Poradnik Przedsiębiorcy

Zakład aktywności zawodowej - korzyści z otwarcia

Wyodrębniona finansowo i organizacyjnie jednostka o specjalnym celu działania, jakim jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, ma możliwość ubiegania się o dofinansowanie z funduszu PFRON części środków na utworzenie i funkcjonowanie zakładu aktywności zawodowej (ZAZ). To nie wszystko. Utworzone zakłady mogą także korzystać z innych profitów podatkowych. Jakich? Na to i wiele innych pytań odpowiedziano w niniejszej publikacji. 

Czym jest zakład aktywności zawodowej?

Zakład aktywności zawodowej to obok zakładu pracy chronionej specjalnie wyodrębniona organizacyjnie i finansowo jednostka, której celem statutowym jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych.

Utworzenie zakładu aktywności zawodowej zależy od pozytywnej decyzji wojewody. Decyzję pozytywną o powołaniu ZAZ wojewoda wydaje na podstawie otrzymanego wniosku od podmiotu ubiegającego się o jego utworzenie oraz w związku z wypełnieniem przez niego poniższych niezbędnych warunków. 

Wniosek o utworzenie ZAZ mogą składać gminy, powiaty, fundacje, stowarzyszenia lub inne organizacje społeczne, które w swoim statucie jako główne zadanie do realizacji stawiają rehabilitację zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych.

Warunki niezbędne dla nadania tworzonej jednostce statusu
zakładu aktywności zawodowej

Gmina, powiat oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, może utworzyć ZAZ, w przypadku gdy:

1.

minimum 70% wszystkich osób zatrudnionych w tej jednostce muszą stanowić osoby niepełnosprawne, w szczególności skierowane do pracy przez powiatowe urzędy pracy:

  • zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności;

  • zaliczone do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (nie więcej niż 35% ogółu zatrudnionych), u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, w tym osób, w stosunku do których rada programowa, o której mowa w art. 10a ust. 4, zajęła stanowisko uzasadniające podjęcie zatrudnienia i kontynuowanie rehabilitacji zawodowej w warunkach pracy chronionej;

2.

obiekty i pomieszczenia użytkowane przez podmiot tworzący ZAZ odpowiadają przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz uwzględniają potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniają wymagania dostępności do nich;

3.

w obiekcie zagwarantowana jest doraźna i specjalistyczna opieka medyczna, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne;

4.

przeznacza uzyskane dochody na zakładowy fundusz aktywności;

5.

uzyska pozytywną opinię starosty o potrzebie utworzenia zakładu aktywności zawodowej, z wyjątkiem przypadku, gdy organizatorem jest powiat.

Dofinansowanie działalności zakładu aktywności zawodowej

Jak nadmienia ustawodawca w art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (zwanej dalej ustawą o RZSON), rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy.

Gmina, powiat, fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, mogą złożyć wniosek o dofinansowanie ze środków PFRON kosztów utworzenia i funkcjonowania ZAZ.

Zgodnie z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lipca 2012 roku w sprawie zakładów aktywności zawodowej (zwanego dalej rozporządzeniem) podmiot tworzący ZAZ składa wniosek o dofinansowanie we właściwej jednostce organizacyjnej samorządu województwa. Musi on zawierać takie dane jak:

  • nazwę i siedzibę podmiotu tworzącego ZAZ;

  • statut oraz status prawny, podstawę działania podmiotu tworzącego ZAZ;

  • adres i dokument potwierdzający tytuł prawny do obiektu lub lokalu przeznaczonego na ZAZ;

  • desygnowana liczba osób niepełnosprawnych w tworzonym ZAZ oraz przypisanie stopnia ich niepełnosprawności;

  • plan i rodzaj działalności wytwórczej lub usługowej oraz zakres planowanej rehabilitacji zawodowej i społecznej niepełnosprawnych pracowników zakładu;

  • propozycje kwoty miesięcznego wynagrodzenia (procentowy wskaźnik minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w przepisach o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) niepełnosprawnych pracowników zakładu zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, w tym osób, w stosunku do których rada programowa, o której mowa w art. 10a ust. 4 ustawy RZSON, zajęła stanowisko uzasadniające podjęcie zatrudnienia i kontynuowanie rehabilitacji zawodowej w warunkach pracy chronionej;

