uzależnia:
- nabycie, zachowanie, przysługiwanie lub odzyskanie prawa do świadczeń;
- objęcie przez ustawodawstwo;
- dostęp do lub zwolnienie z ubezpieczenia obowiązkowego, fakultatywnego kontynuowanego lub dobrowolnego
– od spełnienia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, bierze pod uwagę w niezbędnym zakresie okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnione na podstawie ustawodawstwa każdego innego Państwa Członkowskiego, tak jakby były to okresy spełnione na podstawie stosowanego przez nie ustawodawstw.
Oznacza to zatem, że okresy ubezpieczenia za granicą podlegają wliczeniu do okresu ubezpieczenia wymaganego krajowymi przepisami do nabycia określonych świadczeń, w tym z tytułu choroby.
W świetle dotychczasowych wyjaśnień należy stwierdzić, że w opisanej przykładowej sytuacji pracownik nabędzie prawo do świadczeń chorobowych od pierwszego dnia niezdolności do pracy. Wynika to z faktu, że okresy ubezpieczenia za granicą dotyczyły pracy w jednym z państw członkowskich UE, przy czym przerwa między zakończeniem zatrudnienia poza Polską a podjęciem pracy w kraju nie przekroczyła 30 dni.
Polska zawarła umowy dotyczące zabezpieczenia społecznego m.in. z Republiką Białorusi, Turcją i Ukrainą.
Natomiast w zakresie postępowania związanego z dokumentowaniem okresów ubezpieczenia za granicą mają zastosowanie przepisy prawa unijnego dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
Oznacza to, że wymiana informacji następuje między ZUS-em a zakładem właściwym w zakresie zabezpieczenia społecznego w danym państwie UE, EOG lub w Szwajcarii, przy wykorzystaniu formularzy SED S040 i S041.
Przykład 2.
Oddział ZUS-u wystąpił za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do instytucji państwa członkowskiego właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego o potwierdzenie okresów ubezpieczenia danej osoby w tym państwie w celu przyznania świadczeń z tytułu choroby. Dokumentem właściwym w tej sprawie jest formularz SED 040. Odpowiedź zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej na skierowane zapytanie następuje za pośrednictwem formularza SED 041. Poświadczone w tym trybie okresy ubezpieczenia chorobowego podlegają uwzględnieniu podczas ustalania uprawnień do zasiłku chorobowego w ramach krajowego systemu.
Okres wyczekiwania na zasiłek. Podsumowanie
Nabycie prawa do zasiłku chorobowego wiąże się upływem tzw. okresu wyczekiwania. W odniesieniu do pracowników okres ten wynosi 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, przy czym poprzednie okresy ubezpieczenia wlicza się do okresu wyczekiwania, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Okresy ubezpieczenia za granicą podlegają wliczeniu do okresu wyczekiwania w Polsce, jeżeli dana osoba podlegała ubezpieczeniu na terytorium określonych państw. Postępowanie w zakresie dokumentowania tych okresów zostało uregulowane w przepisach prawa unijnego.
