Wybór ryczałtu od dochodów spółek, czyli tzw. estońskiego CIT, wiąże się ze zmianą podejścia do rozliczania zysków. Kluczowym elementem systemu jest prawidłowa ewidencja zdarzeń, ponieważ nieujawnione operacje gospodarcze w estońskim CIT mogą prowadzić do powstania specyficznego dochodu do opodatkowania. Sprawdź, jak uniknąć błędów w księgowaniu i poprawnie wypełnić obowiązki podatkowe.
Nieujawnione operacje gospodarcze w estońskim CIT
Zgodnie z art. 28m ust. 1 pkt 6 Ustawy z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT) opodatkowaniu ryczałtem (estońskim CIT) podlega dochód odpowiadający: wartości przychodów i kosztów podlegających zgodnie z przepisami o rachunkowości zarachowaniu w roku podatkowym i uwzględnieniu w zysku (stracie) netto, które nie zostały uwzględnione w tym zysku (stracie) netto (dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych).
Stosownie do art. 28n ust. 1 pkt 5 ustawy o CIT: podstawę opodatkowania ryczałtem stanowi, dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych osiągnięty w roku podatkowym.
Zgodnie z art. 28t ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT: podatnik jest obowiązany do zapłaty ryczałtu od dochodu z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych – do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku, w którym przychody lub koszty powinny zostać zarachowane.
Dodatkowo w Przewodniku do ryczałtu od dochodów spółek, w rozdziale 6.6 Dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych (art. 28m ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT) wskazano, że: Dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych powstaje w związku z pominięciem w prowadzonych księgach zdarzeń (operacji) gospodarczych (w przychodach lub kosztach (stratach, zyskach), pomimo obowiązku ich wykazania.
Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, do ksiąg rachunkowych danego okresu sprawozdawczego, należy wprowadzić w postaci zapisu każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym.
Jeśli jednostka gospodarcza nie ujęła danego zdarzenia gospodarczego w księgach rachunkowych w wyniku błędu, to w zależności od tego, czy błąd ten został ujawniony przed zatwierdzeniem, czy po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za rok obrotowy, którego ten błąd dotyczy oraz czy ma on istotny wpływ na to sprawozdanie finansowe, operacja gospodarcza dotycząca tego błędu powinna zostać ujęta zgodnie z regulacjami art. 54 ustawy o rachunkowości:
- albo w księgach bieżącego roku obrotowego,
- albo w księgach rachunkowych roku, którego dotyczy.
Po ujawnieniu takiego uchybienia (np. w ramach kontroli podatkowej organu podatkowego lub weryfikacji własnej podatnika) podatnik – zgodnie z zasadami prowadzenia ksiąg rachunkowych – zaksięgowuje więc daną operację gospodarczą w roku jej ujawnienia. Jednak okoliczność ta nie modyfikuje faktu, że w ryczałcie obowiązek podatkowy z tego tytułu powstaje w roku podatkowym, w którym przychody te lub koszty powinny zostać zarachowane.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 54 Ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości:
- Jeżeli po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego, a przed jego zatwierdzeniem, jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, które mają istotny wpływ na to sprawozdanie finansowe, lub powodujących, że założenie kontynuowania działalności przez jednostkę nie jest uzasadnione, powinna ona odpowiednio zmienić to sprawozdanie, dokonując jednocześnie odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych roku obrotowego, którego sprawozdanie finansowe dotyczy, oraz powiadomić biegłego rewidenta, który sprawozdanie to bada lub zbadał. Jeżeli zdarzenia, które nastąpiły po dniu bilansowym, nie powodują zmiany stanu istniejącego na dzień bilansowy, to odpowiednie wyjaśnienia zamieszcza się w informacji dodatkowej.
- Jeżeli jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, o których mowa w ust. 1, po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego, to ich skutki ujmuje w księgach rachunkowych roku obrotowego, w którym informacje te otrzymała.
- Jeżeli w danym roku obrotowym lub przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego za ten rok obrotowy jednostka stwierdziła popełnienie w poprzednich latach obrotowych błędu, w następstwie którego nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata poprzednie za spełniające wymagania określone w art. 4 zasady rachunkowości jednostki, ust. 1, to kwotę korekty spowodowanej usunięciem tego błędu odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako „zysk (strata) z lat ubiegłych.
Nieujawnienie kosztów lub przychodów w okresie opodatkowania ryczałtem ma wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego. Tym samym wydatek dotyczący okresu opodatkowania ryczałtem, jeśli zostanie ujęty w księgach rachunkowych w latach późniejszych (zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości), powinien stanowić podstawę opodatkowania ryczałtem z tytułu dochodu z nieujawnionych operacji gospodarczych.
Ryczałt od dochodu z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych należy wpłacić do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku, w którym przychody lub koszty powinny zostać zarachowane (art. 28t ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT). Zatem podatnik może dokonywać w tym terminie stosownych korekt w księgach rachunkowych dla danego okresu sprawozdawczego bez obowiązku zapłaty dodatkowego podatku od dochodu z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych.
Skutki podatkowe: nieujawnione operacje gospodarcze w estońskim CIT z lat ubiegłych
Jak już wskazano, dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych dotyczy zdarzeń pominiętych w księgach rachunkowych w wyniku błędu. Przychody, koszty, zyski bądź straty nie zostają wówczas wykazane, pomimo istniejącego obowiązku.
Podatnicy opodatkowani ryczałtem od dochodów spółek ustalają przychody i koszty na zasadach określonych w ustawie o rachunkowości. W myśl tego aktu prawnego ewidencja ich korekty w księgach rachunkowych polega, co do zasady, na odpowiednim zwiększeniu bądź zmniejszeniu tych pozycji.
Z cytowanego wyżej art. 28m ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT jednoznacznie wynika, że opodatkowaniu ryczałtem podlega dochód odpowiadający wartości przychodów i kosztów podlegających zgodnie z przepisami o rachunkowości zarachowaniu w roku podatkowym i uwzględnieniu w zysku (stracie) netto, które nie zostały uwzględnione w tym zysku (stracie) netto (dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych).
Przykład powstania dochodu z nieujawnionych w latach ubiegłych operacji gospodarczych można znaleźć w interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 grudnia 2025 roku (nr 0111-KDIB1-1.4010.547.2025.2.SH):
Na powstanie dochodów z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych (o którym mowa w art. 28m ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT), nie ma wpływu fakt, że ww. wartości zostały ujęte w księgach rachunkowych, lecz na innych kontach księgowych niż powinny być wykazane. W tym zakresie istotne jest to, że ww. kwoty nie zostały ujęte jako koszty w rachunku zysków i strat Spółki za 2022 rok, a więc koszty nie zostały uwzględnione w zysku netto Państwa Spółki w tym okresie.
Podsumowując, jeżeli spółka opodatkowana estońskim CIT na bieżąco ujmuje wszystkie zdarzenia gospodarcze, to ewentualna późniejsza korekta przychodów i kosztów, wynikająca z ustalonych rozliczeń oraz dotycząca późniejszych zdarzeń, nie stanowi sytuacji, w której doszło do pominięcia operacji pomimo obowiązku ich wykazania w księgach rachunkowych. W takim przypadku nie dojdzie do powstania dochodu z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych.