  • proponowaną obsadę etatową zakładu, z wyszczególnieniem liczby stanowisk i wymaganych kwalifikacji pracowników wchodzących w skład personelu kierowniczego, administracyjnego, rehabilitacyjnego i obsługowego;

  • preliminarz kosztów utworzenia zakładu z uwzględnieniem podziału na poszczególne rodzaje kosztów wraz z kalkulacją lub innym uzasadnieniem przyjętych kosztów;

  • preliminarz kosztów działania zakładu z podziałem na poszczególne rodzaje kosztów, z kalkulacją lub innym uzasadnieniem przyjętych kosztów;

  • plan pomieszczeń zakładu oraz projekt dostosowania obiektów i lokali do potrzeb prowadzonej działalności wytwórczej lub usługowej w zakładzie oraz ich dostosowania do potrzeb i możliwości niepełnosprawnych pracowników zakładu wynikających z ich niepełnosprawności;

  • projekt regulaminu zakładu oraz regulaminu zakładowego funduszu aktywności.

Wnioskodawca ma jeszcze możliwość w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku na uzupełnienie braków w złożonym wniosku oraz otrzymuje opinię od starosty o potrzebie otwarcia zakładu. Następnie właściwa jednostka organizacyjna samorządu województwa analizuje wniosek pod kątem planowanych kosztów utworzenia i działania zakładu, tzn. wysokości środków funduszu w danym roku, liczby osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz wkładu organizatora w utworzenie zakładu.

Ostateczną decyzję co do możliwości otwarcia zakładu ZAZ (przyznania statusu ZAZ) podmiot otrzymuje od wojewody w ciągu 30 dni, licząc od dnia otrzymania przez niego opinii starosty na temat tworzonego ZAZ.

Pozytywna opinia od wojewody na temat możliwości utworzenia ZAZ jest jednoznaczna z możliwością zawarcia umowy na dofinansowanie ze środków PFRON, w której będą określone:

  1. wysokość, termin oraz sposób przekazania środków z PFRON przeznaczonych na utworzenie zakładu, z podziałem na poszczególne rodzaje kosztów, do końca danego roku kalendarzowego;

  2. informacje o wydatkowanych środkach z PFRON oraz środkach uzyskanych z innych źródeł;

  3. warunki renegocjacji umowy;

  4. termin zawarcia umowy ubezpieczenia wyposażenia i środków trwałych dofinansowywanych ze środków PFRON.

Otrzymane środki z PFRON muszą być przelane na rachunek bankowy podmiotu tworzącego ZAZ w półrocznych ratach, najpóźniej do:

  • 15. dnia miesiąca rozpoczynającego pierwsze półrocze,

  • 5. dnia miesiąca rozpoczynającego drugie półrocze.

Podmiot tworzący ZAZ jest zobligowany do prowadzenia odrębnej ewidencji księgowej otrzymanych z PFRON środków pieniężnych na funkcjonowanie ZAZ oraz wydatkowanych (pochodzących z tego źródła). 

Dokumentowanie wydania środków zarówno z powyższego funduszu, jak i innych źródeł, podmiot tworzący ZAZ przesyła co kwartał w terminie najpóźniej do 5. dnia miesiąca następnego po kwartale rozliczeniowym do właściwej jednostki samorządu województwa.

Ponadto w tej samej jednostce samorządu województwa w terminie do 15 marca roku następującego po roku rozliczeniowym podmiot tworzący ZAZ przedkłada rozliczenie za cały rok wykorzystania środków z PFRON wraz z uzasadnieniem wydatkowania oraz informacje o wszystkich wydatkach poniesionych na funkcjonowanie ZAZ w danym roku, sfinansowanych ze środków z pozostałych źródeł.

Jednostka samorządu województwa weryfikująca przedłożone rozliczenie wykorzystania środków pochodzących z PFRON oraz z pozostałych źródeł może (ale nie musi) zmniejszyć lub zwiększyć sumę dofinansowania z PFRON przypadającą na kolejny rok działania ZAZ.

