Poradnik Przedsiębiorcy

Bezpieczny zakup przedsiębiorstwa - jak to zrobić?

Zbycie przedsiębiorstwa jest uregulowane w Kodeksie cywilnym, który definiuje pojęcie przedsiębiorstwa i reguluje wymogi odnośnie do umowy sprzedaży mającej za przedmiot przedsiębiorstwo. Przeczytaj poniższy artykuł i sprawdź, na co warto zwrócić uwagę, aby zakup przedsiębiorstwa był bezpieczny!

Zakup przedsiębiorstwa – co tak naprawdę kupujesz?

Zgodnie z Kodeksem cywilnym przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Obejmuje ono w szczególności:

  • oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

  • własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

  • prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

  • wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

  • koncesje, licencje i zezwolenia;

  • patenty i inne prawa własności przemysłowej;

  • majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

  • tajemnice przedsiębiorstwa;

  • księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Podkreśla się także, że co prawda można wyłączać poszczególne składniki przedsiębiorstwa spod zbycia tak długo, jak przedmiot przeniesienia nadal będzie przedsiębiorstwem. Sąd Najwyższy wskazuje w tym zakresie, że: 

Przystąpienie do długu z mocy ustawy wchodzi w rachubę w razie nabycia całego przedsiębiorstwa, a nie tylko niektórych jego składników. Dla oceny, czy doszło do nabycia przedsiębiorstwa nie jest miarodajne dosłowne brzmienie umowy, w tym również nazwanie przez strony jej przedmiotu. Ocena, czy doszło do nabycia przedsiębiorstwa jest więc możliwa in concreto, a miarodajne jest ustalenie, czy nabyto minimum środków, bez których kontynuowanie przez nabywcę działalności gospodarczej realizowanej przed zbyciem nie jest możliwe. Dlatego też zbycie przedsiębiorstwa powinno obejmować co najmniej te składniki, które determinują funkcje spełniane przez przedsiębiorstwo” – wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 17 października 2000 roku (I CKN 850/98).

W orzecznictwie podkreśla się jednak, że: „To strony dokonujące danej czynności prawnej powinny wyłączyć niektóre składniki wchodzące w skład przedsiębiorstwa, poprzez wyraźne zaznaczenie ich w umowie, o ile taka jest ich wola, jakkolwiek ograniczona poprzez wymóg zachowania możliwości kontynuowania działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Przepis art. 55[2] Kodeksu cywilnego ma bowiem charakter dyspozytywny. Skoro strony czynności prawnej obejmującej przedsiębiorstwo nie wyłączyły żadnego z jego składników, należy przyjąć, że czynność ta obejmuje wszystkie składniki, które w chwili tej czynności stanowiły składnik przedsiębiorstwa, nawet jeśli jakiegoś składnika w umowie czy wykazie, nie wymieniono” – wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – I Wydział Cywilny z 25 stycznia 2013 roku (I ACa 1323/12).

Jak określić w umowie, co konkretnie podlega zbyciu?

W umowie zbycia przedsiębiorstwa należy określić przedmiot transakcji. W praktyce można tego dokonać na trzy sposoby:

  • określając szczegółowo i konkretnie, jakie składniki przedsiębiorstwa podlegają zbyciu;

  • wskazując jedynie ogólnie, że zbyciu podlega przedsiębiorstwo o określonych danych ewidencyjnych oraz wskazać przykładowe wyliczenie kluczowych składników tego przedsiębiorstwa;

  • wskazując na przedsiębiorstwo, które podlega przeniesieniu oraz wyliczając składniki, które nie podlegają przeniesieniu.

Najbardziej bezpiecznym wariantem będzie najczęściej ten ostatni z powyżej wymienionych.

W każdym jednak przypadku zalecane jest dokładne zbadanie składników przedsiębiorstwa. Warto pamiętać, że to, co nie zostało skutecznie nabyte do kupowanego przedsiębiorstwa – nie zostanie nabyte wraz z tym przedsiębiorstwem.

Wymogi formalne dla umowy zbycia przedsiębiorstwa

Zgodnie z Kodeksem cywilnym zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru powinno być wpisane do rejestru.

Powyższe zasady nie uchybiają przepisom o formie czynności prawnych dotyczących nieruchomości, co oznacza, że jeżeli składnikiem przedsiębiorstwa jest nieruchomość – umowa zbycia nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Dopuszczalne jest zbycie przedsiębiorstwa w drodze kilku umów. W szczególności dopuszczalne jest zbycie nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa w drodze odrębnej umowy w formie aktu notarialnego oraz osobno, pozostałe składniki przedsiębiorstwa w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Czego nie obejmuje przedsiębiorstwo w rozumieniu Kodeksu cywilnego?

Zawierając umowę zbycia przedsiębiorstwa, należy mieć na uwadze, że z definicji przedsiębiorstwa wynika, że składnikiem przedsiębiorstw nie są nigdy zobowiązania (długi) tego przedsiębiorstwa związane z jego prowadzeniem.

Należy zatem pamiętać, że do przeniesienia pasywów konieczne jest zawarcie w umowie zbycia odrębnej regulacji przenoszącej również te elementy.

W każdym przypadku jednak nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o nich mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Solidarnej odpowiedzialności nabywcy za zobowiązania przedsiębiorstwa wynikającej z przepisów nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Zakup przedsiębiorstwa a podatki – co należy wiedzieć?

Nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł o nich wiedzieć.

Warto dołożyć staranności w badaniu nabywanej spółki i sprawdzić, czy nie ma ona zaległości podatkowych, gdyż odpowiedzialność nabywcy jest w tym zakresie solidarna z podatnikiem. Nabywca odpowiada za zaległości podatkowe całym swoim majątkiem.

Zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.