Jakie koszty utworzenia i działalności zakładu aktywności zawodowej mogą być dofinansowane?

Podmioty ubiegające się o dofinansowanie z PFRON na utworzenie i funkcjonowanie ZAZ mogą w myśl § 7 i § 8 rozporządzenia pokryć z otrzymanego dofinansowania następujące rodzaje wydatków:

Rodzaje możliwych wydatków dotyczących utworzenia zakładu aktywizacji zawodowej do sfinansowania ze środków PFRON

1.

Przystosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych pomieszczeń produkcyjnych lub pomieszczeń służących świadczeniu usług oraz pomieszczeń socjalnych i przeznaczonych na rehabilitację.

2.

Zakup sprzętu rehabilitacyjnego.

3.

Wyposażenie pomieszczeń socjalnych i przeznaczonych na rehabilitację, pomieszczeń, w których jest prowadzona działalność wytwórcza lub usługowa oraz przygotowanie stanowisk pracy, w tym zakup maszyn, narzędzi i urządzeń niezbędnych do prowadzenia produkcji lub świadczenia usług.

4.

Zakup surowców i materiałów potrzebnych do rozpoczęcia działalności wytwórczej lub usługowej.

5.

Zakup lub wynajem środków transportu.

 

Rodzaje możliwych wydatków dotyczących funkcjonowania zakładu aktywizacji zawodowej do sfinansowania ze środków PFRON

1.

Wynagrodzenia osób niepełnosprawnych (umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności) wraz ze składkami ZUS (również od dodatkowego rocznego wynagrodzenia).

2.

Wynagrodzenia personelu ZAZ (także dodatkowe wynagrodzenia roczne, odprawy emerytalne i pośmiertne oraz nagrody jubileuszowe personelu oraz osób niepełnosprawnych) wraz ze składkami ZUS (również od dodatkowego rocznego wynagrodzenia), a także składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy od wynagrodzeń personelu ZAZ lub od dodatkowego wynagrodzenia rocznego wymienionego (dot. wszystkich pracowników), wypłacanego osobom niezaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

3.

Wpłaty podstawowe i dodatkowe do PPK.

4.

Transport i dowóz niepełnosprawnych pracowników zakładu.

5.

Koszty działalności wytwórczej lub usługowej ZAZ, takiej jak: materiały, energia, usługi materialne, usługi materialne i niematerialne, a także wymiana zamortyzowanych maszyn, urządzeń i wyposażenia ZAZ niezbędnych do prowadzenia produkcji lub świadczenia usług albo w związku ze zmianą profilu działalności zakładu lub z wprowadzeniem ulepszeń technicznych bądź technologicznych.

6.

Szkolenia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności związane z przygotowaniem ich do pracy na otwartym rynku pracy lub z prowadzoną działalnością wytwórczą lub usługową zakładu.

7.

Szkolenia personelu zakładu.

8.

Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych lub wypłaty świadczeń urlopowych.

9.

Pozostałe koszty niezbędne do poniesienia w ramach działalności wytwórczej lub usługowej ZAZ.

Utworzony ZAZ nie może prowadzić działalności opierającej się na produkcji wyrobów przemysłu paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5% oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali lub handlu tymi wyrobami.

Działalność ZAZ jest finansowana ze środków PFRON, ale także ze środków zakładowego funduszu aktywności (o którym poniżej), z pozostałych środków np. podmiotu tworzącego ZAZ oraz ze środków samorządu województwa.

Możliwe zwolnienia podatkowe przewidziane dla zakładów aktywności zawodowej

Podmiot prowadzący zakład aktywności zawodowej ma możliwość skorzystania ze zwolnienia w stosunku do tego zakładu. Jest zwolniony z:

  1. podatku rolnego, leśnego oraz od nieruchomości;

  2. podatku od czynności cywilnoprawnych – jeżeli czynność przez niego dokonana pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzeniem zakładu;

  3. opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym.

Warto w tym miejscu podkreślić, że powyższe zwolnienie nie dotyczy:

  • podatku VAT,

  • podatków dochodowych,

  • podatku akcyzowego,

  • cła,

  • podatku od środków transportowych,

  • podatku od gier.

Ponadto należy zaznaczyć, że podmiot prowadzący ZAZ ma obowiązek przekazać środki zaoszczędzone z powodu skorzystania z powyższych zwolnień, a także wpływy z dochodu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na utworzony przez podmiot prowadzący zakładowy fundusz aktywności. 

Zakładowy fundusz aktywności finansowany jest z:

  1. wpływów z dochodu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej przez ZAZ (zwolnień z ww. podatków);

  2. kwot pobranych zaliczek na podatek od przychodów ze stosunku pracy oraz od zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, wypłacanych przez ZAZ za miesiące od początku roku do miesiąca włącznie, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku w ZAZ przekroczył kwotę stanowiącą górną granicę pierwszego przedziału skali (suma 85 528 zł).

Z tego funduszu ZAZ może finansować także bieżące koszty funkcjonowania zakładu typu:

  1. usprawniające i poprawiające warunki pracy osób niepełnosprawnych (w tym dodatkowe wyposażenie) z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  2. nabycie sprzętu i wyposażenia pomagającego osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w samodzielnym życiu i uczestnictwie w życiu społecznym w lokalnym środowisku oraz przygotowanie do ewentualnej zmiany pracy;

  3. szkolenia (dokształcanie, przekwalifikowanie) osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  4. pomoc przy budowie, remoncie i wyposażeniu indywidualnych i zbiorowych form mieszkalnictwa chronionego dla osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  5. rehabilitacja społeczna osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności oraz pomoc w innych potrzebach socjalnych;

  6. rekreacja i możliwość korzystania z szeroko pojętej kultury osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  7. nabycie wraz z serwisem indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych, środków pomocniczych, urządzeń i narzędzi technicznych niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  8. nabycie leków, środków medycznych dla osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności;

  9. pomoc przez osoby niebędące pracownikami ZAZ przy korzystaniu osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności z pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, z osprzętu znajdującego się w tych pomieszczeniach wobec występujących trudności w samodzielnym korzystaniu przez osoby niepełnosprawne z tych pomieszczeń;

  10. wynagrodzenia specjalistów tworzących i realizujących indywidualne programy rehabilitacji społeczno-zawodowej;

  11. świadczenie pomocy opiekunów przy udziale osób niepełnosprawnych z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności w życiu kulturalnym;

  12. zapłata za pobyt, leczenie osób niepełnosprawnych w szpitalach, sanatoriach, placówkach rehabilitacyjno-szkoleniowych, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych, które zostało dofinansowane z innych środków niż publiczne;

  13. zapłata za pobyt na turnusach rehabilitacyjnych wraz z ewentualnym w razie decyzji lekarskiej opiekunem lub za wypoczynek organizowany w innych formach;

  14. zapłata za przejazdy osób niepełnosprawnych pomiędzy turnusami, miejscami w których organizowane są wczasy dla tych osób a adresami ich zamieszkania.

Końcowo należy zaznaczyć, że podmiot tworzący ZAZ musi pamiętać o niezwykle ważnej zasadzie przeznaczenia środków pochodzących z zakładowego funduszu aktywności, tzn. środki te mogą być wydatkowane na poprawę warunków pracy i rehabilitacji oraz warunków socjalnych oraz higieniczno-sanitarnych osób niepełnosprawnych w kwocie nieprzekraczającej 40% rocznych wpływów do tego funduszu w roku ubiegłym.

Zakłady aktywności zawodowej stanowią szczególną formę pomocy osobom niepełnosprawnym. Ich utworzenie i funkcjonowanie mogą być dofinansowane ze środków PFRON, ale i z innych źródeł pochodzących z budżetu państwa albo ze środków podmiotu tworzącego ZAZ. Działalność wytwórczo-usługowa prowadzona przez ZAZ nie ma na celu stałego powiększania zysków, a przede wszystkim prowadzenie działalności w nastawieniu na rehabilitację zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych. Oczywiście sprawne gospodarowanie dostępnymi i zarobionymi środkami z przeznaczeniem na ten cel i rozwijanie zakładu w myśli przewodniej pomocy osobom niepełnosprawnym jest ze wszech miar bardzo pożądaną umiejętnością w funkcjonowaniu ZAZ.